Στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, το σινεμά δεν μένει στην οθόνη

Εκεί που η τέχνη συναντά την παιδεία, εκεί που το σινεμά συναντά την εκπαίδευση. Με δυο λόγια, αυτό είναι το αποτύπωμα που άφησε μέσα μου το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Χανίων, με τις πλούσιες δράσεις του: πάνω από 400 ταινίες κάθε είδους, εξαιρετικά αφιερώματα, ενδιαφέρουσες εκθέσεις, εργαστήρια για όλες τις ηλικίες, σημαντικές εκδηλώσεις και συζητήσεις, VR screenings, ωραίες βιβλιοπαρουσιάσεις, ζεστές συναυλίες. Όμως, αυτό το αποτύπωμα δεν θα ήταν τόσο βαθύ αν δεν το ζωγράφιζαν οι χαμογελαστοί άνθρωποί του που το αγαπούν και νοιάζονται για την άψογη διοργάνωσή του, οι ξεχωριστοί καλεσμένοι του (πάνω από 300 δημιουργοί, ομιλητές, καλλιτέχνες, επαγγελματίες του χώρου) που βρίσκονταν εκεί με την καρδιά τους, τα νέα παιδιά που τιτίβιζαν διαρκώς γύρω μας κι έδιναν την ψυχή τους σε ό,τι γινόταν είτε ως εθελοντές (περισσότεροι από 150!) είτε ως συμμετέχοντες είτε ως θεατές. Ένα φεστιβάλ δώδεκα ημερών, τεράστιο, πολυποίκιλο, εξωστρεφές, πολύχρωμο, πλημμυρισμένο από ενσυναίσθηση, συμπερίληψη, ευαισθησία, πάθος, ζωντάνια, με ένα δυνατό βλέμμα στον κόσμο. Ένα φεστιβάλ σε μια πόλη που, μέσα φθινοπώρου, έσφυζε ακόμη από τουριστική ζωή στην παραθαλάσσια ζώνη της, ενώ στο εσωτερικό της ζούσε στον δικό της καθημερινό ρυθμό.

«Τόπο Γιορτής», το αποκαλεί ο διευθυντής του Ματθαίος Φραντζεσκάκης, και όντως αυτό ζήσαμε, μία πραγματική γιορτή του σινεμά που αγκαλιάζει όλες τις γενιές, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση σε εκείνη που θα χτίσει το μέλλον αυτού του τόπου. Πολύτιμο το εκπαιδευτικό πρόγραμμα που βρίσκεται στον πυρήνα της διοργάνωσης και απευθύνεται σε όλη τη διάρκεια της χρονιάς σε χιλιάδες παιδιά (συμμετέχουν 8.500 παιδιά!), ανοίγει τους ορίζοντές τους, τα ωθεί σε έρευνα, γεννά προβληματισμούς και πυροδοτεί συζητήσεις μέσα από την ενασχόληση με το σινεμά και τη λογοτεχνία. Προβολές ταινιών για παιδιά και εφήβους, αλλά και είκοσι ταινίες φτιαγμένες από παιδιά και εφήβους ισάριθμων σχολείων, σε παραγωγή του φεστιβάλ, στο πλαίσιο του προγράμματος Cineμαθήματα. Ανάμεσά τους, δύο ντοκιμαντέρ εμπνευσμένα από το έργο του Μάνου Χατζιδάκι και του Μίκη Θεοδωράκη, τους οποίους τίμησε φέτος η διοργάνωση, όπως και τον Νίκο Κούνδουρο. Τρεις σπουδαίες προσωπικότητες που είχαν σχέση με την Κρήτη, αλλά και δεσμούς φιλίας μεταξύ τους. 

