Η προσπάθεια για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων επίλυσης του κυπριακού βρίσκεται σε μια φάση κατά την οποία υπάρχουν συγκεκριμένες προτάσεις και εντατικές διπλωματικές επαφές, αλλά ακόμη δεν έχει εξασφαλιστεί η συμφωνία που θα επιτρέψει στον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ να προχωρήσει στο επόμενο βήμα.
Η συνάντηση της Δευτέρας , μεταξύ του Κύπριου Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, του Τουρκοκύπριου ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν και της προσωπικής απεσταλμένης του Αντόνιο Γκουτέρες, Μαρίας Άνχελα Ολγκίν, θα πραγματοποιηθεί στις 11 το πρωί, στην κατοικία του επικεφαλής της αποστολής των Ηνωμένων Εθνών, στην προστατευόμενη περιοχή του ΟΗΕ στη Λευκωσία.
Το ερώτημα δεν είναι εάν υπάρχει κινητικότητα, καθώς αυτή επιβεβαιώνεται από τις συνεχείς επαφές των τελευταίων ημερών. Το ζητούμενο είναι εάν η κινητικότητα θα καταλήξει σε συμφωνίες και, κυρίως, εάν αυτές θα αρκούν για να αντιμετωπιστούν οι πολιτικές διαφορές που εξακολουθούν να εμποδίζουν την επανέναρξη των συνομιλιών.
Οι χθεσινές δηλώσεις αποτυπώνουν αυτή την κατάσταση. Από τη μία πλευρά, η κυπριακή κυβέρνηση εκφράζει προσδοκίες για θετικές εξελίξεις και από την άλλη, η Τουρκία επαναλαμβάνει ότι επιδιώκει λύση δύο κρατών, η οποία βρίσκεται εκτός του πλαισίου των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Τι μπορεί να συμφωνηθεί στα ΜΟΕ
Το πιο συγκεκριμένο πεδίο στο οποίο αναζητείται συμφωνία αφορά τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) και ιδιαίτερα τη διάνοιξη νέων σημείων διέλευσης μεταξύ ελεύθερων και κατεχόμενων περιοχών. Σύμφωνα με πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν από το τουρκικό πρακτορείο ANKA και μεταδόθηκαν από κυπριακά μέσα ενημέρωσης, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν επιδιώκει συμφωνία σε πακέτο που περιλαμβάνει τέσσερα νέα σημεία διέλευσης και αποναρκοθετήσεις.
Οι περιοχές που έχουν αναφερθεί στις δημόσιες πληροφορίες για τις διαβουλεύσεις είναι η Μια Μηλιά, η σύνδεση Αθηένου, Πυροΐου και Αγλαντζιάς, η περιοχή Λουρουτζίνας και Λυμπιών, καθώς και η σύνδεση Κάμπου και Καραβοστασίου. Πρόκειται για προτάσεις που συζητούνται και όχι για οριστικά συμφωνημένο κατάλογο νέων σημείων διέλευσης. Επιπλέον, η πρόταση για Κάμπο και Καραβοστάσι συνδέεται με τη συζήτηση για εναλλακτική διαδρομή έναντι της διέλευσης από την περιοχή των Κοκκίνων.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά εμφανίζεται θετική στο προτεινόμενο πακέτο. Η κυπριακή κυβέρνηση έχει αναφέρει ότι ο Νίκος Χριστοδουλίδης υπέβαλε περισσότερες από μία εναλλακτικές εισηγήσεις για την αντιμετώπιση των διαφορών στα οδοφράγματα. Από την πλευρά του, ο Τουφάν Έρχιουρμαν έχει εκφράσει ετοιμότητα να συζητήσει τα μέτρα εμπιστοσύνης, επιμένοντας όμως ότι πρέπει να εξεταστούν οι συγκεκριμένες προτάσεις που βρίσκονται ήδη στο τραπέζι.
Στο ζήτημα της αποναρκοθέτησης, οι πληροφορίες του ANKA ανέδειξαν διαφωνίες κυρίως ως προς την έκταση των περιοχών που θα καθαριστούν. Ωστόσο, μέχρι το πρωί του Σαββάτου δεν είχε υπάρξει κοινή επίσημη ανακοίνωση που να επιβεβαιώνει ότι οι διαφορές αυτές έχουν ξεπεραστεί. Συνεπώς, μια συμφωνία τη Δευτέρα θα μπορούσε να αφορά το σύνολο του πακέτου, ορισμένα από τα προτεινόμενα μέτρα ή έναν συγκεκριμένο τρόπο συνέχισης της διαπραγμάτευσης.
