Του Κώστα Κατίκου
Ανατροπές στις εισφορές 1,4 εκατ. ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολούμενων φέρνουν οι εξελίξεις στο μέτωπο του πληθωρισμού και των μισθών, με δύο σενάρια, το “καλό” και το “κακό”, να βρίσκονται στο τραπέζι του υπουργείου Εργασίας για τις αυξήσεις της επόμενης χρονιάς.
Το “καλό” σενάριο είναι να εφαρμοστεί ο δείκτης μεταβολής μισθών του 2026 για την αναπροσαρμογή των ασφαλιστικών εισφορών των ελεύθερων επαγγελματιών και των αυτοαπασχολούμενων στον ΕΦΚΑ από 1/1/2027. Ο δείκτης μισθών θα έπρεπε να έχει εφαρμοστεί από το 2025, αλλά πήρε αναβολή δύο φορές (2025 και 2026) και πλέον έχει μετατεθεί για το 2027.
Αν λοιπόν δεν πάρει νέα αναβολή, τότε, όπως προβλέπει ο νόμος, οι εισφορές των ελεύθερων επαγγελματιών θα πρέπει να αυξηθούν το 2027 με βάση το γενικό ποσοστό αύξησης των μισθών του 2026. Οι εκτιμήσεις της κυβέρνησης, έτσι όπως έχουν καταγραφεί στο επικαιροποιημένο “Μεσοπρόθεσμο” με τους οικονομικούς στόχους των επόμενων ετών, είναι ότι για φέτος αναμένεται αύξηση μισθών 3,6% κατά μέσο όρο. Αν η πρόβλεψη αυτή επαληθευτεί, τότε η μεταβολή του δείκτη μισθών θα κινείται στα ίδια επίπεδα, που σημαίνει ότι αυτομάτως οι εισφορές των ελεύθερων επαγγελματιών, των αυτοαπασχολούμενων και των αγροτών θα πρέπει να αυξηθούν κατά 3,6% από 1/1/2027.
Φέτος, που αναβλήθηκε ο δείκτης μισθών, οι εισφορές αυξήθηκαν με βάση τον πληθωρισμό του 2025, που ήταν 2,5%.
Η επιλογή του πληθωρισμού, όμως, ως βάσης υπολογισμού των εισφορών τελειώνει οριστικά για φέτος, όχι μόνον γιατί υπάρχει ο εξ αναβολής δύο φορές δείκτης μισθών που θα πρέπει να εφαρμοστεί, αλλά και για έναν πιο σημαντικό λόγο, που καθιστά απαγορευτική την επιλογή του πληθωρισμού ως βάσης υπολογισμού της αύξησης των εισφορών. Η επιλογή του πληθωρισμού ως βάσης για την αύξηση των εισφορών είναι το “κακό” σενάριο.
Ο λόγος είναι γιατί ο φετινός πληθωρισμός κινείται σε σημαντικά υψηλότερα επίπεδα από τις τρεις προηγούμενες χρονιές, εξαιτίας της κρίσης στη Μέση Ανατολή και της σταθερής ανόδου των τιμών του πετρελαίου, η οποία έχει ήδη ανάψει το φιτίλι των πληθωριστικών πιέσεων στην οικονομία. Μάλιστα, αυτό φαίνεται σε μια σειρά προϊόντων, στα οποία από μήνα σε μήνα καταγράφονται αυξήσεις της τάξης του 20%.
Οι επίσημες εκτιμήσεις για την πορεία του πληθωρισμού φέτος στην ελληνική οικονομία κάνουν λόγο για 3,2% (σ.σ.: εκτίμηση κυβέρνησης στο νέο Μεσοπρόθεσμο) έως 3,7% (σ.σ: εκτίμηση της Κομισιόν στην έκθεση εαρινών προβλέψεων).