Από τις πιο έντονες και συγκινητικές στιγμές του δωδεκαήμερου ήταν η εξαιρετική εκδήλωση-αφιέρωμα στον Μάνο Χατζιδάκι, στο Βενιζέλειο Ωδείο Χανίων, με θέμα «Το πέρασμα του Μάνου από την Κρήτη», μία ημέρα μετά την 101η επέτειο της γέννησής του. Την παραμονή μάλιστα είχε προβληθεί το άκρως ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ «Μάνος Χατζιδάκις – Ο καθρέπτης και το μαχαίρι – Η συνέχεια» του Δημήτρη Βερνίκου, ο οποίος γνώρισε τον δημιουργό μόλις στα 17 του, λίγους μήνες μετά την απονομή του Όσκαρ για τα «Παιδιά του Πειραιά» (1961), τελετή στην οποία ο συνθέτης, ως γνωστόν, δεν παρευρέθηκε. Καρπός μιας βαθιάς φιλίας 30 ετών, αυτό το ντοκιμαντέρ αποκαλύπτει έναν άλλον Χατζιδάκι, τον άνθρωπο μακριά από το δημόσιο είδωλό του. Παράλληλα, μια έκθεση με φωτογραφίες και τεκμήρια από το οδοιπορικό του στην Κρήτη -στο Ηράκλειο, στα Ανώγεια και στα Χανιά- παρουσιάστηκε στο Επιμελητήριο Χανίων.

Στην εκδήλωση, φίλοι και συνεργάτες του Μάνου Χατζιδάκι κατέθεσαν συγκλονιστικές μαρτυρίες για τρεις ιδιαίτερα σημαντικές στιγμές που σφράγισαν τη σχέση του κορυφαίου συνθέτη με το νησί, αφήνοντας ανεξίτηλο αποτύπωμα στη μνήμη της τοπικής κοινωνίας: την ίδρυση της Μουσικής Ακαδημίας Κρήτης το 1976 με τη συμβολή του Νίκου Κοπιδάκη –μοναδική  η εξιστόρησή του για τις μέρες εκείνες-, τις Μουσικές Γιορτές που διοργάνωσε ο δημιουργός στα Ανώγεια και, βέβαια, τον Μουσικό Αύγουστο στο Ηράκλειο (1980 και 1981). «Είμαι κρητικής καταγωγής, με κρητική συνείδηση και αττική παιδεία», μας θύμισε ο δημοσιογράφος και βαθύς ερευνητής του έργου του, Γιώργος Αλλαμανής, ότι έλεγε χαρακτηριστικά ο ίδιος ο συνθέτης, ο οποίος, αν και γεννήθηκε στην Ξάνθη, είχε από τον πατέρα του ρίζες στο νησί. Στη συζήτηση, την οποία συντόνισε ο Ματθαίος Φραντζεσκάκης, μίλησαν ακόμη οι Γιάννης Γκροσδάνης, Κωνσταντίνος Ζορμπάς, Λουδοβίκος των Ανωγείων, Γιώργος Μητρόπουλος, Κώστας Σχιζάκης και Παναγιώτης Τιμογιαννάκης, καταθέτοντας πολύτιμες αναμνήσεις και μαρτυρίες από τα πρώτα ταξίδια του Μάνου Χατζιδάκι στο νησί, τις συναυλίες του και την επίδραση της κρητικής μουσικής στις πρώιμες συνθέσεις του. Την ατμόσφαιρα ζέσταναν ακόμη περισσότερο πολυαγαπημένα τραγούδια του, ερμηνευμένα από τον πιανίστα Γιώργο Σαλτάρη και το μουσικό σχήμα ΚΑΘ’ ΟΔΩΝ, ενώ οι πρώτες σταγόνες βροχής που έπεφταν εκείνο το πρωινό στα φθινοπωρινά Χανιά συνέβαλαν ακόμη περισσότερο στη συναισθηματική μας φόρτιση.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον ήταν και το αφιέρωμα στον Νίκο Κούνδουρο, με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από τη γέννησή του, παρουσία της συζύγου του, Σωτηρίας Μπατζίρη Κούνδουρου. Η εμβληματική ταινία του, «Ο Δράκος», σε σενάριο Ιάκωβου Καμπανέλλη και μουσική Μάνου Χατζιδάκι, με τον αξέχαστο Ντίνο Ηλιόπουλο, άνοιξε το φεστιβάλ πλημμυρίζοντας με την ασπρόμαυρη μαγεία της την κατάμεστη αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου Χανίων. Μια ταινία-σταθμός.

