Την επιδίωξή του να διατηρήσει η Ελλάδα ρυθμούς ανάπτυξης τουλάχιστον διπλάσιους από τον μέσο όρο της ευρωζώνης τα επόμενα χρόνια, με στόχο την αύξηση των μισθών και του διαθέσιμου εισοδήματος, περιέγραψε ο Κυριάκος Μητσοτάκης σε συνέντευξή του στην αμερικανική εφημερίδα Wall Street Journal και στον δημοσιογράφο Γκόρντον Φέρκλοου, παρουσιάζοντας τις βασικές προτεραιότητες της οικονομικής του πολιτικής ενόψει των εκλογών του 2027.
Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει αποκαταστήσει την αξιοπιστία της στις διεθνείς αγορές, καταγράφει ισχυρότερους ρυθμούς ανάπτυξης από την ευρωζώνη και μειώνει με ταχύτητα το δημόσιο χρέος της. Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι οι θετικές μακροοικονομικές επιδόσεις δεν έχουν αποτυπωθεί ακόμη στον βαθμό που επιθυμεί στην καθημερινότητα των πολιτών, παραδεχόμενος ότι οι μισθοί παραμένουν σχετικά χαμηλοί και ότι η ακρίβεια αποτελεί την κυριότερη ανησυχία των ελληνικών νοικοκυριών.
«Σε μακροοικονομικό επίπεδο έχουμε εξαιρετικές επιδόσεις, θέλω αυτό να μετουσιωθεί σε καλύτερη ζωή για τους απλούς πολίτες. Έχουμε φτάσει ακόμα σε αυτό το σημείο; Η ειλικρινής απάντηση είναι όχι, δεν είμαστε εκεί όπου θέλω να είμαστε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Στη συνέντευξη, που επικεντρώθηκε στη μεταμόρφωση της ελληνικής οικονομίας μετά την κρίση χρέους και στα διδάγματα που μπορεί να αντλήσει η Ευρώπη, ο κ. Μητσοτάκης παρουσίασε τη δημοσιονομική πειθαρχία και τις μεταρρυθμίσεις ως βασικούς παράγοντες της ανάκαμψης. Παράλληλα, εξαπέλυσε επίθεση στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ για τη διαχείριση της κρίσης, ενώ αναφέρθηκε στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η Γαλλία και στους κινδύνους που δημιουργούν ο πόλεμος, οι αυξημένες τιμές ενέργειας και οι αναταράξεις στις αγορές.
«Ένα νέο συμβόλαιο με τους πολίτες» για τις εκλογές του 2027
Ερωτηθείς για τις προτεραιότητες της επόμενης περιόδου, ο πρωθυπουργός συνέδεσε ευθέως την οικονομική στρατηγική της κυβέρνησης με τις εθνικές εκλογές του 2027. Όπως είπε, η πρότασή του προς τους πολίτες περιλαμβάνει έναν νέο κύκλο ανάπτυξης, με ιδιαίτερη έμφαση στις επενδύσεις, στην απασχόληση και στην ενίσχυση των εισοδημάτων.
«Αυτό που προτείνω στον ελληνικό λαό είναι ένα είδος νέου συμβολαίου, στο πλαίσιο του οποίου θα θέσουμε ως στόχο την ανάπτυξη με ρυθμό τουλάχιστον διπλάσιο από αυτόν της υπόλοιπης ευρωζώνης», ανέφερε. Σύμφωνα με τον ίδιο, η διατήρηση υψηλών ρυθμών ανάπτυξης αποτελεί προϋπόθεση για την περαιτέρω μείωση της ανεργίας και την αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος.
Υπογράμμισε, πάντως, ότι η συγκεκριμένη στρατηγική πρέπει να στηριχθεί στις επενδύσεις και όχι σε μια προσωρινή ενίσχυση της κατανάλωσης.
Χαμηλοί μισθοί και η ακρίβεια
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η απάντηση του πρωθυπουργού όταν ο δημοσιογράφος της Wall Street Journal επισήμανε ότι, παρά την αποκλιμάκωση του χρέους, οι μισθοί στην Ελλάδα παραμένουν χαμηλοί και το ΑΕΠ δεν έχει ακόμη επιστρέψει στα προ κρίσης επίπεδα. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναγνώρισε την παρατήρηση, υποστηρίζοντας ωστόσο ότι οι αποδοχές έχουν αυξηθεί σημαντικά σε σύγκριση με το 2019.
