Το καλοκαίρι του 2026 υπενθυμίζει με τον πιο έντονο τρόπο ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν αποτελούν πλέον μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα. Οι καύσωνες, οι πυρκαγιές και η ξηρασία εξελίσσονται σε ολοένα μεγαλύτερους οικονομικούς κινδύνους, με πιθανές σημαντικές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα, τη γεωργία, την ενέργεια, τις υποδομές και τα δημόσια οικονομικά. Για την Ελλάδα, το μήνυμα νέας έκθεσης της Morningstar DBRS είναι ιδιαίτερα σημαντικό: η χώρα συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές οικονομίες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες στις επιπτώσεις της ακραίας ζέστης και των δασικών πυρκαγιών.
Στην τελευταία έκδοση του Climate Risk Navigator, που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα, η Morningstar DBRS επισημαίνει ότι οι κλιματικοί κίνδυνοι “συσσωρεύονται” στην Ευρώπη. Οι ακραίες θερμοκρασίες συνοδεύονται από εξαιρετικά ξηρές συνθήκες, ενώ οι διαδοχικοί καύσωνες ενισχύουν τον κίνδυνο παρατεταμένης ξηρασίας. Ο οίκος υπογραμμίζει ότι οι οικονομικές συνέπειες της ξηρασίας μπορεί να είναι μεγαλύτερες και πιο επίμονες από εκείνες πολλών άλλων κλιματικών κινδύνων.
Στην πρώτη πεντάδα της Ευρώπης η Ελλάδα
Η ευρωπαϊκή εικόνα έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα. Σύμφωνα με την κατάταξη της έκθεσης, η Ελλάδα βρίσκεται στην πέμπτη θέση μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών ως προς τις αναμενόμενες απώλειες παραγωγικότητας στη βιομηχανία και την οικονομία από τους καύσωνες, με βάση το κλιματικό σενάριο SSP2-4.5. Μόνο η Μάλτα, η Ανδόρα, η Πορτογαλία και η Ισπανία καταγράφουν υψηλότερη έκθεση.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για μια οικονομία όπως η ελληνική, στην οποία σημαντικό μέρος της δραστηριότητας συνδέεται με κλάδους όπου η εργασία σε εξωτερικούς χώρους και η χειρωνακτική εργασία διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, όπως οι κατασκευές, η γεωργία και ο τουρισμός.
Η μεθοδολογία της Morningstar DBRS αξιολογεί την επίδραση των καυσώνων στην παραγωγικότητα με βάση την έκθεση των εργαζομένων σε υψηλές θερμοκρασίες και υγρασία, χρησιμοποιώντας τον λεγόμενο δείκτη υγρού θερμομέτρου (wet-bulb index). Επομένως, το οικονομικό κόστος της υπερβολικής ζέστης δεν περιορίζεται στις υλικές ζημιές σε κτίρια και υποδομές. Περιλαμβάνει επίσης λιγότερες ώρες αποτελεσματικής εργασίας και χαμηλότερη παραγωγή.
Υψηλή έκθεση και στις πυρκαγιές
Η Ελλάδα βρίσκεται επίσης μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών με τη μεγαλύτερη έκθεση στις ζημιές από δασικές πυρκαγιές. Στη δεύτερη κατάταξη της έκθεσης καταλαμβάνει την πέμπτη θέση, μετά την Πορτογαλία, το Μαυροβούνιο, την Αλβανία και την Ισπανία.
Το στοιχείο αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς οι οικονομικές επιπτώσεις των πυρκαγιών δεν περιορίζονται πλέον σε δασικές και αγροτικές περιοχές. Όπως επισημαίνει η Morningstar DBRS, οι πυρκαγιές πλησιάζουν ολοένα περισσότερο περιοχές με υψηλή συγκέντρωση κατοικιών, τουριστικών υποδομών, μεταφορικών δικτύων και εμπορικής δραστηριότητας. Έτσι, μια φυσική καταστροφή που παλαιότερα αφορούσε κυρίως αγροτικές ή δασικές εκτάσεις μπορεί πλέον να εξελιχθεί σε ευρύτερο οικονομικό σοκ.
Για την Ελλάδα, ιδιαίτερη σημασία έχει ο συνδυασμός των δύο κινδύνων. Ένας ισχυρός καύσωνας μπορεί να αυξήσει τη ζήτηση νερού, να πιέσει τις υποδομές και να μειώσει την παραγωγικότητα της εργασίας, ενώ η παρατεταμένη ξηρασία αυξάνει την πιθανότητα και την ένταση των πυρκαγιών. Όταν εκδηλωθεί μια μεγάλη πυρκαγιά, οι επιπτώσεις μπορούν να επεκταθούν σε κατοικίες, τουριστικές επιχειρήσεις, υποδομές και μεταφορικά δίκτυα, δημιουργώντας ταυτόχρονα πρόσθετες δημοσιονομικές ανάγκες.
Η ξηρασία ως οικονομικός κίνδυνος
Η έκθεση δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ξηρασία. Επικαλούμενη έρευνα του ΟΟΣΑ, η Morningstar DBRS σημειώνει ότι περίπου το 40% του πλανήτη αντιμετωπίζει πλέον συχνές και έντονες ξηρασίες, ενώ το οικονομικό κόστος των απωλειών και ζημιών αυξάνεται. Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι μια μέση ξηρασία το 2035 θα μπορούσε να κοστίσει τουλάχιστον 35% περισσότερο από μια αντίστοιχη ξηρασία το 2025.
Παράλληλα, εργασία του ΔΝΤ που επικαλείται η έκθεση εκτιμά ότι μια ακραία ξηρασία μπορεί να μειώσει την αύξηση του ΑΕΠ κατά σχεδόν μία ποσοστιαία μονάδα βραχυπρόθεσμα, με τις μεγαλύτερες επιπτώσεις να καταγράφονται στις οικονομίες με χαμηλότερο εισόδημα.
Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν περιορίζονται στη γεωργία. Η ξηρασία μπορεί να επηρεάσει τις ποτάμιες μεταφορές, τη βιομηχανική παραγωγή και την ηλεκτροπαραγωγή. Στην Ευρώπη, τα χαμηλά επίπεδα των ποταμών έχουν ήδη προκαλέσει προβλήματα στις μεταφορές στον Ρήνο, έχουν επηρεάσει την αγροτική παραγωγή και έχουν περιορίσει την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας. Η χαμηλότερη παραγωγή ηλεκτρισμού μπορεί, με τη σειρά της, να οδηγήσει σε υψηλότερες ενεργειακές τιμές.
Η προσαρμογή γίνεται οικονομική πολιτική
Για την Ελλάδα, το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή μετατρέπεται πλέον σε ζήτημα οικονομικής πολιτικής.
Η Morningstar DBRS καταλήγει εκτιμώντας ότι βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα οι ακραίες θερμοκρασίες και η ξηρασία είναι πιθανό να επηρεάσουν την πραγματική οικονομική ανάπτυξη, ενώ σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα οι επιπτώσεις θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από την προσαρμογή και την προετοιμασία των οικονομιών.