Παράλληλα, σε άλλο χώρο του κτιρίου, μία έκθεση φώτιζε την προσωπικότητα του σπουδαίου δημιουργού με την επιβλητική παρουσία, όπως άλλωστε και το ολοκαίνουργιο ντοκιμαντέρ του Γιάννη Σολδάτου «Ονειρεύτηκα πως δεν πέθανες…», που προβλήθηκε την επόμενη μέρα -με αφηγητή μάλιστα τον Γιώργο Νταλάρα. «Τον τράβαγα από το ’80», μου είπε ο συγγραφέας, σκηνοθέτης και εκδότης, ο οποίος έχει γράψει και επιμεληθεί μία νέα ειδική επετειακή έκδοση για τον «Δράκο» («Ο Δράκος: Ιστορίες γύρω από την ταινία»). «Έβαζα την κάμερα μπροστά του και του έλεγα “πες τα”», θυμάται χαμογελώντας -με μία κρυφή συγκίνηση. «Του άρεσε… Όταν πήγαινα με την κάμερα μου έλεγε “τι την θες αυτήν την μαλακία εδώ;”. Όταν δεν πήγαινα με την κάμερα, μου έλεγε “πού είναι η μαλακία;”», γελάει. «Την έκανα λοιπόν την ταινία, υπάρχει πια, θα παιχθεί και αλλού, σε άλλα φεστιβάλ, όπως και σε ένα αφιέρωμα μεγάλο στην Ταινιοθήκη. Νιώθω ότι μου έφυγε ένα χρέος. Έπρεπε να γίνει, ήμουν τόσα χρόνια κοντά του με την κάμερα. Εκείνος το πίστευε ότι κάτι θα γίνει με όλο αυτό το υλικό, τότε ή αργότερα. Μου έλεγε “τι θα το κάνεις; Δεν έχεις βαρεθεί να το βλέπεις;”. Εγώ δεν το πίστευα, τράβαγα για πλάκα. Και να, κάποια στιγμή έγινε!».

