Του Χάρη Φλουδόπουλου
Το παράδοξο της ελληνικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, όπου η συνεχής αύξηση της συμμετοχής των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δεν μεταφράζεται σε αντίστοιχη και διατηρήσιμη μείωση του κόστους ηλεκτρισμού για τους καταναλωτές, ανέδειξε ο πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ, Αντώνης Κοντολέων, μιλώντας σε ενεργειακό συνέδριο.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η έλλειψη αποθήκευσης, οι στρεβλώσεις στην αγορά εξισορρόπησης, η διατήρηση της σύνδεσης των τιμών των - με το κόστος της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο και η απουσία διαφάνειας στις πρόσθετες χρεώσεις αποτελούν βασικές αιτίες για τις οποίες οι καταναλωτές και ιδιαίτερα η ενεργοβόρος βιομηχανία δεν απολαμβάνουν τα αναμενόμενα οφέλη της ενεργειακής μετάβασης.
Η εικόνα που περιέγραψε ο πρόεδρος της Ένωσης Βιομηχανικών Καταναλωτών Ενέργειας είναι χαρακτηριστική: την ώρα που τις μεσημεριανές ώρες η αυξημένη παραγωγή των φωτοβολταϊκών οδηγεί τις τιμές στη χονδρεμπορική αγορά ακόμη και σε μηδενικά επίπεδα, το τελικό κόστος προμήθειας εξακολουθεί να επιβαρύνεται από σημαντικές πρόσθετες χρεώσεις, ενώ κατά την απογευματινή αιχμή η αγορά εξαρτάται από την ακριβή ηλεκτροπαραγωγή με φυσικό αέριο.
Το κόστος της έλλειψης αποθήκευσης
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Κοντολέων στις καθυστερήσεις στην ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης, οι οποίες, όπως υποστήριξε, στερούν από την ελληνική οικονομία σημαντικά οφέλη.
Σύμφωνα με την ΕΒΙΚΕΝ, τουλάχιστον 3 TWh ηλεκτρικής ενέργειας από - χάνονται εξαιτίας της αδυναμίας του συστήματος να τις απορροφήσει και να τις αποθηκεύσει.
Πρόκειται για ποσότητα που, εάν μπορούσε να αξιοποιηθεί μέσω μπαταριών, θα ήταν διαθέσιμη κατά τις απογευματινές και βραδινές ώρες, όταν περιορίζεται η παραγωγή των φωτοβολταϊκών και αυξάνεται η ανάγκη λειτουργίας μονάδων φυσικού αερίου.
Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε τη συμμετοχή του φυσικού αερίου στο ενεργειακό μείγμα, θα μείωνε τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα και θα ασκούσε καθοδική πίεση στις τιμές της χονδρεμπορικής αγοράς.
Ο πρόεδρος της ΕΒΙΚΕΝ έθεσε μάλιστα το ερώτημα εάν το συνολικό οικονομικό κόστος από τη μη αξιοποίηση αυτής της ενέργειας μπορεί να φτάνει τουλάχιστον τα 600 εκατ. ευρώ, συνυπολογίζοντας τις επιπτώσεις στη λειτουργία της αγοράς.
Το ποσό παρουσιάστηκε ως εκτίμηση προς διερεύνηση και όχι ως οριστικά υπολογισμένη επιβάρυνση, με τον κ. Κοντολέων να ζητεί ουσιαστικά να αποτιμηθεί το πραγματικό κόστος των καθυστερήσεων στην αποθήκευση.
Υπερκέρδη
Ένα δεύτερο ζήτημα που ανέδειξε αφορά τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι αμοιβές των ηλεκτροπαραγωγών στην ευρωπαϊκή αγορά.
Ο κ. Κοντολέων επικαλέστηκε την έκθεση Draghi, η οποία εισηγείται την αποσύνδεση της αμοιβής των - και της πυρηνικής ενέργειας από την ηλεκτροπαραγωγή με ορυκτά καύσιμα, αξιοποιώντας εργαλεία όπως οι μακροχρόνιες συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (PPAs) και οι αμφίδρομες συμβάσεις επί διαφοράς (two-way CfDs).
Όπως υποστήριξε, στην τρέχουσα περίοδο υψηλών τιμών δημιουργούνται σημαντικά ουρανοκατέβατα κέρδη για τις υδροηλεκτρικές μονάδες και για τις - που λειτουργούν με όρους αγοράς, ιδίως αιολικά πάρκα χωρίς σταθερή εγγυημένη αποζημίωση.