«Έχετε δίκιο να επισημαίνετε ότι οι μισθοί παραμένουν σχετικά χαμηλοί, αλλά είναι σημαντικά υψηλότεροι από ό,τι ήταν πριν από επτά χρόνια», σημείωσε. Αναγνώρισε, πάντως, ότι οι ανατιμήσεις έχουν περιορίσει την πραγματική επίδραση των μισθολογικών αυξήσεων.
«Η κρίση του κόστους ζωής και η γενική αύξηση των τιμών των αγαθών έχει καταστήσει μη ορατό ένα μεγάλο μέρος αυτής της αύξησης», ανέφερε, περιγράφοντας τη διάσταση ανάμεσα στην αύξηση των ονομαστικών εισοδημάτων και στην αγοραστική δύναμη. Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε την ακρίβεια το σημαντικότερο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν σήμερα οι Έλληνες, επισημαίνοντας ότι δεν υπάρχει εύκολη ή άμεση λύση.
«Η κρίση του κόστους ζωής είναι πολύ πραγματική, αποτελεί την πρώτη ανησυχία των Ελλήνων. Δεν υπάρχει μαγική λύση», δήλωσε. Εξήγησε ότι η κυβέρνηση επιδιώκει να αντιμετωπίσει τις πιέσεις μέσα από στοχευμένα μέτρα εισοδηματικής στήριξης και τη σταδιακή μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης για επιχειρήσεις και φυσικά πρόσωπα.
Σύμφωνα με τον ίδιο, τα πρωτογενή πλεονάσματα επιτρέπουν στην Ελλάδα να χρηματοδοτεί τέτοιες παρεμβάσεις, χωρίς να επιστρέφει σε πολιτικές λιτότητας.
«Δανειζόμαστε φθηνότερα από τέσσερις χώρες του G7»
Αναφερόμενος στην πορεία της ελληνικής οικονομίας από το 2019, ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η χώρα έχει διανύσει μεγάλη απόσταση από την περίοδο της οικονομικής κρίσης. Υπενθύμισε ότι η Ελλάδα έχασε περίπου το ένα τέταρτο του ΑΕΠ της κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας και ότι για μεγάλο διάστημα αντιμετωπιζόταν ως μια οικονομία με περιορισμένες δυνατότητες μεταρρύθμισης.
«Όταν αναλάβαμε για πρώτη φορά τη διακυβέρνηση της χώρας, το 2019, η Ελλάδα εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει δυσκολίες μετά από μια δεκαετία σκληρής λιτότητας», είπε.
Κατά την αποτίμησή του, επτάμισι χρόνια αργότερα η εικόνα έχει αλλάξει ουσιαστικά, καθώς η χώρα σημειώνει υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, εμφανίζει διαδοχικά πρωτογενή πλεονάσματα και προσελκύει σημαντικές ξένες επενδύσεις.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα το μειώνει με τον ταχύτερο ρυθμό μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Ως ένδειξη της αποκατάστασης της εμπιστοσύνης των διεθνών αγορών επικαλέστηκε το κόστος δανεισμού του Ελληνικού Δημοσίου.
«Σε μια εποχή που οι παγκόσμιες αγορές ομολόγων βρίσκονται σε κατάσταση αναταραχής, η Ελλάδα δανείζεται με χαμηλότερο επιτόκιο από τέσσερις εκ των επτά χωρών του G7», ανέφερε. Ο κ. Μητσοτάκης σημείωσε ότι μια τέτοια εξέλιξη θα θεωρούνταν απίθανη πριν από μερικά χρόνια, όταν η Ελλάδα βρισκόταν στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους.
Τόνισε, παράλληλα, ότι η δημοσιονομική εξυγίανση δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά αναγκαία προϋπόθεση για τη δυνατότητα άσκησης κοινωνικής πολιτικής χωρίς την πρόκληση νέων οικονομικών ανισορροπιών.
Επενδύσεις πέρα από τον τουρισμό και τα ακίνητα
Στην ερώτηση εάν η Ελλάδα καταφέρνει να προσελκύει επενδύσεις πέρα από τους παραδοσιακούς τομείς του τουρισμού και του real estate, ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η παραγωγική βάση της ελληνικής οικονομίας διευρύνεται. Αναγνώρισε τη μεγάλη σημασία του τουρισμού, επισημαίνοντας ότι η χώρα υποδέχεται περισσότερους από 35 εκατομμύρια επισκέπτες ετησίως, αλλά υπογράμμισε ότι οι επενδυτικές ευκαιρίες δεν περιορίζονται εκεί.
