Το ελληνικό καλοκαίρι και η άσκηση στη φύση αποτελούν αγαπημένη συνήθεια, όμως οι παρατεταμένοι καύσωνες δημιουργούν νέα δεδομένα. Καθώς η θερμοκρασία ανεβαίνει, η καρδιά αναγκάζεται να «δουλέψει» υπερωρίες για να δροσίσει τον οργανισμό, μετατρέποντας την έντονη δραστηριότητα σε ενδεχόμενο κίνδυνο. Ο Δρ. Σπυρίδων Παπαϊωάννου* εξηγεί πώς η υπερβολική ζέστη επιβαρύνει το κυκλοφορικό σύστημα και μοιράζεται πέντε απλές, αλλά σωτήριες, συμβουλές για να προστατεύσετε την καρδιά σας απολαμβάνοντας την άθληση με ασφάλεια. Ολόκληρο του άρθρο του Δρ. Σπυρίδωνα Παπαϊωάννου* έχει ως εξής:«Το ελληνικό καλοκαίρι είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τη θάλασσα, το περπάτημα δίπλα στο κύμα, τις υπαίθριες δραστηριότητες και την άσκηση. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η κλιματική αλλαγή έχει αλλάξει τα δεδομένα. Οι παρατεταμένοι καύσωνες δεν αποτελούν πλέον ένα περιστασιακό φαινόμενο, αλλά μια νέα πραγματικότητα που δοκιμάζει τις αντοχές του ανθρώπινου οργανισμού και, κυρίως, της καρδιάς.
Δεν είναι τυχαίο ότι κάθε καλοκαίρι, όταν η θερμοκρασία παραμένει για ημέρες πάνω από τα φυσιολογικά επίπεδα, αυξάνονται οι εισαγωγές στα νοσοκομεία για καρδιαγγειακά επεισόδια. Η ζέστη από μόνη της μπορεί να επιβαρύνει σημαντικά το κυκλοφορικό σύστημα. Όταν μάλιστα συνδυάζεται με έντονη σωματική άσκηση, αφυδάτωση ή χρόνια νοσήματα, ο κίνδυνος γίνεται ακόμη μεγαλύτερος.
Πώς επηρεάζει η ζέστη την καρδιά;
Όταν ανεβαίνει η θερμοκρασία, η καρδιά «δουλεύει» περισσότερο. Με σκοπό να διατηρηθεί σταθερή τη θερμοκρασία του σώματος, ο οργανισμός ενεργοποιεί έναν εξαιρετικά σύνθετο μηχανισμό θερμορύθμισης. Τα αγγεία του δέρματος διαστέλλονται ώστε να αποβληθεί θερμότητα, ενώ η εφίδρωση λειτουργεί ως φυσικό σύστημα ψύξης.
Αυτή η διαδικασία, όμως, απαιτεί σημαντική προσπάθεια από την καρδιά. Καθώς η αρτηριακή πίεση τείνει να μειωθεί λόγω της αγγειοδιαστολής, η καρδιά αυξάνει τους παλμούς και την ποσότητα αίματος που αντλεί κάθε λεπτό, προκειμένου να εξασφαλίσει επαρκή αιμάτωση σε όλα τα όργανα. Την ίδια στιγμή, η έντονη εφίδρωση οδηγεί σε απώλεια νερού και πολύτιμων ηλεκτρολυτών, όπως το νάτριο και το κάλιο. Τελικώς το αίμα συμπυκνώνεται, η κυκλοφορία δυσκολεύει και το έργο της καρδιάς αυξάνεται ακόμη περισσότερο.
Με απλά λόγια, τις ημέρες του καύσωνα η καρδιά εργάζεται υπερωρίες…
Η άσκηση είναι φάρμακο, αλλά όχι κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες
Η τακτική σωματική δραστηριότητα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους συμμάχους της καρδιαγγειακής υγείας. Μειώνει την αρτηριακή πίεση, συμβάλλει στον έλεγχο του σωματικού βάρους, περιορίζει τον κίνδυνο εμφράγματος και βελτιώνει συνολικά την ποιότητα ζωής.
Ωστόσο, ακόμη και το καλύτερο «φάρμακο» μπορεί να γίνει επιβαρυντικό όταν χρησιμοποιείται σε ακατάλληλες συνθήκες.
Κατά τη διάρκεια της άσκησης οι μύες παράγουν μεγάλες ποσότητες θερμότητας. Αν η εξωτερική θερμοκρασία είναι ήδη πολύ υψηλή και η υγρασία αυξημένη, ο οργανισμός δυσκολεύεται να αποβάλει αυτή τη θερμότητα. Η θερμοκρασία του σώματος ανεβαίνει, οι απώλειες υγρών επιταχύνονται και η καρδιά αναγκάζεται να λειτουργεί σε πολύ υψηλότερους ρυθμούς. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι αφυδάτωση, θερμική εξάντληση, αρρυθμίες, πτώση της αρτηριακής πίεσης, ακόμη και θερμοπληξία ή οξύ καρδιαγγειακό επεισόδιο.
