Όλιβερ Λάσε: «Δεν υπάρχει τίποτα πιο πολιτικό από το ποιητικό»
Μια συνέντευξη με τον σκηνοθέτη του «Sirāt», έναν βαθιά πνευματικό καλλιτέχνη που μας χάρισε πέρυσι μια από τις πιο συναρπαστικές ταινίες που έχουμε δει τελευταία, με αφορμή το πλούσιο αφιέρωμα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης στο έργο του.

15.11.2026

Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης / Στούντιο Άρης Ράμμος
να φεστιβάλ είναι πρωτίστως οι ταινίες του, αλλά είναι και τα γεγονότα που καμιά φορά σχηματίζονται με αφορμή και γύρω από αυτές, όταν πολλαπλασιάζεται η δυναμική της αίσθησης που αφήνει ένας καλλιτέχνης. Να, ας πούμε, η πολύπτυχη παρουσία στο 67ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης (5 έως 15 Νοεμβρίου) του Όλιβερ Λάσε, του σκηνοθέτη του φοβερού και τρομερού «Sirāt», μιας ταινίας αφύπνισης του μυαλού και των αισθήσεων, που ακουμπά με έναν τρόπο και υπερβατικές περιοχές, είναι εκατό τοις εκατό μια τέτοια περίπτωση.
Γιατί θα θυμόμαστε για καιρό όχι μόνο την εντυπωσιακή, ψηλή φιγούρα του να περπατά χαλαρά στην πόλη και να κυκλοφορεί στο φεστιβάλ, που, παρεμπιπτόντως, τον είχε τιμήσει το 2019 με Χρυσό Αλέξανδρο για το «Θα ‘ρθει η φωτιά» («Fire Will Come»), αλλά και τα λόγια και τις σκέψεις που μοιράστηκε μαζί μας ο Γαλικιανός σκηνοθέτης αυτές τις μέρες, κατά τη διάρκεια του πραγματικά χορταστικού αφιερώματος στο έργο του.
Προβολές των ταινιών του αλλά και κουβέντα με το κοινό μετά από αυτές, μια ανοιχτή συζήτηση με τίτλο «Αίσθηση προσανατολισμού», ένα δικό του οπτικοακουστικό installation, σε παραγωγή του Μουσείου Reina Sofía της Μαδρίτης, μετατροπή του Δυτικού Φυλακίου σε τοπίο ερήμου, με curator τον καλλιτεχνικό διευθυντή του Φεστιβάλ, Ορέστη Ανδρεαδάκη, και ένα ακόμα αφιέρωμα μέσα στο αφιέρωμα, με τίτλο «Καλωσήρθατε στην έρημο», που περιελάμβανε δεκαεπτά ταινίες τις οποίες επέλεξε ο ίδιος και έχουν φόντο την έρημο. Ε, όλα αυτά ήταν ένα ωραίο «δώρο» που μας έκανε το Φεστιβάλ φέτος.
Μας σύστησε όχι αποσπασματικά ταινίες, αλλά και μια ολόκληρη φιλοσοφία πίσω από αυτές, ενός δημιουργού που, κόντρα στους υλιστικούς καιρούς μας και τη βιασύνη της εποχής, χαμηλώνει τους τόνους και την ένταση, αναζητά την πνευματικότητα και τη σύνδεση με τον εαυτό μας και τη φύση και μιλά για την ανάγκη να παραμερίσουμε λίγο το εγώ μας.
Μοιάζει να βαδίζει σαν, όχι ακριβώς μοναχικός καουμπόης — δεν νομίζω να του άρεσε μια αναφορά που παραπέμπει στην αμερικανική κουλτούρα — αλλά μάλλον σαν βεδουίνος. Ναι, ο νομάς της ερήμου ως χαρακτηρισμός θα ταίριαζε καλύτερα στον Λάσε, που έζησε πολλά χρόνια στο Μαρόκο, μέχρι να κάνει την έρημο φυσικό, αλλά υπερβατικών διαστάσεων, σκηνικό του «Sirāt». Αυτό το αφιέρωμα στις ταινίες του, παρουσία του ίδιου ανάμεσά μας, ήταν με έναν τρόπο και μια βαθιά ανάσα, κάτι που το χρειαζόμασταν.
