«Θάλασσα από Γυαλί»: Θέλμα και Λουίζ με ελληνική ψυχή

Η Βαγγελιώ είναι μια 65χρονη γυναίκα που φροντίζει τον κατάκοιτο και κακοποιητικό άντρα της. Εκτελεί το «καθήκον» της μηχανικά, αλλά το βλέμμα της κουβαλά τους αναστεναγμούς μιας ολόκληρης ζωής. Το νιώθουμε ήδη από τα πρώτα πλάνα. Έχουμε αρχίσει να φανταζόμαστε τι μπορεί να πέρασε. «Η μαμά έπεφτε συχνά από τις σκάλες όταν ήμασταν μικρά», θα πει ο ένας γιος στον άλλον. Όταν πεθαίνει ο άντρας της, θα πάει στην επαρχία, στην Εύβοια συγκεκριμένα, λίγο πιο έξω από τη Χαλκίδα, για να κάνει για λίγες μέρες, λίγους μήνες (ποιος ξέρει;) αυτό που ήθελε μια ζωή: να αγναντεύει τη θάλασσα. Στο μικρό ξενοδοχείο γνωρίζει την κόρη του ιδιοκτήτη, την 23χρονη Βίκυ, ένα δροσερό και δυναμικό κορίτσι, στα ντουζένια της νεότητας, που έχει όλα τα φόντα να είναι ελεύθερο πνεύμα, αλλά υφίσταται καταπίεση και κακοποίηση από τον αλκοολικό, οξύθυμο και βίαιο πατέρα της. Κι αυτός, ακούμε κάποια στιγμή, είχε έναν αυταρχικό πατέρα και δεν πέρασε καλά. Το τραύμα μετακυλίεται από γενιά σε γενιά. Αυτό δεν είναι συγχωροχάρτι, αλλά πραγματικότητα. Οι δύο γυναίκες θα έρθουν κοντά, γιατί κάποιες φορές οι πληγές έχουν ανάγκη από ένα χάδι. Ή γιατί ήρθε η στιγμή, την οποία έφερε η δυναμική της γυναικείας αλληλεγγύης, που υπόσχεται λύτρωση και απελευθέρωση. Όταν η Βαγγελιώ θα παρέμβει σε ένα βίαιο ξέσπασμα του πατέρα εναντίον της Βίκυς, οι δύο γυναίκες θα πάρουν έναν δρόμο χωρίς γυρισμό. Θα είναι, όμως, η πρώτη φορά και για τις δύο που «σήκωσαν κεφάλι»…

Ο Αλέξης Αλεξίου («Ιστορία 52», «Τετάρτη 04:45») είναι ένας σκηνοθέτης που γνωρίζει πάρα πολύ καλά το σινεμά και τα είδη, γι’ αυτό και μπορεί με τόση άνεση να παίζει μαζί τους, να τα εξερευνά και να το κάνει με επιτυχία. Αυτή τη φορά επιλέγει τον δρόμο του φιλμ νουάρ, μεταφέροντας τη συνθήκη της πόλης στην επαρχία, για το σύγχρονο νεονουάρ του, που έχει ανάγκη την ασφυκτική μικρή κλίμακα της μικρής πόλης, αλλά και τον απέραντο ορίζοντα της θάλασσας, που υπόσχεται κάτι άλλο στην απέναντι πλευρά. Είναι ακόμα ένας σκηνοθέτης που, εκτός από στυλίστας των κάδρων, καταφέρνει, όσο λίγοι, να στήνει ατμόσφαιρα και το αποδεικνύει και με αυτή την ταινία, που σε κρατά συγκεντρωμένο στην οθόνη, περιμένοντας την επόμενη σκηνή, κι ας μη βιάζεται σε ρυθμό και δραματουργική εξέλιξη (το σενάριο είναι δικό του και της Αφροδίτης Νικολαΐδου). Αυτή η επιλογή του, όμως, δεν είναι πάντα για καλό της ταινίας. Το φιλί της ζωής σε κάποιες αφηγηματικές αρρυθμίες έρχεται από την κινηματογράφηση. Αφήνει τις παύσεις και τις σιωπές να αναπνεύσουν, δίνει χώρο στη θάλασσα να βρέξει με ποίηση από αλάτι τα κάδρα του ή να γίνει καθρέφτης-αντανάκλαση των συναισθημάτων των ηρωίδων του. Και στην μπουνάτσα και στη φουρτούνα, πάντως, αυτή θα τις αγκαλιάσει.

