Η χθεσινή βραδιά της Eurovision δεν ήταν απλώς ένας μουσικός διαγωνισμός. Ήταν, με τον δικό της ιδιότυπο τρόπο, ένα πολιτικό και κοινωνικό τεστ. Και το αποτέλεσμα έδειξε κάτι που πολλοί κάνουν πως δεν καταλαβαίνουν: άλλο πράγμα ο θόρυβος των οργανωμένων μειοψηφιών στα social media και άλλο η πραγματική ψήφος του κοινού.
Η Βουλγαρία κέρδισε δίκαια την πρώτη θέση με την Dara και το «Bangaranga», συγκεντρώνοντας 516 βαθμούς και πετυχαίνοντας την πρώτη νίκη της χώρας στον θεσμό. Το Ισραήλ, με τον Noam Bettan και το «Michelle», κατέλαβε τη δεύτερη θέση με 343 βαθμούς, σε μια διοργάνωση όπου η παρουσία του είχε μετατραπεί εδώ και μήνες σε πεδίο πολιτικής σύγκρουσης.
Και εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό μήνυμα της βραδιάς. Παρά τις εκστρατείες αποκλεισμού, παρά τα καλέσματα για μποϊκοτάζ, παρά την προσπάθεια να παρουσιαστεί η συμμετοχή του Ισραήλ ως κάτι περίπου «απαγορευμένο», το κοινό και οι επιτροπές δεν ακολούθησαν το σενάριο που είχαν γράψει οι ακτιβιστές του διαδικτύου.
Το Ισραήλ δεν απομονώθηκε. Δεν συνετρίβη. Δεν εξαφανίστηκε από τον πίνακα. Αντιθέτως, έφτασε στη δεύτερη θέση της Ευρώπης.
Η αποτυχία της πολιτικής καμπάνιας αποκλεισμού
Επί μήνες είχε στηθεί ένα κλίμα ηθικού εκβιασμού. Όποιος δεν ζητούσε τον αποκλεισμό του Ισραήλ, παρουσιαζόταν περίπου ως συνένοχος. Όποιος υποστήριζε ότι ένας μουσικός διαγωνισμός δεν μπορεί να μετατρέπεται κάθε χρόνο σε λαϊκό δικαστήριο επιλεκτικής ευαισθησίας, δεχόταν επιθέσεις. Όποιος έλεγε ότι η συμμετοχή μιας χώρας δεν μπορεί να κρίνεται με όρους διαδικτυακού όχλου, στοχοποιούνταν.
Η πραγματικότητα, όμως, αποδείχθηκε πολύ πιο ανθεκτική από την προπαγάνδα. Το αποτέλεσμα έδειξε ότι ένα μεγάλο τμήμα του ευρωπαϊκού κοινού δεν ακολούθησε τη γραμμή της ακύρωσης. Δεν ψήφισε με βάση τις κραυγές. Δεν υπάκουσε στα hashtags. Δεν αποδέχθηκε ότι η Eurovision πρέπει να μετατραπεί σε χώρο πολιτικής τιμωρίας.
Το γεγονός ότι πέντε χώρες απείχαν ή μποϊκόταραν τη διοργάνωση λόγω της συμμετοχής του Ισραήλ δείχνει ακριβώς πόσο φορτισμένο ήταν το περιβάλλον. Αλλά ακόμη και μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το Ισραήλ πέτυχε ένα αποτέλεσμα που δεν μπορεί να αγνοηθεί. Η δεύτερη θέση, υπό αυτές τις συνθήκες, δεν είναι απλή διάκριση. Είναι πολιτικό και κοινωνικό μήνυμα.
Το σχόλιο της κρατικής τηλεόρασης που άφησε βαριά σκιά
Σε αυτό το φόντο, ιδιαίτερα αρνητική εντύπωση προκάλεσε το σχόλιο που αποδόθηκε στον Γιώργο Καπουτζίδη στον αέρα της ΕΡΤ, μετά τη νίκη της Βουλγαρίας. Η αναφορά ότι «ευτυχώς» η Βουλγαρία επέστρεψε μετά από τρία χρόνια και ότι μπορεί κανείς να σκεφτεί «τι θα γινόταν» αν δεν είχε συμμετάσχει φέτος, δεν ακούστηκε ως ουδέτερη παρατήρηση.