Δηλώνετε «σκηνοθέτης εικόνων». Σκεφτόμουν όμως, ότι, ανάμεσα σε άλλα, αυτό που κάνει διακριτό το σινεμά σας είναι ότι έχει ψυχή και ενέργεια. Πώς το καταφέρνετε αυτό, να βάζετε ενέργεια στις εικόνες;
Αυτό που κάνουμε καμιά φορά οι καλιτέχνες είναι να συνδέουμε την ατομική με τη συλλογική συνείδηση. Έχουμε εικόνες και αυτές οι εικόνες είναι φρέσκιες και αγνές αλλά η δημιουργική διαδικασία στο σινεμά είναι τόσο μακρά σε διάρκεια, σε χρήμα, γράφουμε, κάνουμε παραγωγή και οι εικόνες τελικά φτάνουν κουρασμένες γιατί τους βάζουμε πολύ πρόθεση και πολύ εγώ. Θέλουμε να εξηγούμε τα πράγματα με τις εικόνες και τελικά τις εργαλειοποιούμε. Αλλά όταν θέλεις να πεις πράγματα, δεν προκαλείς. Σκοτώνεις την εικόνα. Το μόνο που κάνω εγώ είναι ότι προστατεύω τις εικόνες από τον εαυτό μου και την διαδικασία παραγωγής μιας εικόνας. Το ψάρι φτάνει φρέσκο στο τραπέζι του θεατή με έναν τρόπο.
Όταν κάνετε μια ταινία ο σκοπός σας είναι να προκαλέσετε τις αισθήσεις ή το μυαλό του θεατή. Υπάρχει σκοπός από πίσω ή δεν σκέφτεστε έτσι;
Σκέφτομαι τον θεατή όλη την ώρα. Απλά η τέχνη είναι μια ισορροπία ανάμεσα στο φως και τη σκιά, ανάμεσα στη βούληση να πεις πράγματα και τη βούληση να προκαλέσεις συναισθήματα, να προκαλέσεις κάτι μυστηριακό, να μιλήσεις για τραύματα. Είναι πάντοτε ένα κοκτέιλ μεταξύ των δύο. Διαύγεια και σκιά.
Είστε καλός στη χημεία λοιπόν, ή, θα έλεγα, στην αλχημεία.
Η κινηματογραφία είναι αλχημεία. Όπως και το να δουλεύεις με πραγματικό φιλμ είναι σαν να κάνεις ένα είδος χημείας γιατί περιέχει ασήμι. Ένας καλλιτέχνης πρέπει να είναι αλχημιστής. Μεταμορφώνουμε πράγματα που δεν είναι ζωντανά, δηλαδή παίζουμε σαν θεοί προσπαθώντας να δημιουργήσουμε μια νέα πραγματικότητα. Είναι βέβαια, πραγματικά αλαζονικό. Γνωρίζω τι είναι μια εικόνα και γνωρίζω τι είναι ένα ανθρώπινο σώμα. Δεν ξέρω εάν είμαστε αλχημιστές αλλά είμαστε σαν γιατροί. Μερικές φορές έχεις τον ασθενή σου που έρχεται στο γραφείο σου και σου λέει ότι νομίζει ότι ξέρει τι του συμβαίνει αλλά εσύ ξέρεις εάν το μαγνήσιο ή η βιταμίνη Α είναι καλή για τον οργανισμό του. Αυτό είναι κάτι επίσης που μου αρέσει με το «Sirat» ότι το φιλμ υπερβαίνει το «μου άρεσε» ή «δεν μου άρεσε». Ακόμα και όταν ακούω τους κριτικούς να μιλάνε για την ταινία ξέρω ότι είχε μια επίδραση πάνω τους. Μετά προφανώς εκλογικεύουμε. Τα ανθρώπινα όντα έχουν πολλούς μηχανισμούς αυτοάμυνας. Δέχομαι πολλές πληροφορίες για το πώς βλέπουμε μια ταινία με το σώμα, κι όχι μόνο με την φαντασία και τα μάτια.

Σκηνή από το «Sirāt» που τιμήθηκε με το Βραβείο της Επιτροπής στο Διαγωνιστικό Τμήμα του Φεστιβάλ των Καννών,
Στην ανοιχτή συζήτηση που κάνατε σας άκουσα να λέτε ότι οι σκηνοθέτες κάνοντας ταινίες κλέβουν κάτι από τη ζωή αλλά πρέπει και να της δώσουν κάτι πίσω. Αναρωτιέμαι λοιπόν τι νοιώθετε ότι δώσατε πίσω στη ζωή με το «Sirāt».