Ακόμη και στην περίπτωση συμφωνίας για νέα οδοφράγματα, θα χρειαστεί να διευκρινιστούν οι τεχνικές ρυθμίσεις και το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Η πολιτική απόφαση για διάνοιξη δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ένα σημείο διέλευσης μπορεί να λειτουργήσει αμέσως.
Οι μικρές συμφωνίες που έχουν ήδη επιτευχθεί
Η μέχρι σήμερα προσπάθεια δεν έχει περιοριστεί στα οδοφράγματα. Στις 20 Οκτωβρίου, οι δύο ηγέτες συμφώνησαν, σύμφωνα με κοινή ανακοίνωση του ΟΗΕ, να προχωρήσουν πρωτοβουλίες για το περιβάλλον και την ανταλλαγή πολιτιστικών αντικειμένων.
Ακολούθησαν, στις 27 Οκτωβρίου, κοινές επαφές τους με την Τεχνική Επιτροπή για την Πολιτιστική Κληρονομιά, την Τεχνική Επιτροπή για τη Νεολαία και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών. Οι επαφές αυτές αποτελούν επιβεβαιωμένα βήματα συνεργασίας, χωρίς όμως να ισοδυναμούν με συμφωνία στα βασικά ζητήματα του Κυπριακού.
Στις δηλώσεις του χθες, ο διευθυντής του Γραφείου Τύπου του Κύπριου Προέδρου, Βίκτωρας Παπαδόπουλος, αναφέρθηκε επίσης στην πρόταση για επιστροφή της περίκλειστης πόλης της Αμμοχώστου υπό τη διοίκηση των Ηνωμένων Εθνών και στο άνοιγμα του λιμανιού της πόλης υπό ευρωπαϊκή εποπτεία.
Η πρόταση αυτή παραμένει αντικείμενο πολιτικής συζήτησης. Δεν υπάρχει επιβεβαιωμένη συμφωνία με την τουρκοκυπριακή πλευρά για την υλοποίησή της.
Η μεθοδολογία και οι τέσσερις θέσεις Έρχιουρμαν
Πέρα από τα πρακτικά μέτρα, η σημαντικότερη πολιτική διαπραγμάτευση αφορά τη μεθοδολογία. Δηλαδή, με ποιους κανόνες θα διεξαχθούν οι συνομιλίες, ποια ζητήματα θα προηγηθούν και τι θα συμβεί εάν υπάρξει νέο αδιέξοδο. Ο Τουφάν Έρχιουρμαν έχει διατυπώσει τέσσερις βασικές θέσεις.
Η πρώτη αφορά την προηγούμενη επιβεβαίωση της πολιτικής ισότητας, συμπεριλαμβανομένης της εκ περιτροπής Προεδρίας και της αποτελεσματικής συμμετοχής των Τουρκοκυπρίων στη λήψη αποφάσεων. Η δεύτερη αφορά τη διαφύλαξη των συγκλίσεων που είχαν επιτευχθεί μέχρι τη διάσκεψη του Κραν Μοντανά, ώστε να μην επαναδιαπραγματευθούν από την αρχή.
Η τρίτη προβλέπει διαπραγματεύσεις με συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο και προσανατολισμό στο αποτέλεσμα. Η τέταρτη αφορά την αποφυγή επιστροφής των Τουρκοκυπρίων στην ίδια κατάσταση, σε περίπτωση που μια νέα διαπραγματευτική προσπάθεια αποτύχει χωρίς δική τους ευθύνη.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι οι τέσσερις θέσεις αποτελούν μεθοδολογία και όχι προϋποθέσεις. Ωστόσο, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Πολίτης» στις 18 Οκτωβρίου, ζήτησε την επί της αρχής αποδοχή της εκ περιτροπής Προεδρίας πριν από την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.
Η θέση αυτή δημιουργεί διαφωνία με την ελληνοκυπριακή πλευρά, η οποία αποδέχεται την πολιτική ισότητα όπως καθορίζεται από τα ψηφίσματα του ΟΗΕ, αλλά θεωρεί ότι οι συγκεκριμένες ρυθμίσεις άσκησης της εξουσίας πρέπει να συζητηθούν μαζί με τις υπόλοιπες πτυχές της λύσης.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης έχει προτείνει διασταυρούμενη διαπραγμάτευση. Με απλά λόγια, ζητάει να συζητούνται παράλληλα διαφορετικά κεφάλαια, ώστε οι παραχωρήσεις σε ένα ζήτημα να συνδέονται με τις ρυθμίσεις σε άλλα.