Ακούστηκε ως υπαινιγμός ότι, αν δεν υπήρχε η Βουλγαρία, θα κέρδιζε το Ισραήλ — και ότι αυτό θα ήταν κάτι δυσάρεστο.
Ακόμη κι αν κάποιος δεχθεί ότι δεν υπήρχε τέτοια πρόθεση, η διατύπωση ήταν τουλάχιστον ατυχής. Και όταν μιλάμε για δημόσια τηλεόραση, όχι για προσωπικό podcast ή ιδιωτικό λογαριασμό στα social media, οι απαιτήσεις είναι υψηλότερες. Ο σχολιαστής της κρατικής τηλεόρασης δεν βρίσκεται εκεί για να περνάει πολιτικούς υπαινιγμούς, ούτε για να χαίρεται εμμέσως επειδή δεν κέρδισε μια συγκεκριμένη χώρα.
Η ΕΡΤ οφείλει να υπηρετεί στοιχειώδη ουδετερότητα, ειδικά σε μια βραδιά όπου η συμμετοχή του Ισραήλ είχε ήδη γίνει αντικείμενο διεθνούς πολιτικής αντιπαράθεσης. Όταν μια ατάκα μπορεί εύλογα να εκληφθεί ως αιχμή κατά της πιθανής νίκης του Ισραήλ, τότε δεν μιλάμε για χιούμορ. Μιλάμε για σχόλιο με πολιτικό βάρος.
Και αυτό πρέπει να σημειωθεί πολύ αρνητικά.
Η σιωπηλή πλειοψηφία δεν φωνάζει αλλά ψηφίζει
Το μεγαλύτερο λάθος των οργανωμένων καμπανιών αρνητισμού είναι ότι μπερδεύουν την ένταση με την πλειοψηφία. Επειδή κάποιοι φωνάζουν περισσότερο, νομίζουν ότι εκπροσωπούν και περισσότερους. Επειδή καταλαμβάνουν το Twitter, το TikTok ή τα σχόλια κάτω από αναρτήσεις, πιστεύουν ότι ελέγχουν και την κοινωνία.
Η Eurovision έδειξε ξανά ότι αυτό δεν ισχύει.
Η σιωπηλή πλειοψηφία δεν γράφει απαραίτητα μανιφέστα. Δεν κάνει απαραίτητα καμπάνιες. Δεν οργανώνει ψηφιακά δικαστήρια. Όμως όταν έρθει η ώρα της κάλπης, ψηφίζει. Και η ψήφος της μπορεί να ακυρώσει μέσα σε λίγα λεπτά μήνες θορύβου, πίεσης και ηθικής τρομοκρατίας.
Το Ισραήλ, παρά τις αποδοκιμασίες, παρά το πολιτικό βάρος της συγκυρίας, παρά την εχθρική ατμόσφαιρα που επιχείρησαν να δημιουργήσουν οργανωμένες ομάδες, στάθηκε στη σκηνή και πήρε τη δεύτερη θέση. Αυτό δεν διαγράφεται. Δεν ακυρώνεται από σχόλια. Δεν ξαναγράφεται με εκ των υστέρων αναλύσεις.
Οι αριθμοί είναι εκεί.
Το πραγματικό μήνυμα της βραδιάς
Η νίκη της Βουλγαρίας ήταν καθαρή και άξια. Αλλά η δεύτερη θέση του Ισραήλ ήταν το μήνυμα της βραδιάς. Ένα μήνυμα προς όσους πίστεψαν ότι μπορούν να επιβάλουν αποκλεισμούς με φωνές, ενοχές και διαδικτυακές εκστρατείες.
Η Ευρώπη δεν ψήφισε όπως της υπέδειξαν οι αυτόκλητοι τιμητές. Δεν αποδέχθηκε ότι η καλλιτεχνική παρουσία μιας χώρας πρέπει να συνθλίβεται κάτω από οργανωμένη ιδεολογική πίεση. Και σίγουρα δεν επιβεβαίωσε όσους περίμεναν να δουν το Ισραήλ ταπεινωμένο.
Αντιθέτως, το είδαν δεύτερο.
Και αυτό, είτε τους αρέσει είτε όχι, είναι το αποτέλεσμα που έγραψε η κάλπη της Eurovision.
