Η νέα κινηματογραφική μεταφορά της «Οδύσσειας» από τον Κρίστοφερ Νόλαν έχει ήδη εξελιχθεί σε παγκόσμιο κινηματογραφικό γεγονός, σημειώνοντας μεγάλη επιτυχία στις αίθουσες. Ωστόσο, στην Ελλάδα η ταινία έχει προκαλέσει έντονη δημόσια συζήτηση, με τις επιλογές του σκηνοθέτη να βρίσκονται στο επίκεντρο της κριτικής, από τη διανομή των ρόλων μέχρι την πιστότητα στο ομηρικό έπος.
Σε μια χώρα όπου οι μαθητές διδάσκονται την «Οδύσσεια» ήδη από την πρώτη τάξη του Γυμνασίου, η προσαρμογή του ομηρικού έργου δεν θα μπορούσε να περάσει απαρατήρητη. Τα βασικά ερωτήματα που κυριαρχούν στη δημόσια συζήτηση αφορούν το κατά πόσο ο Νόλαν ακολουθεί πιστά το έργο του Ομήρου, γιατί δεν συμμετέχει κανένας Έλληνας ηθοποιός στο καστ και γιατί τον ρόλο της Ελένης της Τροίας ενσαρκώνει η ηθοποιός Λουπίτα Νιόνγκο, όπως αναφέρει σε άρθρο του το Politico.
Η υπόθεση της ταινίας και τα γυρίσματα στην Ελλάδα
Πρωταγωνιστής της ταινίας είναι ο Ματ Ντέιμον, ο οποίος υποδύεται τον βασιλιά Οδυσσέα. Η ταινία ακολουθεί τη βασική αφήγηση του έπους, παρουσιάζοντας τη δεκαετή και γεμάτη κινδύνους επιστροφή του ήρωα από τον Τρωικό Πόλεμο προς την Ιθάκη, όπου προσπαθεί να επανενωθεί με τη σύζυγό του Πηνελόπη, αντιμετωπίζοντας θεούς, μυθικά τέρατα και τις δυσκολίες που συναντά μέχρι να βρει το παλάτι του κατειλημμένο από τους μνηστήρες.
Μέρος των γυρισμάτων πραγματοποιήθηκε στην Ελλάδα, προβάλλοντας ορισμένα από τα πιο εμβληματικά σημεία της χώρας, όπως το Ανάκτορο του Νέστορα στην Πύλο, την παραλία Βοϊδοκοιλιά, το Κάστρο της Μεθώνης και την Ακροκόρινθο. Πολλοί Έλληνες προσδοκούν ότι μέσα από την ταινία τα μνημεία και τα τοπία της χώρας θα αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη διεθνή προβολή, ενώ παράλληλα αναδεικνύεται η διαχρονική αξία του ομηρικού έπους, περίπου 3.000 χρόνια μετά τη δημιουργία του.
Η παραγωγή έλαβε επιδότηση ύψους περίπου 6,5 εκατομμυρίων ευρώ από το ελληνικό κράτος, ενώ ο συνολικός προϋπολογισμός της έφτασε τα 250 εκατομμύρια ευρώ. Η χρηματοδότηση εντάσσεται στο πρόγραμμα επιδοτήσεων που εφαρμόζεται από το 2017 και προβλέπει επιστροφή μέρους των δαπανών για κινηματογραφικές παραγωγές που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα.
Η επιλογή της Λουπίτα Νιόνγκο προκάλεσε αντιδράσεις
Έντονες αντιδράσεις προκάλεσε η απόφαση να υποδυθεί την Ελένη της Τροίας η Μεξικανο-Κενυατο-Αμερικανίδα ηθοποιός Λουπίτα Νιόνγκο, η οποία στην ελληνική μυθολογία είναι το πρόσωπο του οποίου η αρπαγή από τον πρίγκιπα της Τροίας Πάρη αποτέλεσε την αφορμή για την έναρξη του Τρωικού Πολέμου.
Ανάμεσα σε όσους σχολίασαν δημόσια την επιλογή ήταν και ο Έλον Μασκ, ο οποίος έγραψε στην πλατφόρμα Χ: «Ο Κρις Νόλαν βεβήλωσε τον Όμηρο και γονάτισε μπροστά στους κανόνες της woke κουλτούρας που απαιτούνται για να κερδίσει ένα Όσκαρ». Σε δεύτερη ανάρτησή του πρόσθεσε: «Τι σκουλήκι».
Το θέμα κυριάρχησε και στα ελληνικά μέσα ενημέρωσης, όπου ιστορικοί, σκηνοθέτες και κριτικοί κινηματογράφου διατύπωσαν αντικρουόμενες απόψεις.