Η υπέροχη φωτογραφία του Σίμου Σαρκετζή και η μουσική του Λευτέρη Μουμτζή, που κρατά διαρκώς «σεκόντο» στο αίσθημα, είναι οι καλύτεροι σύμμαχοι του Αλεξίου στη δημιουργία της ατμόσφαιρας. Ο σκηνοθέτης επέλεξε πολύ σοφά να ακονίσει τα μαχαίρια της πατριαρχίας στο πεδίο της ελληνικής επαρχίας, που εντείνει το κλειστοφοβικό αίσθημα, όπως ένας βάλτος που τραβά σαν ρουφήχτρα τις ζωές των ανθρώπων της, ειδικά των νέων. Η παρέα που έχει στηθεί γύρω από τον πατέρα της Βίκυς, τον οποίο υποδύεται ο Μιχάλης Ιατρόπουλος, ίσως μια σκάλα πιο ανεβασμένη σε θυμό και ένταση απ’ όσο χρειάζεται η ταινία, αναδεικνύει ακριβώς αυτό: τις παθογένειες μιας πατριαρχικής, κλειστής κοινωνίας. Αυτές συμπυκνώνει, μάλιστα, μέσα σε μερικές μόλις σκηνές ο πάντα υψηλής κλάσης ηθοποιός Νίκος Γεωργάκης, ο οποίος υποδύεται τον αστυνομικό της επαρχίας: αυτόν που αφηγείται ρατσιστικές ιστορίες, που λαδώνεται, που κάνει χάρες και εξυπηρετήσεις, που έχει ένα περίστροφο εδώ και τριάντα πέντε χρόνια μόνο και μόνο για να το επιδεικνύει στο τραπέζι ενός καφενείου, όταν χρειάζεται να σπείρει ματσίλα.

Η πρωτοεμφανιζόμενη Χριστιάνα Ματέλσκα Τόκα κάνει ένα καλό ντεμπούτο, αλλά είναι η έμπειρη Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη που, σε μια πολύ σημαντική στιγμή της στο ελληνικό σινεμά, χτίζει μια ερμηνεία απολύτως στέρεη, πολυεπίπεδη και στιβαρή, και μάλιστα χωρίς πολλές κουβέντες. Ίσα ίσα που οι σιωπές και τα βλέμματά της γίνονται αφηγητές της δικής της ιστορίας κακοποίησης. Όσα χρειάζεται να ξέρουμε είναι εκεί, στο πρόσωπό της και στον ήχο της φωνής της, αλλά και σε μία από τις ουσιαστικές σκηνές της ταινίας, όταν η Βαγγελιώ τηλεφωνεί στον γιο της για να αναγνωρίσει και το δικό του τραύμα. Ναι, έπρεπε, ως μαμά, να αντιδράσει όταν ο αυταρχικός μπαμπάς τον άφησε στη μέση του πουθενά, τεσσάρων χρονών, στο Πόρτο Χέλι, επειδή έκλαιγε και ήθελε ένα παγωτό. Κομβική σκηνή για όλα τα διαγενεακά τραύματα που ξύνει η «Θάλασσα από γυαλί», η οποία μας χαρίζει δύο γενναίες ηρωίδες, που αναπόφευκτα μας φέρνουν στο μυαλό το αρχετυπικό πλέον θηλυκό δίδυμο Θέλμα και Λουίζ.

Η «Θάλασσα από γυαλί» κυκλοφορεί στις αίθουσες από την εταιρεία διανομής Weird Wave.