Η τουρκοκυπριακή πλευρά θέλει εκ των προτέρων σαφήνεια για συγκεκριμένες βασικές αρχές. Η ελληνοκυπριακή πλευρά θεωρεί ότι η προηγούμενη αποδοχή επιμέρους ρυθμίσεων περιορίζει τη δυνατότητα συνολικής διαπραγμάτευσης. Ειδικά το τέταρτο σημείο του Έρχιουρμαν παραμένει ασαφές ως προς τις πρακτικές συνέπειες που θα μπορούσε να έχει μια νέα αποτυχία. Δεν υπάρχει συμφωνημένος μηχανισμός που να προσδιορίζει αυτές τις συνέπειες.
Το κεκτημένο του Κραν Μοντανά
Η τρίτη ενότητα αφορά την ουσία του προβλήματος, όπου οι διαφορές είναι βαθύτερες.
Η κυπριακή κυβέρνηση επιδιώκει επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο στο οποίο διακόπηκαν το 2017, διατηρώντας τις συγκλίσεις που είχαν επιτευχθεί.
Σημαντική εξέλιξη αποτελεί η ολοκλήρωση από τον ΟΗΕ της καταγραφής των προηγούμενων συγκλίσεων. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει εκ νέου σε ολόκληρο το περιεχόμενό τους. Υπάρχει, μάλιστα, διαφορά για τον χρόνο παράδοσης του σχετικού εγγράφου.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά ζητάει να λάβει το έγγραφο πριν από την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, ώστε να υπάρχει κοινή εικόνα για το σημείο εκκίνησης.
Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν έχει αναφέρει ότι το έγγραφο θα δοθεί στα μέρη όταν αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις, εκτιμώντας ότι η πρόωρη διανομή του θα μπορούσε να δημιουργήσει νέες διαφωνίες για την ερμηνεία παλαιότερων συμφωνιών.
Το σημαντικότερο ζήτημα, πάντως, παραμένει η μορφή της επιδιωκόμενης λύσης.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, με το ψήφισμα 2815 του 2026, επανεπιβεβαίωσε τη βάση λύσης διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα.
Η βάση αυτή δεν έχει αλλάξει, ούτε έχει υπάρξει συμφωνία για τις κρίσιμες πτυχές της ασφάλειας, των εγγυήσεων, της παρουσίας τουρκικών στρατευμάτων, του εδαφικού, του περιουσιακού και της κατανομής εξουσιών.
Επομένως, ακόμη και μια συμφωνία για τη μεθοδολογία δεν θα μπορούσε να παρουσιαστεί ως επίλυση αυτών των εκκρεμοτήτων.
Η επίσκεψη Φιντάν και το μήνυμα της Άγκυρας
Η επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στα κατεχόμενα, χθες, πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία η προσωπική απεσταλμένη του ΟΗΕ ανέμενε απαντήσεις για συγκεκριμένες προτάσεις.
Ο Φιντάν συναντήθηκε με τον Τουφάν Έρχιουρμαν και είχε επίσης επαφές με τον Ουνάλ Ουστέλ και τον Ταχσίν Ερτουγρούλογλου.
Μετά τις συναντήσεις δεν έγιναν άμεσες δηλώσεις στον Τύπο για το περιεχόμενό τους. Ωστόσο, αργότερα το βράδυ, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών δημοσιοποίησε τοποθέτηση στην οποία χαρακτήρισε την επίσκεψή του παραγωγική και επανέλαβε την πάγια πολιτική της Άγκυρας.
Συγκεκριμένα, δήλωσε ότι η Τουρκία θεωρεί ως πιο ρεαλιστική λύση την ύπαρξη δύο κρατών δίπλα δίπλα στην Κύπρο, ενώ ζήτησε την αναγνώριση της κυρίαρχης ισότητας και του ίσου διεθνούς καθεστώτος των Τουρκοκυπρίων.
Η σημασία της επίσκεψης Φιντάν είναι διπλή.
Πρώτον, επιβεβαιώνει την άμεση εμπλοκή της Άγκυρας στη διαχείριση των εξελίξεων. Η Τουρκία είναι εγγυήτρια δύναμη και η συμμετοχή της θα είναι απαραίτητη σε οποιαδήποτε μελλοντική διάσκεψη που θα εξετάσει το ζήτημα της ασφάλειας και των εγγυήσεων.
Δεύτερον, δείχνει ότι ακόμη και εάν υπάρξει πρόοδος στα μέτρα εμπιστοσύνης, αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως μεταβολή της τουρκικής θέσης για τη μορφή της λύσης.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία και για την αξιολόγηση των θέσεων του Έρχιουρμαν. Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης δίνει έμφαση στη συμφωνία επί της μεθοδολογίας και στην πολιτική ισότητα, ενώ σε προηγούμενες δημόσιες τοποθετήσεις του δεν είχε υιοθετήσει με την ίδια σαφήνεια τη ρητορική Φιντάν περί δύο κρατών.
Η διαφορετική δημόσια διατύπωση δεν αποδεικνύει, όμως, ουσιαστική διαφοροποίηση από την Άγκυρα.