Ως χαρακτηριστικούς τομείς ανέφερε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, την αγροδιατροφή, τη φαρμακοβιομηχανία, την εφοδιαστική αλυσίδα, τη ναυτιλία και την τεχνολογία.
Η αναφορά αυτή συνδέεται με τον κυβερνητικό στόχο για μια οικονομία με περισσότερες παραγωγικές δραστηριότητες, η οποία θα μπορεί να δημιουργεί θέσεις εργασίας υψηλότερης προστιθέμενης αξίας και να στηρίζει την ανάπτυξη μέσα από περισσότερους κλάδους.
Ο κ. Μητσοτάκης επέμεινε ότι η προσέλκυση επενδύσεων αποτελεί βασικό εργαλείο για τη σύγκλιση των ελληνικών εισοδημάτων με εκείνα των υπόλοιπων ευρωπαϊκών χωρών.
«Η εμπιστοσύνη χτίζεται όταν υλοποιείς όσα υπόσχεσαι»
Ξεχωριστή αναφορά έκανε ο πρωθυπουργός στην ανάγκη αποκατάστασης και διατήρησης της εμπιστοσύνης ανάμεσα στους πολίτες και το κράτος. Όπως σημείωσε, η οικονομική κρίση άφησε βαθύ αποτύπωμα στην ελληνική κοινωνία, επηρεάζοντας όχι μόνο την οικονομική κατάσταση των νοικοκυριών, αλλά και τη σχέση τους με τις πολιτικές υποσχέσεις.
«Το νέο συμβόλαιο πρέπει να βασίζεται πρώτα απ’ όλα στην εμπιστοσύνη. Η εμπιστοσύνη χτίζεται εστιάζοντας στη λογοδοσία και διασφαλίζοντας ότι μπορείς πράγματι να υλοποιήσεις αυτά που υπόσχεσαι στους πολίτες», ανέφερε.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι η κυβέρνηση πρέπει να αναγνωρίζει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η κοινωνία, αλλά να αποφεύγει τις υποσχέσεις που δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν ή να υλοποιηθούν. Προειδοποίησε, μάλιστα, ότι η απόσταση ανάμεσα στις εξαγγελίες και στα αποτελέσματα υπονομεύει την αξιοπιστία των κυβερνήσεων.
«Ο πειρασμός να δώσουμε υπερβολικές υποσχέσεις και να περάσουμε κάτω από τον πήχυ στα έργα είναι πάντα υπαρκτός, αλλά αυτό είναι τελικά που διαρρηγνύει το κοινωνικό συμβόλαιο», σημείωσε.
Οι αιχμές για την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ
Στο πλαίσιο της συζήτησης για τα διδάγματα της οικονομικής κρίσης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης άσκησε έντονη κριτική στην κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, αποδίδοντάς της ευθύνες για την παράταση της οικονομικής περιπέτειας της χώρας.
Υποστήριξε ότι οι δυσκολίες των Ελλήνων επιδεινώθηκαν όταν, εν μέσω της κρίσης, εκλέχθηκε μια κυβέρνηση της ριζοσπαστικής Αριστεράς που συνεργάστηκε με την Ακροδεξιά και, όπως είπε, υποσχέθηκε λύσεις χωρίς ρεαλιστικό οικονομικό υπόβαθρο.
«Το τελικό αποτέλεσμα ήταν ότι παραλίγο να οδηγηθούμε σε πλήρη καταστροφή. Έτσι παρατείναμε, αχρείαστα, την κρίση κατά τέσσερα χρόνια», ανέφερε, παρουσιάζοντας τη δική του αποτίμηση για την περίοδο διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ.
Ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η εμπειρία της προηγούμενης δεκαετίας έχει καταστήσει τους Έλληνες πιο επιφυλακτικούς απέναντι σε πολιτικές που στηρίζονται σε υπερβολικό δανεισμό και μη κοστολογημένες παροχές.
«Δεν θα επιστρέψουμε ποτέ σε μια εποχή που δανειζόμασταν πέρα από τις δυνατότητές μας»
Μιλώντας για τη δημοσιονομική πειθαρχία, ο πρωθυπουργός υπογράμμισε ότι η κρίση έχει αφήσει μια διαρκή πολιτική και κοινωνική παρακαταθήκη. Συμφώνησε με την παρατήρηση του δημοσιογράφου ότι οι Έλληνες πολίτες έχουν αποκτήσει ιδιαίτερα μεγάλη εξοικείωση με έννοιες όπως τα ελλείμματα, το δημόσιο χρέος και οι κρατικοί προϋπολογισμοί.