Προσκεκλημένη του φεστιβάλ για να μιλήσει σε σχολεία, η σκηνοθέτρια-συγγραφέας Ελισάβετ Χρονοπούλου μου περιέγραψε πόσο εντυπωσιάστηκε από τα παιδιά της Γ΄ Γυμνασίου του 1^ου Πειραματικού Γυμνασίου Χανίων, τα οποία, πριν συναντηθούν μαζί της, είχαν διαβάσει τη συλλογή διηγημάτων της «Έτερος Εχθρός» που αναφέρεται στην Κατοχή. Πόσο πολύ είχαν κατανοήσει τις ιστορίες του βιβλίου, πόσο βαθιά πήγε η συζήτηση μαζί τους για την Κατοχή, αλλά και για τα ηθικά διλήμματα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι σε κάθε εποχή. Μάλιστα κάποια παιδιά που συμμετέχουν σε όμιλο δημιουργικής γραφής είχαν γράψει τη δική τους ενδιαφέρουσα εκδοχή -ποιήματα και κείμενα- πάνω σε μία ιστορία της, ενώ ορισμένα εξέφρασαν την περιέργεια να μάθουν πώς γίνεται κάποιος συγγραφέας και την επιθυμία τους να ακολουθήσουν αυτόν τον δρόμο. «Όμως σε άλλα σχολεία που πήγα, όχι τόσο προνομιούχα, ας πούμε, όσο το Πειραματικό, πιο έξω από την πόλη, όπου τα παιδιά πηγαίνουν από τα γύρω χωριά με λεωφορεία, το κλίμα ήταν τελείως διαφορετικό, όπως και η εμπειρία που αποκόμισα», τονίζει. «Με δυσκολία είχαν καταλάβει το διήγημα που τους διάβασε η καθηγήτρια, είχαν μπερδευτεί, δεν ήταν τόσο απλό για τα περισσότερα –αν και φυσικά υπήρχαν και εκεί πάλι κάποια παιδιά εντυπωσιακά. Παιδιά που θα ήθελαν να κάνουν λέσχη ανάγνωσης αλλά δεν μπορούν, γιατί, για παράδειγμα, πρέπει να γυρίσουν σπίτι συγκεκριμένη ώρα με το λεωφορείο. Με στενοχώρησε αυτό. Η διαφορά μου έκανε εντύπωση. Παρατήρησα, δηλαδή, μια ταξική ανισότητα μεγάλη. Και αυτό κρατάω. Από την άλλη, θέλω να τονίσω πόσο σπουδαία δουλειά κάνουν οι καθηγητές που συνάντησα. Είχαν προετοιμάσει τα παιδιά με τον καλύτερο τρόπο. Γενικά προσπαθούν τόσο πολύ να δουλέψουν μαζί τους πάνω στη λογοτεχνία, χωρίς να είναι καν μέσα στο σχολικό πρόγραμμα. Εντυπωσιάστηκα από μαθηματικούς και φιλόλογους, πάρα πολύ καλλιεργημένους ανθρώπους, καταπληκτικούς, υπέροχους, πραγματικά υπέροχους, με βαθιά αγάπη για τα παιδιά και τη δουλειά τους, παρά τις μεγάλες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ίδιοι αλλά και τις δύσκολες περιπτώσεις μαθητών που τυχόν έχουν. Δυσκολίες υπάρχουν πολλές, αυτό είναι το συμπέρασμά μου. Όμως, κι ελάχιστα αν δώσεις στα παιδιά, ένα ψίχουλο ακόμη, μια μεγάλη μερίδα από αυτά θα το κάνει καρβέλι. Είναι συγκινητικό. Ήταν μια πολύ συγκινητική εμπειρία», καταλήγει.

Όμως πέρα από το εκπαιδευτικό σκέλος, τις ταινίες που έφτιαξαν παιδιά και έφηβοι, τα εργαστήρια, όπως εκείνο με την τεχνική κινεζικής μελάνης στο animation που δίδαξε ο καταξιωμένος Joe Chang (ένα από τα τιμώμενα πρόσωπα του φεστιβάλ) παρέα με την ομάδα του, τις  ραδιοφωνικές εκπομπές, την επίσκεψη των μαθητών που έκαναν το ντοκιμαντέρ στο σπίτι του Μίκη Θεοδωράκη και άλλα, ιδιαίτερη θέση στο πρόγραμμα είχαν οι εκδηλώσεις για τα δικαιώματα των παιδιών και των εφήβων, για την ανάγκη της προστασίας τους αλλά και την προβολή της φωνής τους.

Η ταινία «Σας πιστεύουμε» («We Believe You») των Charlotte Devillers και Arnaud Dufeys, που πραγματεύεται μια δικαστική υπόθεση σεξουαλικής κακοποίησης παιδιού από γονέα, έδωσε αφετηρία για συζήτηση -σε συνεργασία με τον Δικηγορικό Σύλλογο Χανίων– πάνω στα δικαιώματα του παιδιού, το θέμα της συμμετοχής του σε δικαστικές διαδικασίες και άλλα καίρια ζητήματα. Το βιβλίο «Πέτρα, Ψαλίδι, Χαρτί – Τα δικαιώματα του παιδιού σε κόμικς» (εκδ. Πυξίδα), του δημιουργού κόμικς, εικαστικού και “υπεύθυνου” για τη φετινή οπτική ταυτότητα του φεστιβάλ Γιώργου Μπότσου, το οποίο μαθαίνει στα παιδιά τη Διεθνή Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματά τους μέσα από κόμικς, έδωσε ανάλογη αφορμή για συζήτηση. Στην τελευταία συμμετείχε και ο ψυχίατρος και διευθυντής του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού, Γιώργος Νικολαΐδης, που πήρε επίσης μέρος στο πολύ ενδιαφέρον πάνελ με θέμα «Πολιτισμός, Σχολείο και Ψυχική Υγεία. Η περίπτωση του Κινηματογράφου».