Οι εκτιμήσεις για τον πληθωρισμό, όμως, γίνονται υπό συνθήκες μεγάλης αβεβαιότητας για το βάθος της κρίσης και της ζημιάς που ήδη προκαλεί η διεθνής αναταραχή στη Μέση Ανατολή με επίκεντρο την τιμή του πετρελαίου. Αν θεωρηθούν ασφαλείς οι προβλέψεις για πληθωρισμό, τότε η βάση υπολογισμού των εισφορών των ελεύθερων επαγγελματιών για το 2027 θα είναι γύρω στο 3,5%-3,6%. Αν όμως οι τιμές δεν υποχωρήσουν, αλλά αντίθετα συνεχίσουν να αυξάνονται, που είναι και το πιθανότερο να συμβεί, τότε υπάρχει ο κίνδυνος “ανάφλεξης” του πληθωρισμού, ο οποίος μπορεί να κινηθεί πολύ πάνω από το 3,7% που είναι η πρόβλεψη της Κομισιόν.
Από τα δύο σενάρια για τις εισφορές, λοιπόν, αυτή τη στιγμή το “καλό” θεωρείται να εφαρμοστεί ο δείκτης μισθών, και το 2027 να αυξηθούν γύρω στο 3,6%, ενώ το “κακό” σενάριο είναι να αναβληθεί εκ νέου –και για τρίτη φορά– ο δείκτης μισθών, οπότε σε αυτή την περίπτωση το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης θα ρισκάρει να αυξήσει τις εισφορές με βάση έναν πληθωρισμό που η εξέλιξή του ως προς την αύξησή του για το 2026 είναι αβέβαιη.
Αν, για παράδειγμα, αναβληθεί εκ νέου ο δείκτης μισθών και ο πληθωρισμός αυξηθεί πάνω από 3,7% και φτάσει στο 5% ή 6%, τότε η αύξηση στις εισφορές θα είναι διπλάσια από φέτος, που ανέβηκαν κατά 2,5%.
Μεγαλύτερη η αύξηση των εισφορών με οποιοδήποτε “σενάριο”
Η απόφαση για την αύξηση των εισφορών το 2027 γίνεται δύσκολη, καθώς οι επιλογές που έχει το υπουργείο Εργασίας οδηγούν σε αύξηση τουλάχιστον κατά μία μονάδα πάνω από το 2,5%, που ήταν η αύξηση των εισφορών φέτος.
Με μια αύξηση 3,6%, η εισφορά της πρώτης ασφαλιστικής κατηγορίας των ελεύθερων επαγγελματιών και των αυτοαπασχολούμενων, την οποία επιλέγει το 80% των ασφαλισμένων, από 261 ευρώ που είναι τώρα θα φτάσει στα 270 ευρώ, ενώ στις επόμενες κατηγορίες τα ποσά θα είναι υψηλότερα, γεγονός που θα αποθαρρύνει τους ασφαλισμένους να μείνουν σε υψηλότερες κατηγορίες, οδηγώντας τους να επιλέξουν να κατέβουν στην πρώτη και χαμηλότερη κατηγορία.
Το νέο σύστημα αναπροσαρμογής των ασφαλιστικών εισφορών για τους ελεύθερους επαγγελματίες έχει ψηφιστεί από το 2020. Για την πρώτη τριετία (2020, 2021 και 2022) οι εισφορές έμειναν σταθερές, ενώ για το 2023 και το 2024 αυξήθηκαν με βάση το ποσοστό αύξησης του πληθωρισμού του προηγούμενου έτους. Από 1/1/2025 θα έπρεπε, βάσει νόμου, να αυξάνονται κατά το ποσοστό αύξησης του δείκτη μισθών.
Επειδή ο δείκτης μισθών θα οδηγούσε σε μεγαλύτερες αυξήσεις, η εφαρμογή του πήρε αναβολή για το 2025 και αναβλήθηκε εκ νέου το 2026, καθώς θα προκαλούσε αύξηση εισφορών κατά 5,5%. Για τον λόγο αυτόν, το υπουργείο Εργασίας ανέβαλε τον δείκτη μισθών για το 2026 και αύξησε τις εισφορές των επαγγελματιών κατά το ποσοστό αύξησης του πληθωρισμού του 2025, που ήταν 2,5%.
Η μόνη διέξοδος για να αποφευχθούν αυξήσεις 3,6% το 2027 είναι να νομοθετηθεί ένας άλλος μηχανισμός για την αύξηση των εισφορών, που αυτή τη στιγμή δεν είναι στο “ραντάρ” του υπουργείου Εργασίας.