«Ναι, γιατί βιώσαμε τον πόνο. Έχουμε πλέον γνώση και πιστεύω ότι δεν θα επιστρέψουμε
ποτέ σε μια περίοδο όπου δανειζόμαστε πέρα από τις δυνατότητές μας. Αυτή είναι προσωπική μου δέσμευση», ανέφερε.
Ο κ. Μητσοτάκης συνέδεσε τη μείωση του δημόσιου χρέους με την ευθύνη απέναντι στις νεότερες γενιές, σημειώνοντας ότι επιθυμεί τα παιδιά του και συνολικά οι επόμενες γενιές να κληρονομήσουν μικρότερο χρέος.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η τήρηση των δημοσιονομικών στόχων μπορεί να επιβάλλει δύσκολες πολιτικές αποφάσεις. Όπως είπε, υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες η κυβέρνηση οφείλει να εξηγήσει στους πολίτες ότι η άμεση ικανοποίηση ορισμένων αιτημάτων θα μπορούσε να προκαλέσει μεγαλύτερα προβλήματα στο μέλλον.
«Οι μεταρρυθμίσεις αποδίδουν» – Το δίλημμα που θέτει για τις εκλογές
Ερωτηθείς ποια διδάγματα μπορούν να αντλήσουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες από την ελληνική εμπειρία, ο πρωθυπουργός επικεντρώθηκε στη σημασία των μεταρρυθμίσεων και στην ανάγκη οι κυβερνήσεις να αποδέχονται το πολιτικό κόστος που συνεπάγεται η εφαρμογή τους.
«Το πρώτο δίδαγμα είναι πως οι μεταρρυθμίσεις αποδίδουν. Οι δύσκολες μεταρρυθμίσεις που προωθείς ως πολιτικός αποφέρουν πράγματι απτά αποτελέσματα», ανέφερε. Παραδέχθηκε ότι απαιτείται χρόνος για να εμφανιστούν τα οφέλη και ότι στο ενδιάμεσο οι κυβερνήσεις συχνά αναγκάζονται να διαχειριστούν κοινωνικές αντιδράσεις.
Συνδέοντας την εμπειρία αυτή με την επικείμενη εκλογική αναμέτρηση στην Ελλάδα, περιέγραψε το πολιτικό δίλημμα του 2027 ως επιλογή ανάμεσα στη «ρεαλιστική ελπίδα» και στους «πειραματισμούς».
Η συγκεκριμένη τοποθέτηση αποτυπώνει την πολιτική επιχειρηματολογία με την οποία ο πρωθυπουργός σκοπεύει να υπερασπιστεί τη συνέχιση της σημερινής οικονομικής στρατηγικής, θέτοντας στο επίκεντρο τη σταθερότητα σε μια περίοδο διεθνών αναταράξεων.
Η συμβουλή προς τη Γαλλία: «Αν χρειαστεί λιτότητα, εφαρμόστε τη στην αρχή της θητείας»
Σημαντικό μέρος της συνέντευξης αφιερώθηκε στις δημοσιονομικές δυσκολίες άλλων ευρωπαϊκών χωρών, με ιδιαίτερη αναφορά στη Γαλλία. Ο δημοσιογράφος ζήτησε από τον Κυριάκο Μητσοτάκη να εξηγήσει τι θα συμβούλευε τους Γάλλους πολιτικούς, δεδομένης της εμπειρίας που απέκτησε η Ελλάδα από την κρίση χρέους.
Ο πρωθυπουργός απέφυγε αρχικά να εμφανιστεί ως σύμβουλος άλλων κυβερνήσεων, υπογραμμίζοντας τις στενές σχέσεις Ελλάδας και Γαλλίας, καθώς και την προσωπική του σχέση με τον Εμανουέλ Μακρόν. Σημείωσε, ωστόσο, ότι η επόμενη γαλλική κυβέρνηση θα χρειαστεί κάποια στιγμή να περιορίσει το δημοσιονομικό έλλειμμα. «Όχι επειδή το ζητά η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά επειδή οι αγορές είναι αμείλικτες απέναντι στις χώρες που δεν επιτυγχάνουν τους δημοσιονομικούς τους στόχους», εξήγησε.