Μάθημα Όσκαρ στην κυριολεξία παρέδωσε ο Παναγιώτης Τιμογιαννάκης στην παρουσίαση του βιβλίου του «Όσκαρ» (εκδ. Πεδίο), αποκαλύπτοντας, με τον γλαφυρό του τρόπο, πολλά και ενδιαφέροντα γύρω από τον θεσμό -ακόμη και τις πιο πρόσφατες αλλαγές, όπως τη θέσπιση του βραβείου Casting. Ο πολύπειρος κριτικός κινηματογράφου,  ο μόνος Έλληνας που έχει παρευρεθεί 21 φορές (!) στην τελετή απονομής, προσκεκλημένος της ίδιας της Ακαδημίας, ανέλυσε τον λαμπρό θεσμό ποικιλοτρόπως: από τη φιλοσοφία της Ακαδημίας που βασίζεται, όπως εξήγησε, στην αριστοτελική λογική του «τι είναι το έργο και όχι ποιος είναι ο δημιουργός», μέχρι τον τρόπο διεξαγωγής της ψηφοφορίας. Παράλληλα, υπογράμμισε πως τα Όσκαρ δεν είναι απλώς βραβεία, αλλά ένας ολόκληρος κόσμος πολιτικής, ιστορίας, αισθητικής και βέβαια, πάνω απ’ όλα, κινηματογράφου. Στην εκδήλωση, την οποία συντόνισε η δημοσιογράφος Αλεξάνδρα Χριστακάκη, συμμετείχε και ο Γιάννης Κοκιασμένος, ο μοναδικός Έλληνας ηθοποιός που έπαιξε στην «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, και είχε πολλά και ενδιαφέροντα να μοιραστεί από την εμπειρία της συμμετοχής του στην υπερπαραγωγή.

«Όταν το παρόν κινδυνεύει, προσπαθεί με κάποιον τρόπο να βρει να ιαθεί και ανασύρει ξαφνικά το παρελθόν», μου έλεγε το προηγούμενο βράδυ, όταν τον ρώτησα την άποψή του για την πολυσυζητημένη ταινία. «Νομίζω, λοιπόν, ότι αυτό είναι ένα καίριο θέμα της εποχής μας. Ποιος είναι ο κίνδυνος του παρόντος; Είναι η πρώτη φορά στη μεταπολεμική ιστορία όπου οι μεγάλοι πυλώνες του πολιτισμού, όπως το Διεθνές Δικαστήριο και ο ΟΗΕ, καταλύονται απροκάλυπτα. Η ουσία της κατά Νόλαν “Οδύσσειας” λοιπόν, είναι ότι ο πολιτισμός έχει πυλώνες. Αν πλήξεις αυτούς τους πυλώνες, διαπράττεις ύβρη -ή “βλασφημία” όπως έλεγαν οι Χριστιανοί αργότερα. Και αναφέρω τα εξής: πρώτον, το δώρο, ο Δούρειος Ίππος δηλαδή, που είχε κρυφή ατζέντα την άλωση της Τροίας και τη σφαγή που επακολούθησε. Δεύτερον τη φιλοξενία, κάτι ιερό. Οι δύο πυλώνες της κατά Νόλαν “Οδύσσειας” λοιπόν, σχετίζονται με αυτό που αποτελεί και το κεντρικό θέμα:  δηλαδή, αν διαπράξεις ύβρη, ο πολιτισμός άμεσα κινδυνεύει, θα γκρεμιστεί. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Νομίζω αποτελεί μια σαφή αναγωγή στο παρόν και στην απαξίωση του ΟΗΕ που προανέφερα. Οπότε, υπό αυτή την έννοια, είμαι πάρα πολύ χαρούμενος που έλαβα μέρος σε μια πολιτική ταινία», χαμογελάει.