Το πρόβλημα, σύμφωνα με την προσέγγιση της ΕΒΙΚΕΝ, είναι ότι η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας με χαμηλό μεταβλητό κόστος εξακολουθεί να μπορεί να αμείβεται με τιμές που καθορίζονται από πολύ ακριβότερες τεχνολογίες, χωρίς το οικονομικό όφελος να μεταφέρεται στον τελικό καταναλωτή.
Στα 756 εκατ. ευρώ οι πρόσθετες χρεώσεις
Ακόμη πιο έντονη ήταν η κριτική του προέδρου της ΕΒΙΚΕΝ για τη λειτουργία της αγοράς εξισορρόπησης και ιδιαίτερα για τους Λογαριασμούς Προσαυξήσεων ΛΠ2 και ΛΠ3.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η συνολική επιβάρυνση των καταναλωτών από τους δύο λογαριασμούς έφτασε τα 756 εκατ. ευρώ κατά το πρώτο εννεάμηνο του 2026.
Πρόκειται για κόστος που προστίθεται στη χονδρεμπορική τιμή και το οποίο, όπως επισημαίνει η βιομηχανία, μπορεί να περιορίζει ή ακόμη και να εξουδετερώνει μέρος του οφέλους από τη φθηνή παραγωγή των -.
Ενδεικτικά, σύμφωνα με τα διαγράμματα που παρουσίασε η ΕΒΙΚΕΝ, οι χρεώσεις ΛΠ2 και ΛΠ3 έχουν φτάσει σε ορισμένες εβδομάδες σε μέσο επίπεδο περίπου 45 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ καταγράφονται περιπτώσεις όπου ο ΛΠ3 προσεγγίζει τα 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ακόμη και όταν οι τιμές της αγοράς επόμενης ημέρας μηδενίζονται τις μεσημεριανές ώρες.
Ο κ. Κοντολέων αναφέρθηκε ειδικότερα στις αγορές ενέργειας που πραγματοποιεί ο Διαχειριστής για λόγους περιορισμών του συστήματος (constraints), θέτοντας ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο οι σχετικές εντολές επιβαρύνουν τον ΛΠ3.
Η Ένωση ζητεί να διερευνηθεί ποιοι τελικά ωφελούνται από αυτή τη λειτουργία και σε ποιον βαθμό το σχετικό κόστος μεταφέρεται στους καταναλωτές μέσω του ΛΠ3.
Ζητείται διαφάνεια στο κόστος της εξισορρόπησης
Σημαντικό μέρος της παρέμβασης του προέδρου της ΕΒΙΚΕΝ αφορούσε την ανάγκη πλήρους διαφάνειας των χρεώσεων που συνδέονται με τη λειτουργία του ηλεκτρικού συστήματος.
Ο κ. Κοντολέων αναφέρθηκε στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία “Future-Proofing Electricity Bills”, η οποία προβλέπει μεγαλύτερη διαφάνεια ως προς τις επιμέρους συνιστώσες του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας.
Στο επίκεντρο βρίσκονται το κόστος απωλειών μεταφοράς, οι επικουρικές υπηρεσίες και κυρίως το κόστος ανακατανομής της παραγωγής, γνωστό ως redispatching, που στην ελληνική αγορά περιλαμβάνεται εν μέρει στον ΛΠ3.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της πρώην ΡΑΕ που επικαλέστηκε, το κόστος redispatching το 2023 είχε ανέλθει στα 248 εκατ. ευρώ, σε σύνολο σχετικών δαπανών 738 εκατ. ευρώ.
Ωστόσο, όπως υπογράμμισε, δεν υπάρχουν αντίστοιχα δημοσιοποιημένα στοιχεία για το 2025 και το 2026, γεγονός που, κατά την ΕΒΙΚΕΝ, δυσχεραίνει τον έλεγχο των επιβαρύνσεων.
Η πρόταση της Ένωσης είναι το κόστος του redispatching και των επικουρικών υπηρεσιών να ανακτάται μέσω των Χρεώσεων Χρήσης Συστήματος και όχι να ενσωματώνεται στους λογαριασμούς προσαυξήσεων της αγοράς εξισορρόπησης.
Μια τέτοια αλλαγή, σύμφωνα με την ΕΒΙΚΕΝ, θα καθιστούσε περισσότερο διαφανή την κατανομή των επιβαρύνσεων, χωρίς βεβαίως η μεταφορά μιας χρέωσης από έναν λογαριασμό σε άλλον να συνεπάγεται αυτομάτως και μείωση του συνολικού κόστους.