Όταν ρωτήθηκε πώς μπορεί μια κυβέρνηση να εξασφαλίσει την κοινωνική στήριξη για μια πολιτική δημοσιονομικής προσαρμογής, απάντησε ότι τέτοια μέτρα είναι πάντοτε δύσκολα και έχουν επώδυνες συνέπειες βραχυπρόθεσμα.
Η συμβουλή του ήταν συγκεκριμένη: εάν μια κυβέρνηση χρειαστεί να εφαρμόσει λιτότητα, θα πρέπει να το κάνει νωρίς.
«Αν όμως χρειαστεί να εφαρμόσετε μέτρα λιτότητας, φροντίστε να το κάνετε στην αρχή της θητείας σας», είπε, εξηγώντας ότι οι σχετικές πολιτικές χρειάζονται χρόνο για να αποδώσουν αποτελέσματα.
Ο πόλεμος, η ενέργεια και ο κίνδυνος νέων πληθωριστικών πιέσεων
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο πρωθυπουργός ρωτήθηκε εάν οι αναταράξεις στις διεθνείς αγορές και η άνοδος του ενεργειακού κόστους μπορούν να εκτροχιάσουν την ελληνική οικονομία από τη σημερινή της πορεία. Ο κ. Μητσοτάκης εμφανίστηκε καθησυχαστικός ως προς την αντοχή των δημόσιων οικονομικών, αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι οι εξωτερικές πιέσεις μπορούν να δυσκολέψουν την οικονομική πολιτική.
«Όχι, δεν θα μας βγάλουν από την πορεία μας, αλλά θα μας δυσκολέψουν», ανέφερε. Υποστήριξε ότι οι πολίτες αντιλαμβάνονται πως οι νέες οικονομικές πιέσεις συνδέονται με μια διεθνή κρίση που δεν προκλήθηκε από την Ελλάδα.
Παράλληλα, επισήμανε ότι η αύξηση των τιμών έχει σημαντικό πολιτικό κόστος για τις κυβερνήσεις, καθώς επηρεάζει άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα και την καθημερινότητα. Αναφέρθηκε μάλιστα στις πρόσφατες εκλογικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες, λέγοντας ότι, κατά την εκτίμησή του, ακόμη και ο Αμερικανός πρόεδρος και ο αντιπρόεδρος αναγνώρισαν πως ο πόλεμος επηρέασε σε κάποιο βαθμό το εκλογικό αποτέλεσμα.
Ο ίδιος εξέφρασε την πεποίθηση ότι η δημοσιονομική ισορροπία της Ελλάδας θα διατηρηθεί, χωρίς όμως να αποκλείσει νέες δυσκολίες εάν η διεθνής κατάσταση επιδεινωθεί. «Αν τα πράγματα επιδεινωθούν ξανά -δεν είναι αυτή η πρόβλεψή μου, αλλά ποιος ξέρει τι μπορεί να συμβεί-, η κατάσταση θα γίνει πιο περίπλοκη για όλους», σημείωσε.
Ολόκληρη η συνέντευξη του πρωθυπουργού στη Wall Street Journal:
Gordon Fairclough: Πώς θα λέγατε ότι έχει αλλάξει η Ελλάδα από την εποχή της οικονομικής κρίσης;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Όταν αναλάβαμε για πρώτη φορά τη διακυβέρνηση της χώρας, το 2019, η Ελλάδα εξακολουθούσε να αντιμετωπίζει δυσκολίες μετά από μια δεκαετία σκληρής λιτότητας. Χάσαμε το 25% του ΑΕΠ μας και, ειλικρινά, δεν υπήρχαν πολλές ελπίδες για την Ελλάδα, θεωρούνταν μία χώρα στην οποία ήταν σχεδόν αδύνατη η υλοποίηση μεταρρυθμίσεων. Θα έλεγα όμως ότι, 7,5 χρόνια αργότερα, αν εξετάσει κανείς τη συνολική πρόοδο που έχουμε σημειώσει, πιστεύω ότι όσα έχουμε πετύχει είναι πραγματικά αξιοσημείωτα.
Είμαστε πλέον μία χώρα που αναπτύσσεται με πολύ υψηλότερο ρυθμό από τον μέσο όρο της ευρωζώνης. Καταγράφουμε συνεχώς πρωτογενή πλεονάσματα, το χρέος μειώνεται με τον ταχύτερο ρυθμό ανάμεσα στις χώρες του ΟΟΣΑ, έχουμε αποκαταστήσει τη συνολική αξιοπιστία της Ελλάδας, προσελκύουμε σημαντικές ροές ξένων άμεσων επενδύσεων. Και όλα αυτά αντανακλώνται στον τρόπο με τον οποίο μας αντιμετωπίζουν οι αγορές.