Παράλληλα, από τις επίσημες ανακοινώσεις της επίσκεψης δεν προκύπτει εάν ο Φιντάν έδωσε συγκεκριμένη συγκατάθεση ή απέρριψε επιμέρους προτάσεις της Ολγκίν. Οποιοδήποτε τέτοιο συμπέρασμα θα ήταν, προς το παρόν, εκτίμηση και όχι διασταυρωμένο γεγονός.
Τι επιδιώκει ο ΟΗΕ
Ο Αντόνιο Γκουτέρες έχει καταστήσει σαφές ότι επιθυμεί νέα διευρυμένη συνάντηση, αλλά μόνο εφόσον προηγηθεί επαρκής προετοιμασία στα μέτρα εμπιστοσύνης, στη μεθοδολογία και στην ουσία του Κυπριακού. Αυτή ήταν η θέση που διατύπωσε μετά την επίσκεψή του στην Κύπρο τον Ιούλιο.
Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν κινείται μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Η αποστολή της δεν είναι να ανακοινώσει μια λύση, αλλά να διαπιστώσει κατά πόσον οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνήσουν στα αναγκαία βήματα για να αρχίσουν ξανά ουσιαστικές διαπραγματεύσεις.
Στις 2 Νοεμβρίου, μετά τη συνάντησή της με τον Έρχιουρμαν, εξέφρασε αισιοδοξία, αποφεύγοντας όμως να παρουσιάσει συγκεκριμένες συμφωνίες.
Αντίστοιχα, ο Νίκος Χριστοδουλίδης δήλωσε στις προχθές ότι η διαδικασία φαίνεται να προδιαγράφει θετικές εξελίξεις και ότι ενδέχεται να υπάρξουν ανακοινώσεις μέσα στο Σαββατοκύριακο.
Την επόμενη ημέρα, ο Βίκτωρας Παπαδόπουλος χαρακτήρισε την προσπάθεια του Γενικού Γραμματέα ως ιδιαίτερα κρίσιμη και εξέφρασε την εκτίμηση ότι οι 19 προτάσεις της ελληνοκυπριακής πλευράς προσφέρουν δυνατότητες προόδου.
Ακόμη και η πραγματοποίηση νέας συνάντησης σε μορφή 5+1, με τη συμμετοχή των δύο κυπριακών πλευρών, της Ελλάδας, της Τουρκίας, της Βρετανίας και του ΟΗΕ, παραμένει επόμενο ενδεχόμενο και όχι ήδη προγραμματισμένη διάσκεψη.
Τι θα κριθεί τη Δευτέρα
Η συνάντηση της Δευτέρας μπορεί να δώσει μια πρώτη απάντηση στο κατά πόσον οι δύο πλευρές είναι έτοιμες να περάσουν από την ανταλλαγή προτάσεων σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις.
Μια συμφωνία στα οδοφράγματα και στην αποναρκοθέτηση θα αποτελούσε μετρήσιμη πρόοδο, καθώς θα επέτρεπε την υλοποίηση πρακτικών μέτρων με άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητα των πολιτών.
Αν υπάρξει επιπλέον συνεννόηση για τον τρόπο διεξαγωγής των μελλοντικών συνομιλιών, θα δημιουργηθεί καλύτερη βάση για την επόμενη πρωτοβουλία του Γενικού Γραμματέα.
Το μεγαλύτερο ερώτημα, ωστόσο, θα παραμείνει η κοινή αποδοχή της βάσης λύσης και η ετοιμότητα των εμπλεκομένων να διαπραγματευθούν τις βασικές εκκρεμότητες.
Με τα μέχρι σήμερα δεδομένα, οι πραγματικές συγκλίσεις εντοπίζονται κυρίως στην ανάγκη συνέχισης των επαφών, στη διαφύλαξη του προηγούμενου διαπραγματευτικού κεκτημένου ως αντικειμένου αναφοράς και στην προώθηση ορισμένων μέτρων εμπιστοσύνης.
Αντιθέτως, δεν έχει επιβεβαιωθεί συνολική συμφωνία για τη μεθοδολογία, ούτε έχει γεφυρωθεί η θεμελιώδης διαφορά μεταξύ της ομοσπονδιακής λύσης που προβλέπουν οι αποφάσεις του ΟΗΕ και της λύσης δύο κρατών που εξακολουθεί να υποστηρίζει η Άγκυρα.
Η Δευτέρα, επομένως, δεν είναι η ημέρα κατά την οποία θα κριθεί η λύση του Κυπριακού. Είναι μια συνάντηση στην οποία θα φανεί εάν μπορούν να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για να αρχίσει ξανά η διαπραγμάτευση της λύσης.