Καταρχάς θεωρώ ότι το «Sirāt» μας συνδέει με μία πληγή των καιρών μας, μια μοναχικότητα. Ακόμα ψάχνουμε την υπερβατικότητα, ψάχνουμε νόημα. Είμαστε λίγο χαμένοι γιατί δεν έχουμε τα εργαλεία για να προχωρήσουμε. Εάν μπορώ να το πω με άλλον τρόπο, αυτό που δίνω πίσω είναι ότι βάζω στις ταινίες μία ευλογία. Νομίζω ότι η τέχνη πρέπει να συλλαμβάνει την πολυπλοκότητα των καιρών μας. Είμαι με έναν τρόπο και μουσικός οπότε ξέρω πώς να κόβω τις εικόνες, μια ταινία δεν είναι μόνο το θέμα της, ή τα συναισθήματα που έχεις. Είναι η γεωμετρία και οι αναλογίες που έχουν οι εικόνες. Εάν δομούνται με έναν συγκεκριμένο τρόπο, μπορούν να θεραπεύσουν, να μας ζεστάνουν.
Επομένως, για εσάς η τέχνη έχει και μια θεραπευτική ιδιότητα;
Εντελώς.
Πνευματική θεραπεία;
Ψυχολογική. Την προηγούμενη ταινία μου, το «Fires will come», την γύρισα στο σπίτι που μένω τώρα, που είναι το σπίτι της γιαγιάς μου. Δεν ήταν στις προθέσεις μας αλλά αφού βλέπαμε το φιλμ με πολλούς θεατές παρατηρήσαμε ότι συλλάβαμε μια πληγή που έχουμε τα παιδιά των αγροτών, ότι με έναν τρόπο μας απήγαγαν από την φύση με τον μύθο της προόδου. Τυχαία θεραπεύουμε με τις ταινίες, αγγίζουμε πράγματα της καταγωγής μας, της γενεαλογίας μας, των τραυμάτων μας. Με έναν ιερό τρόπο βάζουμε συνείδηση στο ασυνείδητο μας. Είναι φοβερό το πώς μπορείς μέσα από την μυθοπλασία να ζήσεις πράγματα που αλλιώς δε θα είχες δυνατότητα. Όταν βλέπεις το «Sirāt» πεθαίνεις. Έχει απίστευτη δύναμη το ότι η τέχνη σου επιτρέπει να πεθάνεις.
Υπάρχει κάτι για το «Sirāt» που δεν σας έχουν ρωτήσει και θα θέλατε να το μοιραστείτε;
Φανταστική ερώτηση. Είναι τόσα πολλά αυτά που δεν έχω πει για την ταινία ή για εμένα…Αλλά θα ακούγονταν κάπως αφηρημένα.

«Μου αρέσει να αναζητώ αυτό που είναι κρυμμένο, ανεπαίσθητο, μυστηριώδες, να αναζητώ τι βρίσκεται πίσω από τον θάνατο και τη ζωή. Κι όλο αυτό γίνεται στοιχείο της δουλειάς μου», λέει ο σκηνοθέτης του «Sirāt» .
Το πρωί που σας άκουγα να μιλάτε αναρωτιόμουν με τι παραμύθια, με τι ιστορίες, σας μεγάλωσαν; Σας έλεγαν παραμύθια οι γονείς σας την ώρα του ύπνου;
Αυτή είναι μια πραγματικά καλή ερώτηση. Τι περίεργο…δεν θυμάμαι εάν οι γονείς μου μου έλεγαν ιστορίες. Αυτό όμως, που θυμάμαι είναι ότι όταν ήμουν παιδί έπαιζα πολύ το παιχνίδι του θησαυρού. Έψαχνα πράγματα κρυμμένα στη γη. Είμαι παιδί μεταναστών και κάποια χρόνια ζούσαμε με τους γονείς μου στο Παρίσι, κοντά σε κήπους, και θυμάμαι προσπαθούσαμε να βρούμε θησαυρούς κάτω από το χώμα. Κι αυτό νομίζω ότι είναι κομμάτι της ψυχολογίας μου και της προσωπικότητάς μου. Το έβλεπα ως παιχνίδι το να σκάψω για να βρω κάτι μυστήριο κι αυτό είναι κάτι που νομίζω ότι λέει πολλά για μένα. Μου αρέσει να αναζητώ αυτό που είναι κρυμμένο, ανεπαίσθητο, μυστηριώδες, να αναζητώ τι βρίσκεται πίσω από τον θάνατο και τη ζωή. Κι όλο αυτό γίνεται στοιχείο της δουλειάς μου.