Σε μια εποχή που οι παγκόσμιες αγορές ομολόγων βρίσκονται σε κατάσταση αναταραχής, η Ελλάδα δανείζεται με χαμηλότερο επιτόκιο από τέσσερις εκ των επτά χωρών του G7. Δεν νομίζω ότι πριν από μερικά χρόνια πολλοί θα πίστευαν ότι κάτι τέτοιο θα ήταν δυνατό.
Ταυτόχρονα, δημιουργούμε υγιή πρωτογενή πλεονάσματα που μας επιτρέπουν να προσφέρουμε στοχευμένα μέτρα στήριξης για να βοηθήσουμε τον ελληνικό λαό να αντιμετωπίσει την κρίση του κόστους ζωής. Η κρίση του κόστους ζωής είναι πολύ πραγματική, αποτελεί την πρώτη ανησυχία των Ελλήνων.
Δεν υπάρχει μαγική λύση. Ωστόσο, τουλάχιστον βρισκόμαστε σε θέση να μην επιβάλλουμε μέτρα λιτότητας -πολλές ευρωπαϊκές χώρες αναγκάζονται να το κάνουν αυτό- και να προσφέρουμε στοχευμένα μέτρα εισοδηματικής στήριξης, εστιάζοντας ταυτόχρονα στη συνεχή μείωση του φορολογικού βάρους για τις ελληνικές επιχειρήσεις και τους Έλληνες πολίτες.
Gordon Fairclough: Έχετε λοιπόν θέσει υπό έλεγχο το ζήτημα του χρέους, αλλά οι μισθοί παραμένουν αρκετά χαμηλοί και το ΑΕΠ δεν έχει επιστρέψει στα προ της κρίσης επίπεδα. Τι πρέπει να κάνετε για να ενισχυθεί η ανάπτυξη;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Έχετε δίκιο να επισημαίνετε ότι οι μισθοί παραμένουν σχετικά χαμηλοί, αλλά είναι σημαντικά υψηλότεροι από ό,τι ήταν πριν από επτά χρόνια. Και αν εξετάσετε τον μέσο μισθό, θα διαπιστώσετε ότι έχει επίσης αυξηθεί σημαντικά. Βεβαίως, η κρίση του κόστους ζωής και η γενική αύξηση των τιμών των αγαθών έχει καταστήσει μη ορατό ένα μεγάλο μέρος αυτής της αύξησης.
Επομένως, αν εξετάσω τους στόχους μου για τα επόμενα χρόνια -και έχουμε εκλογές το 2027-, αυτό που προτείνω στον ελληνικό λαό είναι ένα είδος νέου συμβολαίου, στο πλαίσιο του οποίου θα θέσουμε ως στόχο την ανάπτυξη με ρυθμό τουλάχιστον διπλάσιο από αυτόν της υπόλοιπης ευρωζώνης. Αυτός είναι ο τρόπος για να μειώσουμε περαιτέρω την ανεργία, να αυξήσουμε τους μισθούς και να αυξήσουμε το διαθέσιμο εισόδημα. Ασφαλώς, αυτή η ανάπτυξη πρέπει να βασίζεται στις επενδύσεις.
Gordon Fairclough: Είστε ικανοποιημένος με το είδος των επενδύσεων που δέχεστε; Διευρύνεται το χαρτοφυλάκιό πέρα από τους τομείς των ακινήτων και του τουρισμού;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Πιστεύω ότι αυτό που επισημαίνετε είναι πολύ σημαντικό. Η οικονομία μας δεν βασίζεται μόνο σε έναν τομέα. Φυσικά, ο τουρισμός είναι πολύ σημαντικός. Υποδεχόμαστε πάνω από 35 εκατομμύρια επισκέπτες κάθε χρόνο. Βρίσκουν μια πολύ όμορφη χώρα που προσφέρει εξαιρετικές υπηρεσίες σε τιμές που, κατά τη γνώμη μου, παραμένουν πολύ ανταγωνιστικές.
Όμως, δεν πρόκειται μόνο για τον τουρισμό και τα ακίνητα. Πρόκειται για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τον αγροδιατροφικό τομέα, τα φαρμακευτικά προϊόντα, την εφοδιαστική αλυσίδα. Η ναυτιλία αποτελεί έναν τομέα που, όπως γνωρίζετε, παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και για ξένους επενδυτές. Και, φυσικά, υπάρχει ο κλάδος της τεχνολογίας.