Άπειρες οι συζητήσεις κάθε βράδυ πριν και μετά τις προβολές και τις εκδηλώσεις στον άνετο προαύλιο χώρο του Πνευματικού Κέντρου, παρέα με εξαίρετες ρακές, για να μην ξεχνάμε και σε ποιο μέρος βρισκόμασταν. Ούτε οι βροχές δεν σταμάτησαν τα πηγαινέλα. Εκεί και ο ραδιοφωνικός σταθμός της διοργάνωσης, εκεί και τα περίπτερα με τα μεμοραμπίλια και τα βιβλία – οι κόκκινες και μωβ ομπρέλες με το λογότυπο του φεστιβάλ είχαν την τιμητική τους στη βροχή που κάποιες στιγμές έπεσε γερά, ενώ οι βεντάλιες είχαν τα πρωτεία στις ηλιόλουστες μέρες.  

Ξεχωριστό και το ταξίδι στον κινηματογραφικό κόσμο του σπουδαίου Μπέλα Ταρ (Béla Tarr) -που έφυγε πριν λίγους μήνες από τη ζωή-, το οποίο συνόδευε και η ειδική επετειακή έκδοση «Béla Tarr: Αντιστάσεις της εικόνας» σε επιμέλεια Στέλλας Πιπεράκη και Δημήτρη Αναγνώστου (εκδ. Πυξίδα – Chania Film Festival). Παρών στο φεστιβάλ , για να μιλήσει για τη συνεργασία και τη φιλία τους και ο συνθέτης και ηθοποιός Μιχάλι Βιγκ, “υπεύθυνος” για τις πανέμορφες μουσικές που ντύνουν ταινίες του μεγάλου Ούγγρου δημιουργού. Οι προβολές των εξαίσιων «Werckmeister Harmonies» («Αρμονίες του Βέρκμαϊστερ») των Μπέλα Ταρ και –της συντρόφου του– Άγκνες Χρανίτσκι (Ágnes Hranitzky) και «Damnation» («Κολαστήριο») του Μπέλα Ταρ, σε έβαζαν σε άλλους κόσμους, ειδικά αν είχε προηγηθεί μία βόλτα στο πολύβουο ενετικό λιμάνι των Χανίων. Όπως και το σύντομο αλλά τόσο ζεστό live του σημαντικού συνθέτη τον οποίο επίσης τίμησε το φεστιβάλ, προβάλλοντας μάλιστα το ντοκιμαντέρ «There Was a Tower: A Portrait of Mihaly Vig» («Ήταν κάποτε ένας πύργος: Ένα πορτρέτο του Μιχάλι Βιγκ») του András Kécza.

Ήταν πραγματικά παράξενο να βρίσκομαι σε μία διοργάνωση όπου δεν ήξερα τι να πρωτοδιαλέξω από όσα αξιόλογα πρόσφερε απλόχερα, και από την άλλη να βρίσκομαι σε μια από τις πιο τουριστικές πόλεις της Ελλάδας, γεμάτης Airbnb σε βαθμό κακουργήματος – ζαλιζόμουν και μόνο με τη σκέψη τι συμβαίνει εκεί τον Αύγουστο. Παρόλα αυτά, ένιωθα ότι το πνεύμα της πόλης συμβαδίζει με εκείνο του φεστιβάλ. Ήταν τα πανό για την γενοκτονία στην Παλαιστίνη, οι αφίσες και τα συνθήματα στους τοίχους που υπήρχαν παντού στα Χανιά; Ήταν τα νέα παιδιά που συμμετείχαν τόσο ενεργά στο φεστιβάλ; Ήταν τα τείχη και οι ανασκαφές που συναντούσες μέσα στα στενάκια στις μεσημεριανές σου βόλτες πριν καταλήξεις στις αίθουσες της διοργάνωσης;

