Οι 10 στρεβλώσεις του ασφαλιστικού

Του Κώστα Κατίκου

Σωρεία “ειδικών ρυθμίσεων” χαρακτηρίζει το ασφαλιστικό σύστημα, διαιωνίζοντας τις στρεβλώσεις και τις αδικίες για πολλές κατηγορίες ασφαλισμένων και αποθαρρύνοντας την οικειοθελή παραμονή τους στον εργασιακό βίο, ιδίως σε μια εποχή που το ασφαλιστικό έχει ανάγκη τις εισφορές περισσότερων ασφαλισμένων για να αντιμετωπίσει τη δημοσιονομική απειλή που έρχεται από το δημογραφικό πρόβλημα της χώρας.

Το “Κ” εντόπισε και δημοσιεύει τις 10 σημαντικότερες στρεβλώσεις του ασφαλιστικού συστήματος, οι οποίες ισχύουν και σήμερα, παρότι όλα τα παλιά Ταμεία έχουν ενταχθεί στον ΕΦΚΑ. Οι λόγοι που οι 10 αυτές αλλά και πολλές ακόμα στρεβλώσεις παραμένουν στο ασφαλιστικό σύστημα οφείλονται αφενός στο ότι με την έλευση του ΕΦΚΑ δεν καταργήθηκαν τα επιμέρους καταστατικά των παλιών Ταμείων και αφετέρου στο γεγονός ότι παραμένει σε εκκρεμότητα ο ενιαίος κανονισμός ασφάλισης και παροχών, που θα έπρεπε να δημιουργηθεί και να εφαρμόζεται από το 2017.

Οι 10 μεγάλες στρεβλώσεις που εντοπίζονται στο ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα είναι:

1. Τα αντικίνητρα για παραμονή στην εργασία από τα ποσοστά αναπλήρωσης. Οι ασφαλισμένοι που θέλουν να συνεχίσουν να εργάζονται –χωρίς να πάρουν σύνταξη– μετά τα 40 έτη ασφάλισης ανακαλύπτουν ότι δεν έχουν κανένα όφελος, καθώς για κάθε χρόνο παραμονής τους στην εργασία το ποσοστό αναπλήρωσης, δηλαδή η ετήσια προσαύξηση που θα έχουν στο ποσό της ανταποδοτικής σύνταξης, είναι μόλις 0,5% του μισθού, ενώ από τα 31 έως τα 40 έτη η προσαύξηση των ποσοστών αναπλήρωσης είναι από 1,8% έως 2,55% κατ’ έτος.
2. Ο έξτρα πλασματικός χρόνος έως 5 έτη λόγω τέκνων για ασφαλισμένους Δημοσίου και συνολικά έως 12 έτη, ενώ στους λοιπούς ασφαλισμένους ο πλασματικός χρόνος τέκνων συνυπολογίζεται στο ανώτατο όριο των  7 ετών που μπορούν να αναγνωρίζουν.
3. Ο χρόνος λόγω τέκνων που αναγνωρίζεται για να συμπληρωθεί η 25ετία στο Δημόσιο έως το 2012 και να θεμελιωθεί δικαίωμα συνταξιοδότησης με διατάξεις γονέων με ανήλικο τέκνο, ενώ απαγορεύεται να αναγνωριστεί στον ιδιωτικό τομέα για σύνταξη με ανήλικο. Πρόκειται για άλλη μία “ειδική” ρύθμιση, που προκαλεί και προβλήματα ισότητας, καθώς η ιδιότητα της μητέρας αντιμετωπίζεται δυσμενέστερα ως προς το ασφαλιστικό καθεστώς στον ιδιωτικό τομέα. Η ίδια στρέβλωση υπάρχει και στους άνδρες, καθώς οι μεν ασφαλισμένοι στο Δημόσιο μπορούν να συνταξιοδοτούνται με διατάξεις ανήλικου τέκνου εφόσον συμπληρώνουν 25ετία τα έτη 2011 και 2012, ενώ οι του ιδιωτικού τομέα δεν έχουν τέτοια δυνατότητα, παρά μόνον σε περίπτωση χηρείας.
4. Η συνταξιοδότηση με όριο ηλικίας ακόμα και με 45ετία. Η διάταξη εγκλωβίζει στο όριο ηλικίας πολλούς ασφαλισμένους που ξεκίνησαν να ασφαλίζονται σε μικρή ηλικία και, παρότι στα 60 τους έχουν ξεπεράσει τα 40 χρόνια ασφάλισης, εντούτοις δεν τους επιτρέπεται να υποβάλουν αίτηση συνταξιοδότησης αν δεν έχουν κλείσει και το 62ο έτος. Θα έπρεπε να θεσπιστεί για αυτές τις περιπτώσεις η συνταξιοδότηση χωρίς όριο ηλικίας ή με όριο ηλικίας το 60ό έτος, εφόσον οι ασφαλισμένοι έχουν πάνω από 40 έτη ασφάλισης, χωρίς εξαγορές πλασματικού χρόνου.
5. Η προσαύξηση σύνταξης για “διπλά ένσημα” που πλήρωναν οι ασφαλισμένοι σε δύο Ταμεία (παράλληλη ασφάλιση) και η οποία καταβάλλεται μόνον για όσους συνταξιοδοτούνται μετά τις 13/5/2016, ενώ όσοι αποχώρησαν πριν από την ημερομηνία αυτή και πλήρωναν σε δύο Ταμεία ταυτόχρονα χωρίς να συμπληρώσουν 16 χρόνια, ώστε να πάρουν δεύτερη σύνταξη, δεν δικαιούνται προσαύξηση. Ο διαχωρισμός αυτός έγινε με τον νόμο 4387/2016. Ασφαλισμένοι που βγήκαν στη σύνταξη πριν από τον Μάιο του 2016, και είχαν παράλληλο χρόνο ασφάλισης μικρότερο των 16 ετών για να πάρουν και δεύτερη σύνταξη, χάνουν τα ένσημα που κατέβαλαν. Αντίθετα, εφόσον η αίτηση συνταξιοδότησης υποβάλλεται από 13/5/2016 και μετά, οι ασφαλισμένοι με παράλληλη ασφάλιση μικρότερη των 16 ετών παίρνουν προσαύξηση σύνταξης.
6. Η διαφοροποίηση στις συνταξιοδοτικές προϋποθέσεις “ενστόλων” και λοιπών ασφαλισμένων ως προς τη 40ετία. Στις Ένοπλες Δυνάμεις και στα Σώματα Ασφαλείας προβλέπεται η συνταξιοδότηση χωρίς όριο ηλικίας όταν οι ασφαλισμένοι συμπληρώνουν 40 έτη ασφάλισης, ενώ σε όλους τους υπόλοιπους ασφαλισμένους απαιτείται να έχουν συμπληρώσει και το όριο ηλικίας των 62 ετών. Στους “ενστόλους”, δε, η 40ετία μπορεί να συμπληρωθεί με την προσμέτρηση στο διπλάσιο μίας 5ετίας, που σημαίνει ότι όσοι συμπληρώσουν 35 έτη πραγματικής ασφάλισης βγαίνουν με 40ετία, καθώς μία 5ετία προσμετράται εις διπλούν.
7. Η μη συμμόρφωση της Διοίκησης (ΕΦΚΑ και Δημόσιο) σε δικαστικές αποφάσεις που ανατρέπουν πολλές φορές την ασφαλιστική νομοθεσία, όπως, για παράδειγμα, συνέβη με τις αντισυνταγματικές μειώσεις της Εισφοράς Αλληλεγγύης, για τις οποίες ο ΕΦΚΑ καθυστερεί να καταβάλλει τα ποσά στους συνταξιούχους που δικαιώνονται.
8. Η απαγόρευση της αποποίησης ασφαλιστικού χρόνου με οφειλές για ασφαλισμένους με διαδοχική ασφάλιση. Η απαγόρευση αυτή οδηγεί σε ακύρωση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος, καθώς υποχρεώνει τους ασφαλισμένους να πληρώσουν οφειλές για όλα τα χρόνια που χρωστούν εισφορές, χωρίς να έχουν το δικαίωμα να αξιοποιήσουν μόνον τον χρόνο που πλήρωσαν εισφορές.

Διπλές εισφορές και περικοπές σε εργαζόμενους συνταξιούχους

Δύο σημαντικές στρεβλώσεις εντοπίζονται στη νομοθεσία για εργαζόμενους συνταξιούχους. Αυτές είναι:

1. Η πληρωμή διπλών εισφορών χωρίς αντίκρισμα και η μικρή ανταμοιβή που παίρνουν στη σύνταξη από τα ένσημα της εργασίας τους. Οι εργαζόμενοι συνταξιούχοι, πέρα από τις εισφορές κλάδου σύνταξης, καταβάλλουν και την εισφορά ασθένειας ως εργαζόμενοι και ως συνταξιούχοι, αλλά και την εισφορά λόγω ανεργίας! Η προσαύξηση, δε, στη σύνταξη για κάθε έτος απασχόλησης είναι 0,77% του μισθού ή των εισφορών σύνταξης που καταβάλλουν. Συνταξιούχος που εργάζεται για έναν χρόνο με μισθό 1.000 ευρώ θα έχει προσαύξηση 7,7 ευρώ στη σύνταξή του.
2. Οι περικοπές λόγω απασχόλησης που προβλέπει η νομοθεσία σε όλες τις συντάξεις χηρείας. Οι συνταξιούχοι χηρείας που εργάζονται χάνουν το 50% της σύνταξης χηρείας, ενώ σε συντάξεις γήρατος και αναπηρίας δεν επιβάλλεται καμία μείωση λόγω απασχόλησης του συνταξιούχου.