Gordon Fairclough: Πώς θα λέγατε ότι έχει αλλάξει το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ των Ελλήνων πολιτών και του κράτους από την κρίση και μετά;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Οι Έλληνες δοκιμάστηκαν πολύ κατά τη διάρκεια της κρίσης. Και πιστεύω ότι αυτός ο πόνος επιδεινώθηκε σε κάποιο βαθμό από το γεγονός ότι, εν μέσω της κρίσης, εκλέξαμε μια λαϊκιστική κυβέρνηση της ριζοσπαστικής αριστεράς, που συμμάχησε με την άκρα δεξιά και υποσχέθηκε στους πολίτες μαγικές λύσεις στα προβλήματά τους. Το τελικό αποτέλεσμα ήταν ότι παραλίγο να οδηγηθούμε σε πλήρη καταστροφή. Έτσι παρατείναμε, αχρείαστα, την κρίση κατά τέσσερα χρόνια.
Οι Έλληνες είναι, λοιπόν, επιφυλακτικοί. Το νέο συμβόλαιο, όμως, πρέπει να βασίζεται πρώτα απ’ όλα στην εμπιστοσύνη. Η εμπιστοσύνη χτίζεται εστιάζοντας στη λογοδοσία και διασφαλίζοντας ότι μπορείς πράγματι να το υλοποιήσεις αυτά που υπόσχεσαι στους πολίτες.
Έτσι, όταν εξετάζω την οικονομία για παράδειγμα, ποια είναι η κύρια πρόκλησή μου; Σε μακροοικονομικό επίπεδο έχουμε εξαιρετικές επιδόσεις, θέλω αυτό να μετουσιωθεί σε καλύτερη ζωή για τους απλούς πολίτες. Έχουμε φτάσει ακόμα σε αυτό το σημείο; Η ειλικρινής απάντηση είναι όχι, δεν είμαστε εκεί όπου θέλω να είμαστε.
Αν όμως μιλώ μόνο για την μακροοικονομία, αν μιλάω μόνο για τη διαφορά στα επιτόκια και για τις εκθέσεις των οίκων αξιολόγησης, παραβλέπω το άλλο μέρος της εξίσωσης. Πρέπει λοιπόν να αναγνωρίσουμε ότι οι πολίτες αντιμετωπίζουν δυσκολίες, αλλά πρέπει επίσης να διασφαλίσουμε ότι αυτά που τους λέμε είναι πραγματικά ρεαλιστικά. Διότι ο πειρασμός να δώσουμε υπερβολικές υποσχέσεις και να περάσουμε κάτω από τον πήχυ στα έργα είναι πάντα υπαρκτός, αλλά αυτό είναι τελικά που διαρρηγνύει το κοινωνικό συμβόλαιο και καταστρέφει τις σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ της κυβέρνησης και των πολιτών.
Gordon Fairclough: Οφείλω να πω ότι από τις συζητήσεις μου εδώ με απλούς Έλληνες πολίτες έχω την εντύπωση πως ο μέσος Έλληνας γνωρίζει πολύ περισσότερα για τους προϋπολογισμούς, τα ελλείμματα και τη δημοσιονομική πολιτική από ό,τι, για παράδειγμα, ο μέσος Αμερικανός.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Ναι, γιατί βιώσαμε τον πόνο. Έχουμε πλέον γνώση και πιστεύω ότι δεν θα επιστρέψουμε ποτέ σε μια περίοδο όπου δανειζόμαστε πέρα από τις δυνατότητές μας. Αυτή είναι προσωπική μου δέσμευση. Είμαι υπερήφανος για το γεγονός μειώνουμε το χρέος μας με τόσο γρήγορους ρυθμούς, γιατί η επόμενη γενιά, η γενιά και των δικών μου παιδιών, θα κληρονομήσει μικρότερο βάρος χρέους από εκείνο που κληρονόμησα εγώ.
Αν αυτό σημαίνει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις πρέπει να λαμβάνω επώδυνες αποφάσεις ή να λέω στους πολίτες «κατανοώ τις δυσκολίες που αντιμετωπίζετε, κατανοώ ότι ζητάτε περισσότερα, αλλά αν ικανοποιούσα τώρα αυτά τα αιτήματα, θα προκαλούσα μεγαλύτερες δυσκολίες στο μέλλον», οφείλω να είμαι απολύτως ειλικρινής και να τους το εξηγώ.