Θα επιμείνω στις ιστορίες γιατί προσπαθώ να καταλάβω από πού έρχεται όλη αυτή η βαθιά πνευματικότητα σας.
Οι παππούδες μου μου έλεγαν ιστορίες για τη ζωή τους, για την παράδοσή τους, και προφανώς αυτό ήταν πολύ σημαντικό για εμένα.
Αυτοί ήταν λοιπόν οι δικοί σας μύθοι; Οι ιστορίες των παππούδων;
Νομίζω ότι οι περισσότερες ιστορίες που μου έλεγαν είχαν την «γεύση» της Εδέμ, του παραδείσου. Μου έλεγαν πώς ήταν η ζωή των αγροτών εκεί, μου μιλούσαν για τους ανθρώπους που δούλευαν με τη γη, τα ζώα, το μέλι. Είμαι τυχερός που το έζησα αυτό στα 80s όταν ήμουν πολύ νέος, προτού πεθάνουν οι παπούδες μου. Αυτή είναι η μυθολογία μου εκείνης της εποχής. Για αυτό με έναν τρόπο είμαι ιδεαλιστής, ουτοπιστής. Μου αρέσει πολύ το παρόν και είμαι αισιόδοξος για το μέλλον αλλά καλό είναι να γνωρίζεις το παρελθόν.

«Είναι φοβερό το πώς μπορείς μέσα από την μυθοπλασία να ζήσεις πράγματα που αλλιώς δε θα είχες δυνατότητα. Όταν βλέπεις το «Sirāt» πεθαίνεις. Έχει απίστευτη δύναμη το ότι η τέχνη σου επιτρέπει να πεθάνεις», λέει ο Γαλικιανός σκηνοθέτης. @Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης / Στούντιο Άρης Ράμμος.
Μιλώντας για την έρημο λέγατε ότι εκεί δεν υπάρχει κάτι να σου αποσπάσει την προσοχή, κοιτάς είτε τον ουρανό είτε τον εαυτό σου που είναι τελικά το ίδιο πράγμα. Και σκεφτόμουν ότι ίσως αυτή να είναι μια καλή θεραπεία αποτοξίνωσης για τον σύγχρονο άνθρωπο από τις οθόνες και τα social media. Να μας στείλουν στην έρημο για μερικές ημέρες μήπως και καταφέρουμε να ξανασυνδεθούμε με τον εαυτό μας, έπειτα με τη φύση κ.ο.κ.
Ήταν καλή θεραπεία αυτό στο παρελθόν, φαντάσου τώρα.Συμφωνώ με αυτό που λες. Επίσης, η νηστεία είναι πολύ καλή. Ξέρεις, τα ανθρώπινα όντα είμαστε σαν μπαταρίες πνευματικής ενέργειας και στον σύγχρονο τρόπο ζωής η ενέργεια δραπετεύει εύκολα, οπότε πρέπει να επαναφορτιζόμαστε πιο συχνά, να σιωπούμε λίγο, να κάνουμε διαλογισμό, νηστεία, να ζούμε εμπειρίες στην έρημο.
Διαβάστε ακόμα
Νηστεύετε;
Θα ήθελα να νηστεύω περισσότερο αλλά δεν τα καταφέρνω. Όταν όμως, νοιώθω ότι το εγώ μου βγαίνει πιο μπροστά απ’ όσο θα έπρεπε ή είμαι στρεσαρισμένος, η νηστεία κάνει καλό. Για μία ημέρα.
Εξακολουθείτε να έχετε δάσκαλο Σούφι;
Οι Σούφι λένε ότι όποιος δεν έχει δάσκαλο, το εγώ του γίνεται ο δάσκαλός του. Στην δική μου περίπτωση όμως, είναι χειρότερα γιατί έχω δάσκαλο αλλά δεν κάνω αυτά που μου λέει. Αλλά τι να κάνω, δεν είμαι Σούφι, είμαι καλλιτέχνης.
