Το βραβευμένο ντοκιμαντέρ, οι καταγγελίες για τους μαζικούς θανάτους Παλαιστινίων και οι απειλές σε βάρος των Ισραηλινών δημιουργών του.
Συγκλόνισε, βραβεύτηκε, προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, και έρχεται στην Ελλάδα. To ντοκιμαντέρ των Ισραηλινών Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ για τη Γάζα, «NAZA», σημείωσε ιστορικό ρεκόρ στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας με το κοινό να καταχειροκροτεί όρθιο στην πρεμιέρα της ταινίας επί 24,5 λεπτά.
Το ντοκιμαντέρ έφυγε από τη Βενετία με το Ειδικό Βραβείο της επιτροπής και τις επόμενες ημέρες παρουσιάζεται στη χώρα μας. Η πανελλήνια πρώτη προβολή της ταινίας στη χώρα γίνεται στο πλαίσιο 32ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας Νύχτες Πρεμιέρας, ενώ από τις 2 Οκτωβρίου κυκλοφορεί στις ελληνικές αίθουσες.
Το ντοκιμαντέρ βασίζεται σε ανώνυμες μαρτυρίες 24 Ισραηλινών στρατιωτικών και αξιωματικών των υπηρεσιών πληροφοριών και περιλαμβάνει σοβαρές καταγγελίες για τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου στη Γάζα. Η ταινία αποκαλύπτει πώς τεχνολογικά συστήματα και τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιήθηκαν για τον εντοπισμό και τον βομβαρδισμό αμάχων στα σπίτια τους.
Το ντοκιμαντέρ, που γυρίστηκε υπό άκρα μυστικότητα, τη νύχτα, σε ταράτσες του Τελ Αβίβ, υποστηρίζει ότι Ισραηλινοί στρατιώτες βοήθησαν στην ανάπτυξη ενός εργαλείου χαρτογράφησης με τεχνητή νοημοσύνη, το οποίο εντόπιζε σήμα του τηλεφώνου και συνιστούσε βομβαρδισμό πολυκατοικιών στη Γάζα.
Όπως αναφέρουν οι δημιουργοί, η ταινία, που στρέφει την κάμερα στο εσωτερικό του ισραηλινού στρατιωτικού και πληροφοριακού μηχανισμού, γεννήθηκε από την ανάγκη τους να εξετάσουν «τα συστήματα πίσω από» όσα συνέβησαν στη Γάζα, όχι ως μια σειρά μεμονωμένων πράξεων, αλλά μέσα από τις διαταγές, τις πολιτικές, τις πρακτικές και τη λογική που τα καθιστούν δυνατά.
Η αντίδραση του Ισραήλ
Οι Ισραηλινοί Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ρέιτσελ Σορ κατηγορήθηκαν για «προδοσία», αφού στην ουσία υποστηρίζουν ότι οι ισραηλινές δυνάμεις εξαπέλυσαν αδιακρίτως επιθέσεις εναντίον αμάχων στη Λωρίδα της Γάζας.
Το ντοκιμαντέρ υποστηρίζει ότι σε μία περίπτωση οι ισραηλινές δυνάμεις ενέκριναν πλήγμα που επέφερε το θάνατο 500 αμάχων προκειμένου να εξοντώσουν ένα και μόνο στέλεχος της Χαμάς, και χρησιμοποίησαν τεχνητή νοημοσύνη για τον σχεδιασμό επιθέσεων που προκάλεσαν μαζικές απώλειες.
Αυτό ακριβώς σημαίνει και ο τίτλος της ταινίας: παράπλευρη απώλεια. Η λέξη NAZA προέρχεται από ακρωνύμιο στα εβραϊκά που χρησιμοποιούσαν οι υπηρεσίες πληροφοριών του Ισραήλ για να υποδηλώσουν τον αριθμό των αμάχων που αναμενόταν να σκοτωθούν σε αεροπορικές επιδρομές.
Ο ισραηλινός στρατός, από την πλευρά του, απορρίπτει τις καταγγελίες του ντοκιμαντέρ και υποστηρίζει ότι οι ανώνυμες πηγές του δεν είχαν πρόσβαση στις σχετικές στρατιωτικές και πληροφοριακές διαδικασίες ώστε να μπορούν να στηρίξουν τους ισχυρισμούς τους.
Το ντοκιμαντέρ προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Ισραήλ, με τον υπουργό Πολιτισμού της χώρας μάλιστα να προτείνει την αφαίρεση της υπηκοότητας από τους σκηνοθέτες.
Ακολούθησε ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ο οποίος έκανε γνωστό ότι θα καταθέσει δύο νομοσχέδια για την τιμωρία όσων δυσφημούν στρατιώτες των ισραηλινών δυνάμεων στο εξωτερικό. Το πρώτο εισάγει τη δυνατότητα ανάκλησης της υπηκοότητάς τους, ενώ το δεύτερο αυξάνει το ποσό της αποζημίωσης που καλούνται να καταβάλουν σε περίπτωση καταδίκης τους.
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η ανάκληση της ιθαγένειας είναι νομικά δυνατή στο Ισραήλ, αν και δεν εφαρμόζεται στην ουσία. Πάντως, το 2022, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι μπορεί να ανακληθεί η ιθαγένεια όσων διαπράττουν τρομοκρατικές επιθέσεις ή ενέργειες που συνιστούν εσχάτη προδοσία.
Σημειώνεται πάντως πως, σύμφωνα με ισραηλινά μέσα, η επίσημη γραμμή του Ισραήλ ως προς την ταινία φαίνεται να αλλάζει σε μια προσπάθεια να υποβαθμιστεί το θέμα καθώς εκτιμάται ότι οι συνεχιζόμενες οργισμένες διαψεύσεις από πλευράς Ισραήλ προκαλούν μεγαλύτερη ζημιά.
Οι σκηνοθέτες
Από την πλευρά τους, οι σκηνοθέτες της ταινίας- που είναι δύο από τους τέσσερις συνδημιουργούς του τιμημένου με Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ «Καμιά Αλλη Γη» (Βραβείο Χρυσής Αθηνάς στο Διεθνές Διαγωνιστικό Ντοκιμαντέρ του 30ού ΔΦΚ της Αθήνας Νύχτες Πρεμιέρας)- απάντησαν ότι έφτιαξαν την ταινία επειδή ένιωθαν την υποχρέωση να αξιοποιήσουν τη θέση τους ως Ισραηλινοί πολίτες, ώστε να εξετάσουν τα συστήματα που κρύβονται πίσω από τους μαζικούς θανάτους Παλαιστινίων αμάχων, «για τους οποίους ευθύνεται η χώρα μας».
«Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων τα τελευταία τρία χρόνια, θέσαμε τα ίδια ακριβώς ερωτήματα που απασχόλησαν τη γενιά των παππούδων μας αλλά και ολόκληρο τον 20ό αιώνα: πώς επιτρέπει μια ομάδα ανθρώπων την πλήρη απανθρωποποίηση μιας άλλης; Πώς λειτουργεί ένα τέτοιο σύστημα εκ των έσω;», ανέφεραν.
Πάντως οι σκηνοθέτες, οι οποίοι ζουν στην Ιερουσαλήμ, δεν έχουν προβεί σε επίσημη δημόσια απάντηση σχετικά με τις απειλές για ανάκληση της υπηκοότητάς τους.
Ιωάννα Βαρδαλαχάκη- [email protected]