Gordon Fairclough: Ποια είναι, κατά τη γνώμη σας, τα διδάγματα που μπορούν να αντλήσουν άλλες ευρωπαϊκές χώρες από την εμπειρία της Ελλάδας;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Όπως ξέρετε, κάθε χώρα είναι διαφορετική. Αν όμως κάνω μία ανασκόπηση όσων έχουμε πετύχει, θα έλεγα το πρώτο δίδαγμα είναι πως οι μεταρρυθμίσεις αποδίδουν. Οι δύσκολες μεταρρυθμίσεις που προωθείς ως πολιτικός αποφέρουν, πράγματι, απτά αποτελέσματα. Ωστόσο, πρέπει να περάσεις από μία περίοδο κατά την οποία καλείσαι να διαχειριστείς το πολιτικό κόστος. Σε τελική ανάλυση, πρέπει να επιτυγχάνεις αποτελέσματα, γιατί αν δεν το κάνεις οι πολίτες θα αναζητήσουν άλλη εναλλακτική λύση.
Πιστεύω ότι το πραγματικό δίλημμα στις επόμενες εκλογές είναι ανάμεσα στη ρεαλιστική ελπίδα και στους πειραματισμούς, ιδίως σε μία συγκυρία κατά την οποία η σταθερότητα είναι απαραίτητη.
Gordon Fairclough: Τι θα συμβουλεύατε, λοιπόν, τους ομολόγους σας στη Γαλλία;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Δεν μου αρέσει να δίνω συμβουλές. Διατηρώ εξαιρετικές σχέσεις με τη Γαλλία, καθώς και προσωπική σχέση με τον Γάλλο Πρόεδρο, τον Emmanuel Macron. Ωστόσο, πιστεύω η επόμενη κυβέρνηση θα πρέπει κάποια στιγμή, ασφαλώς, να μειώσει το έλλειμμα. Όχι επειδή το ζητά η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά επειδή οι αγορές είναι αμείλικτες απέναντι στις χώρες που δεν επιτυγχάνουν τους δημοσιονομικούς τους στόχους.
Gordon Fairclough: Και πώς εξασφαλίζετε τη στήριξη των πολιτών σε τέτοια πολιτική;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Η εφαρμογή μέτρων λιτότητας δεν είναι ποτέ εύκολη. Ευτυχώς έχουμε αφήσει στο παρελθόν αυτή την περίοδο. Αν όμως χρειαστεί να εφαρμόσετε μέτρα λιτότητας, φροντίστε να το κάνετε στην αρχή της θητείας σας. Αυτή είναι η μόνη συμβουλή που θα μπορούσα να δώσω, γιατί τα μέτρα αυτά αποδίδουν, αλλά βραχυπρόθεσμα έχουν επώδυνες συνέπειες.
Gordon Fairclough: Αναφερθήκατε στις τιμές ενέργειας και στο κόστος ζωής. Οι αγορές, γενικότερα, βρίσκονται σε αναταραχή. Ανησυχείτε μήπως όλες αυτές οι αντιξοότητες εκτροχιάσουν την Ελλάδα από την πορεία που ακολουθεί σήμερα;
Κυριάκος Μητσοτάκης: Όχι, δεν θα μας βγάλουν από την πορεία μας, αλλά θα μας δυσκολέψουν. Πιστεύω ότι οι Έλληνες κατανοούν πως πρόκειται για μια κρίση που δεν προκαλέσαμε εμείς. Υπάρχει ένας πόλεμος. Ακόμη και ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ θεωρώ ότι αναγνώρισαν ότι ο πόλεμος είχε επίδραση, σε κάποιον βαθμό, στα εκλογικά αποτελέσματα την περασμένη εβδομάδα.
Οπότε, ναι, θα μας δυσκολέψει, γιατί ο πληθωρισμός έχει μεγάλο πολιτικό κόστος για τους κυβερνώντες. Δεν πρόκειται, όμως, να μας βγάλει από την πορεία μας. Η δημοσιονομική ισορροπία πρόκειται να διατηρηθεί. Φυσικά, αν τα πράγματα επιδεινωθούν ξανά -δεν είναι αυτή η πρόβλεψή μου, αλλά ποιος ξέρει τι μπορεί να συμβεί-, η κατάσταση θα γίνει πιο περίπλοκη για όλους.