Μιλήσατε για τον φασισμό της σαφήνειας και για το ότι εκπαιδευόμαστε στο να βλέπουμε ταινίες με σκοπό να τις ερμηνεύουμε.
Πρέπει να αφήνουμε τις ίδιες τις εικόνες να λένε πράγματα, να προκαλούν. Τις εικόνες που έχουμε από την αρχή μιας δημιουργικής διαδικασίας πρέπει να τις κουβαλάμε, να τις προστατεύουμε. Με ρωτάνε γιατί δεν κάνω τις ταινίες μου πιο πολιτικές. Ίσως κάποιους τους ενοχλεί που είμαι λίγο αμφίσημος. Μου αρέσουν ορισμένες πολιτικές ταινίες αλλά κάποιες φορές οι ιδεολογίες είναι επιφανειακές. Κι αυτή είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα διαμάχη. Είμαι από αυτούς που πιστεύουν ότι δεν υπάρχει τίποτα πιο πολιτικό από το ποιητικό. Μέσα από την ποίηση μπορείς να διεισδύσεις στον θεατή, μπορείς να αφυπνίσεις τη συνείδησή του και δεν υπάρχει τίποτα πιο πολιτικό από αυτό, από το να ανοίξεις μια καρδιά. Δεν λέω ότι με τις ταινίες μου ανοίγω καρδιές αλλά η θεωρία είναι ότι χρειαζόμαστε μια ισορροπία μεταξύ πραγματικότητας και αιωνιότητας. Εγγύτητας και απόστασης. Ίσως ακούγεται κάπως θεωρητικό αυτό που λέω. Νομίζω ότι έχουμε πολλούς φόβους στις κοινωνίες μας. Ο πόλεμος που έχουμε να κάνουμε εμείς οι καλλιτέχνες είναι να μην συμμετέχουμε σε αυτόν τον νευρωτικό φόβο. Να δείξουμε ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο διαχωρισμένα όσο νομίζουν οι άνθρωποι. Είμαστε πιο κοντά και πιο όμοιοι απ΄ όσο νομίζουμε.
Είπατε ότι εάν μπορούσατε να επιλέξετε τον θάνατό σας, «θα ήθελα να πεθάνω χορεύοντας». Και μου ήρθαν κατευθείαν στο μυαλό εικόνες από το «Sirāt»» και σκέψεις για τη μεταφυσική διάσταση της rave μουσικής. Λέγατε ότι οι ravers αποδίδουν μια θεολογική διάσταση στον θάνατο λόγω καρδιακής προσβολής πάνω στον χορό.
Ο πρώτος τίτλος της ταινίας ήταν «Τζιχάντ» αλλά οι παραγωγοί μου με συμβούλευσαν να μην το κάνω γιατί αυτή η λέξη έχει μεγάλο βάρος. Όμως τζιχάντ δεν είναι ο ιερός πόλεμος και όλα αυτά που λένε στην τηλεόραση. Τζιχάντ είναι ο πόλεμος με τον εαυτό σου. Ο έλεγχος του εαυτού σου. Υπάρχει μια στιγμή που όταν το κάνεις αυτό μπορείς να φτάσεις σε κάποιο είδος συγχώνευσης, μπορείς να πεθάνεις, να έχεις έναν θριαμβευτικό θάνατο. Αυτό βασικά είναι κάτι που υπάρχει σε όλες τις παραδόσεις, ο ωραίος θάνατος, όταν ο ήρωας γιορτάζει την επιστροφή του στους αγαπημένους τους. Είναι η στιγμή που αυτός που αγαπά και αυτός που αγαπιέται είναι ένα πράγμα. Είναι ένα μυστικιστικό επίτευγμα που υπάρχει σε όλες τις παραδόσεις. Και μου αρέσει να σκέφτομαι κάποιον που χορεύει και ξαφνικά εξαφανίζεται …
Γνωρίζω ότι δε θέλετε να πείτε πολλά για την επόμενη ταινία σας. Τι μπορώ να γράψω;
Θα είναι μια ψυχεδελική ταινία επιστημονικής φαντασίας.