Τα επιχειρήματα υπέρ και κατά
Όσοι υποστηρίζουν την επιλογή του σκηνοθέτη επισημαίνουν ότι τα ομηρικά έπη αποτελούν μέρος του δυτικού πολιτισμού και ανήκουν σε ολόκληρη την ανθρωπότητα, τονίζοντας πως η καλλιτεχνική ελευθερία επιτρέπει διαφορετικές προσεγγίσεις, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για μύθους.
Από την άλλη πλευρά, οι επικριτές υπογραμμίζουν ότι ο Όμηρος δεν παραθέτει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της εμφάνισής της, αφήνοντας τη μορφή της στη φαντασία του αναγνώστη. Η μοναδική σαφής σωματική περιγραφή που δίνεται είναι ότι είχε «λευκώλενους» βραχίονες.
Πολιτικές αντιδράσεις για την κρατική επιδότηση
Το μικρό υπερορθόδοξο κόμμα της αντιπολίτευσης Νίκη εξέφρασε την αντίθεσή του τόσο στην επιλογή της ηθοποιού όσο και στην κρατική επιδότηση της παραγωγής, υποστηρίζοντας ότι οι Έλληνες φορολογούμενοι καλούνται να χρηματοδοτήσουν την επιβολή μιας «woke ιδεολογίας» στην ελληνική ιστορία και την πολιτιστική ταυτότητα.
Σε δήλωσή του, ο πρόεδρος του κόμματος Δημήτρης Νατσιός ανέφερε ότι η «λεγόμενη πατριωτική κυβέρνηση συνεχίζει να στηρίζει κάθε “woke” έκφραση και να φιμώνει κάθε πρωτοβουλία που αναδεικνύει την εθνική μας ταυτότητα».
Απαντώντας στις επικρίσεις, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, απάντησε ότι: «Δεν είναι ρόλος του κράτους να υπαγορεύει σε έναν δημιουργό πώς πρέπει να ερμηνεύσει καλλιτεχνικά ένα έργο ή έναν μύθο. Μπορούμε σοβαρά να συζητάμε ότι το κράτος πρέπει να λογοκρίνει τον Κρίστοφερ Νόλαν;».
Από την πλευρά του, ο υπουργός υγείας Άδωνις Γεωργιάδης ανέφερε ότι δεν διαφωνεί με την απόφαση της κυβέρνησης να χρηματοδοτήσει την ταινία, ωστόσο παραδέχθηκε πως δυσκολεύεται να κατανοήσει τις επιλογές του σκηνοθέτη.
«Ο Νόλαν το έχει παρακάνει. Δεν ξέρω αν το κάνει για να κερδίσει Όσκαρ», δήλωσε στον τηλεοπτικό σταθμό ANT1.
Η απουσία Ελλήνων ηθοποιών από το καστ
Ένα ακόμη σημείο που προκάλεσε αντιδράσεις είναι η πλήρης απουσία Ελλήνων ηθοποιών από την παραγωγή, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για κινηματογραφική μεταφορά ενός από τα σημαντικότερα έργα της ελληνικής γραμματείας.
Η ιστοσελίδα της ελληνικής ομογένειας Greek City Times δημοσίευσε ανοικτή επιστολή προς τους συντελεστές της ταινίας, στην οποία αναφέρει: «Η Ελλάδα δεν είναι μόνο ένα σκηνικό της αρχαιότητας. Είναι μια ζωντανή χώρα. Οι Έλληνες δεν είναι ιστορικά πρόσωπα. Είμαστε σύγχρονοι άνθρωποι».
Μιλώντας στο podcast War Room του Στιβ Μπάνον, ο εκτελεστικός διευθυντής του Ελληνοαμερικανικού Συμβουλίου Ηγεσίας, Έντι Ζεμενίδης, χαρακτήρισε την απουσία Ελλήνων ηθοποιών ως «χαμένη ευκαιρία» για τον Κρίστοφερ Νόλαν.
«Είναι απογοητευτικό να ακούγεται ότι ίσως κάποιες αποφάσεις για τη διανομή των ρόλων βασίστηκαν σε χαρακτηριστικά ταυτότητας, ώστε η ταινία να μπορεί να διεκδικήσει Όσκαρ», δήλωσε.
Παρά τις αντιδράσεις, η «Οδύσσεια» αναμένεται να αποτελέσει μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές επιτυχίες της χρονιάς τόσο διεθνώς όσο και στην Ελλάδα. Η ταινία έκανε πρεμιέρα την Πέμπτη, με τα εισιτήρια να εξαντλούνται γρήγορα, ενώ η κινηματογραφική μεταφορά οδήγησε και σε αυξημένο ενδιαφέρον για το πρωτότυπο ομηρικό έπος στα βιβλιοπωλεία.