Στην προβολή του ντοκιμαντέρ «ΝΑΖΑ» των Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ, έγινε το αδιαχώρητο. Η βροχή όχι μόνο δεν εμπόδισε κανέναν να έρθει, αλλά η ουρά που σχηματίστηκε «ανάγκασε» τη διοργάνωση να αλλάξει επί τόπου το πρόγραμμα, προσθέτοντας και άλλη προβολή στη δεύτερη αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου. Αξίζει δε να σημειώσω και τα σημαντικά μικρού μήκους ταινιάκια για το δράμα της Παλαιστίνης που παιζόντουσαν πριν από μεγάλου μήκους ταινίες.

Ήταν πολλές οι ταινίες που παίχθηκαν, ντοκιμαντέρ οι περισσότερες, με θέματα που σπάνε κόκκαλα, αφηγήσεις συγκλονιστικών καταστάσεων, καταθέσεις μοναδικών ντοκουμέντων, καταγραφές ζωών διαφορετικών που πολλοί δεν αντιλαμβανόμαστε. Ταινίες που μας κάνουν να ξυπνήσουμε από τον λήθαργό μας. Ιδιαίτερη μνεία κάνω στις ελληνικές που αξίζουν και πρέπει να στηρίζουμε όσο μπορούμε, σε μια εποχή που δυστυχώς η εγχώρια παραγωγή αντιμετωπίζει μεγάλα προβλήματα: Το καθηλωτικό «Από τι είμαστε φτιαγμένοι» του Siamak Etemadi που εξερευνά τον έρωτα και τη σεξουαλική ζωή των ατόμων με αναπηρία –την προβολή ακολούθησε συζήτηση με θέμα «Όλα όσα ήθελες να ξέρεις για το σεξ και την αναπηρία και ντρεπόσουν να ρωτήσεις».

Το διεισδυτικό ντοκιμαντέρ στη ζωή των γυναικών στη φυλακή Κορυδαλλού «Η νύχτα μυρίζει γιασεμί» του Αντώνη Κόκκινου, το συγκινητικό «Ιστορίες ενός ψέματος» της Όλιας Βερροιοπούλου που εξερευνά αν τα ιατρικά “ψέματα” στους ασθενείς τελικά τους προστατεύουν ή τους πληγώνουν, το «Ζούμε ανάμεσά σας» της Μαρίας Κατσικαδάκου που φωτίζει την καθημερινότητα των διαβητικών. Το ιδιαίτερο coming-of-age ενός 16χρονου που βρίσκει καταφύγιο στον κόσμο των εντόμων, «Bugboy» του Λουκά Παλαιοκρασά, το τρυφερά μελαγχολικό «400 Κασέτες» της Θέλγιας Πετράκη πάνω στην εφηβεία, τη γυναικεία φιλία και τον χρόνο που κυλάει και χάνεται, το σύγχρονο κοινωνικό δράμα για τις δυσκολίες και τα όνειρα της νέας γενιάς στην Αθήνα, «Μικρές Ανάσες» της Αμέρισσας Μπάστα. Το οδυνηρό οδοιπορικό στο Άουσβιτς μέσα από το «Tell Me» («Πες μου») του Νίκου Μεγγρέλη με αφηγήτρια τη φωτογράφο Ρενέ Ρεβάχ και το αλληγορικό οικολογικό ντοκιμαντέρ «Εκεί που χάνονται οι σκιές» της Μαριάννας Οικονόμου, με το απροσδόκητο τέλος.