Ποιες ομάδες καρδιοπαθών διατρέχουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο;
Ιδιαίτερα ευάλωτες και ευπαθείς ομάδες θεωρούνται οι ηλικιωμένοι, οι ασθενείς με ιστορικό στεφανιαίας νόσου (έμφραγμα μυοκαρδίου ή όσοι έχουν υποβληθεί σε αγγειοπλαστική/bypass), ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια ή σοβαρή βαλβιδική νόσο, οι αλκοολικοί ή πάσχοντες από ψυχικές νόσους, όσοι λαμβάνουν διουρητικά ή β-αποκλειστές και εκείνοι που ζουν σε χώρους που δεν αερίζονται σωστά και δεν έχουν κλιματισμό.
Δεν κινδυνεύουν όμως μόνο οι ηλικιωμένοι. Κάθε καλοκαίρι καταγράφονται περιστατικά θερμοπληξίας σε ανθρώπους χωρίς κανένα γνωστό πρόβλημα υγείας, επειδή επέλεξαν να τρέξουν ή να αθληθούν τις μεσημεριανές ώρες. Η καλή φυσική κατάσταση αυξάνει τις αντοχές, αλλά δεν εξουδετερώνει τις επιπτώσεις της υπερβολικής ζέστης.
Τα σημάδια που δεν πρέπει ποτέ να αγνοούμε
Ο οργανισμός συνήθως μάς προειδοποιεί πριν οδηγηθεί στα όριά του. Πόνος ή βάρος στο στήθος, έντονη δύσπνοια, αίσθημα παλμών, ζάλη, λιποθυμική τάση, ναυτία, μυϊκές κράμπες, έντονος πονοκέφαλος ή ανεξήγητη αδυναμία δεν πρέπει ποτέ να θεωρούνται «φυσιολογικά» συμπτώματα της ζέστης. Σε κάθε μία από αυτές τις περιπτώσεις, η άσκηση πρέπει να διακόπτεται άμεσα, το άτομο να μεταφέρεται σε δροσερό περιβάλλον και, εφόσον τα συμπτώματα επιμένουν, να αναζητείται άμεσα ιατρική βοήθεια.
Πέντε απλές κινήσεις που προστατεύουν την καρδιά
Η προστασία από τον καύσωνα δεν απαιτεί πολύπλοκες οδηγίες.
Η άσκηση καλό είναι να γίνεται νωρίς το πρωί ή μετά τη δύση του ήλιου. Η επαρκής ενυδάτωση πρέπει να ξεκινά πριν εμφανιστεί το αίσθημα της δίψας και να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της ημέρας. Τα ελαφριά, ανοιχτόχρωμα ρούχα, η αποφυγή αλκοόλ πριν από τη σωματική δραστηριότητα και η προσαρμογή της έντασης της άσκησης ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες αποτελούν απλές κινήσεις με σημαντικό όφελος.
Όταν ο υδράργυρος ξεπερνά τους 38 βαθμούς Κελσίου ή η υγρασία είναι ιδιαίτερα αυξημένη, είναι προτιμότερο η άσκηση να μεταφέρεται σε κλιματιζόμενο εσωτερικό χώρο.
Η καρδιά είναι ένα όργανο με αξιοθαύμαστη προσαρμοστικότητα. Μπορεί να ανταποκριθεί σε μεγάλες απαιτήσεις, αρκεί να της δώσουμε τις κατάλληλες συνθήκες. Ο καύσωνας δεν πρέπει να μας οδηγήσει στην αποχή από τη φυσική δραστηριότητα, αλλά στην προσαρμογή των συνηθειών μας. Με σωστή ενημέρωση, επαρκή ενυδάτωση, επιλογή των κατάλληλων ωρών άσκησης και προσοχή στα προειδοποιητικά συμπτώματα, μπορούμε να προστατεύσουμε αποτελεσματικά την καρδιαγγειακή μας υγεία.
Η πρόληψη δεν είναι απλώς η καλύτερη θεραπεία. Είναι η πιο έξυπνη επένδυση που μπορούμε να κάνουμε για την καρδιά μας.
Άσκηση, καρδιαγγειακά νοσήματα και μεταβολές του οργανισμού στις διακυμάνσεις της θερμοκρασίας, αναμένεται να συζητηθούν εκτενώς στο συνέδριο Sports Cardiology 18-20 Σεπτεμβρίου στo Divani Apollon Palace μαζί με άλλα ζητήματα που αφορούν την αθλητική καρδιολογία».
* Ο Δρ. Σπυρίδων Παπαϊωάννου, MD, PhD, FESC, FESCAI είναι Διευθυντής Β’ Καρδιολογικής Κλινικής ΝΝΑ, Πρόεδρος ΕΛ.Ε.Α.Κ., Adjunct Professor of Cardiology, EUC