Όμως δίπλα στις δύσκολες ή στις παράξενες στιγμές της ζωής υπάρχουν οι φωτεινές που δίνουν αισιοδοξία και δύναμη σε έναν κόσμο σε ανισορροπία. Απολαυστική η ενότητα ταινιών με θέμα το ποδήλατο σε συνεργασία με την ομάδα «Ποδηλατρείς» ή η τιμητική εκδήλωση για τον αειθαλή και μοναδικό διευθυντή φωτογραφίας Νίκο Καβουκίδη, που χαιρόμαστε να βλέπουμε σε όλα τα φεστιβάλ. «Τα τέρματα του Αυγούστου» του Δημήτρη Κουτσιαμπασάκου, με θέμα ένα αυτοσχέδιο τουρνουά ποδοσφαίρου στα άγρια βουνά της νότιας Πίνδου, μας θύμισε την ομορφιά της ορεινής Ελλάδας που ξεχνάμε. Βαθιές ανάσες οξυγόνου…

Βαθιά στην πόλη όμως μας γύρισε η μεταμεσονύχτια προβολή της ταινίας «Βίλμα: Το τελευταίο αντίο» των Κώστα Μπακιρτζή και Κωστή Σταμούλη και η συζήτηση που ακολούθησε ως το ξημέρωμα. Μια ταινία φόρος τιμής στα σινεμά πορνό και στην τελευταία παραδοσιακή κινηματογραφική αίθουσα του είδους στην Ελλάδα. Παρών στο κοινό και ο αγαπημένος Αργύρης Μπακιρτζής καμάρωνε τον γιο του, μουσικό που έγινε και σκηνοθέτης για να καταγράψει το κλείσιμο ενός διαφορετικού κινηματογράφου με απίστευτες ιστορίες πίσω από τους σκοτεινούς τοίχους του. Την επόμενη μέρα όμως ήταν και η δική του σειρά, καθώς παιζόταν το ντοκιμαντέρ «Το πολλαπλό σου είδωλο. Χειμερινοί Κολυμβητές» των Γιάννη Αγγελάκη και Ανδρέα Σιαδήμα, αφιερωμένο φυσικά στο μουσικό σχήμα των ερασιτεχνών και επαγγελματιών μουσικών που ακολουθούν το όραμα του δημιουργού τους Αργύρη Μπακιρτζή.

Η γοητευτική ατμόσφαιρα της συναυλίας της μουσικού και περφόρμερ Melentini στους όμορφους παλιούς φούρνους που έγιναν μπαράκι με σκηνή για live, έδωσε μια άλλη νότα στο κλείσιμο του φετινού φεστιβάλ. Οι κινηματογραφικές συνθέσεις της –όπως για το «Άφτερλωβ» του Στέργιου Πάσχου που προβλήθηκε κιόλας εκεί παρουσία του– χάρισαν μια άλλη διάσταση στον χώρο και ο νεαρόκοσμος που τον κατέκλυσε το απόλαυσε με την ψυχή του.

Πηγαίνοντας στους Φούρνους, τα αρχοντόσπιτα δεξιά και αριστερά στους δρόμους της ιστορικής συνοικίας της Χαλέπας έδιναν μια διαφορετική όψη της πόλης, αποκάλυπταν μια άλλη ιστορία από εκείνη που έτρεχε κάτω στο λιμάνι. Στη διαδρομή προς το αεροδρόμιο, ξαναπεράσαμε από εκεί και υποσχέθηκα να ψάξω περισσότερο αυτήν την πλευρά της πόλης στην επόμενη επίσκεψη. Όμως τα φώτα του κόλπου της Σούδας που είδα από ψηλά και όπως μας είπε η οδηγός «έχει γίνει αξιοθέατο για τους τουρίστες που πάνε να δούνε τις βάσεις»(!), με επανέφεραν γρήγορα στη σκληρή πραγματικότητα…