Η αιφνιδιαστική απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ συγκλόνισε τη συμμαχία, η οποία παράγει περίπου το 40% του παγκόσμιου αργού πετρελαίου και ασκεί σημαντική επιρροή στις τιμές της ενέργειας σε όλο τον κόσμο.
Τα ΗΑΕ δήλωσαν στη χθεσινή ανακοίνωσή τους ότι, όταν αποχωρήσουν από τον ΟΠΕΚ αυτή την Παρασκευή, σκοπεύουν να συνεχίσουν τον μακροπρόθεσμο στόχο τους για αύξηση της παραγωγής αργού πετρελαίου “με σταδιακό και μετρημένο τρόπο, σύμφωνα με τη ζήτηση και τις συνθήκες της αγοράς”.
Προς το παρόν, δεν μπορούμε να δούμε τον πραγματικό αντίκτυπο στις τιμές του πετρελαίου, καθώς το Ιράν εξακολουθεί να μπλοκάρει το Στενά του Ορμούζ, πράγμα που σημαίνει ότι μεγάλο μέρος του πετρελαίου από παραγωγούς του Περσικού Κόλπου, όπως τα ΗΑΕ, δεν μπορεί να εξαχθεί. Ωστόσο, η αποχώρηση θα μπορούσε να έχει μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στις τιμές του αργού.
Ο ρόλος του ΟΠΕΚ
Ο Οργανισμός Εξαγωγών Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών ιδρύθηκε στη Βαγδάτη τον Σεπτέμβριο του 1960 από το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τη Βενεζουέλα. Αποτελείται από 12 μέλη – συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων- τα οποία κατέχουν πάνω από το 80% των αποδεδειγμένων αποθεμάτων πετρελαίου παγκοσμίως. Άλλα μέλη είναι η Αλγερία, η Ισημερινή Γουινέα, η Γκαμπόν, η Λιβύη, η Νιγηρία και η Δημοκρατία του Κονγκό.
Ο οργανισμός, με έδρα τη Βιέννη, έχει ως στόχο τη ρύθμιση των τιμών του πετρελαίου μέσω του συντονισμού της αύξησης ή της μείωσης της παραγωγής.
Στόχος ήταν να διατηρηθούν οι τιμές σε αρκετά υψηλά επίπεδα, ώστε οι κυβερνήσεις των κρατών-μελών να μπορούν να ισοσκελίσουν τους προϋπολογισμούς τους και να αποκομίσουν τα οφέλη από τους φυσικούς πόρους τους – χωρίς όμως να είναι τόσο υψηλές ώστε να προκαλέσουν ύφεση στις χώρες που καταναλώνουν πετρέλαιο ή να ανακόψουν τις ενεργοβόρες δραστηριότητες.
Η προσέγγιση αυτή έχει προκαλέσει κατά καιρούς αντιδράσεις από ηγέτες στις ΗΠΑ, όπου η τιμή της βενζίνης αποτελεί θέμα υψηλής πολιτικής σημασίας. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε κάποτε τον ΟΠΕΚ ότι “εκμεταλλεύεται τον υπόλοιπο κόσμο”, ενώ και ο προκάτοχός του, Τζο Μπάιντεν, πίεσε επίσης τον ΟΠΕΚ να αυξήσει την παραγωγή πετρελαίου.
Ο ΟΠΕΚ δηλώνει ότι στόχος του είναι “ο συντονισμός και η ενοποίηση των πολιτικών για το πετρέλαιο μεταξύ των χωρών μελών, προκειμένου να εξασφαλιστούν δίκαιες και σταθερές τιμές για τους παραγωγούς πετρελαίου, μια αποτελεσματική, οικονομική και τακτική προμήθεια πετρελαίου στις χώρες που το καταναλώνουν, καθώς και μια δίκαιη απόδοση κεφαλαίου για όσους επενδύουν στον κλάδο”.
Η δημιουργία του ΟΠΕΚ σηματοδότησε μια αλλαγή από έναν κόσμο στον οποίο οι δυτικές εταιρείες κυριαρχούσαν στην αγορά πετρελαίου σε έναν κόσμο όπου οι χώρες με τα αποθέματα ανέλαβαν μεγαλύτερο έλεγχο των πόρων και των κερδών τους.
Κατά καιρούς, οι αποφάσεις της ΟΠΕΚ σχετικά με την παραγωγή είχαν σημαντικές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία. Το 1973, τα αραβικά μέλη της επέβαλαν εμπάργκο πετρελαίου στις ΗΠΑ και σε άλλες χώρες που υποστήριξαν το Ισραήλ κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Γιομ Κιπούρ. Οι τιμές του πετρελαίου τετραπλασιάστηκαν και μεγάλες ουρές σχηματίστηκαν στα αμερικανικά βενζινάδικα.
Το 2016, ο ΟΠΕΚ ένωσε τις δυνάμεις του με άλλες χώρες που παράγουν πετρέλαιο, με μεγαλύτερη από αυτές τη Ρωσία, για να σχηματίσουν μια συμμαχία γνωστή ως ο ΟΠΕΚ+.
Τα ΗΑΕ ενοχλήθηκαν από τους περιορισμούς του καρτέλ στην παραγωγή
Τα ΗΑΕ επιδιώκουν μεγαλύτερη ανεξαρτησία όσον αφορά στον όγκο του πετρελαίου που πωλούν. Τα καρτέλ διατηρούν τις τιμές σε υψηλότερα επίπεδα, αλλά περιορίζουν τα κέρδη των μελών τους και το μερίδιο αγοράς τους έναντι των χωρών που δεν ανήκουν στην ομάδα. Υπάρχει επίσης μακροχρόνια ένταση μεταξύ των ΗΑΕ και της Σαουδικής Αραβίας, του μεγαλύτερου παραγωγού του ΟΠΕΚ και de facto ηγέτη του οργανισμού.
Σύμφωνα με το AP, ένας λόγος για την αύξηση της παραγωγής τώρα είναι ότι οι ειδικοί εκτιμούν πως η κατανάλωση πετρελαίου θα κορυφωθεί τα επόμενα χρόνια, καθώς ο κόσμος μεταβαίνει σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που δεν εκπέμπουν διοξείδιο του άνθρακα.
Αυτό σημαίνει ότι τα αποθηκευμένα βαρέλια μπορεί να αξίζουν περισσότερο σήμερα από ό,τι στο μέλλον, όταν η κατανάλωση πετρελαίου θα μειωθεί, οπότε ο περιορισμός της παραγωγής μπορεί να σημαίνει απώλεια κερδών.
Ο ΟΠΕΚ ενδέχεται να χάσει μέρος της επιρροής του στις τιμές
Η αποχώρηση των ΗΑΕ αφαιρεί από τη συμμαχία ένα από τα λίγα μέλη με τη δυνατότητα να αυξήσει γρήγορα την παραγωγή – τον μηχανισμό δηλαδή μέσω του οποίου ο ΟΠΕΚ διαχειρίζεται τις τιμές του πετρελαίου, δήλωσε ο Jorge Leon, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης της Rystad Energy.
“Ένας δομικά ασθενέστερος ΟΠΕΚ, με λιγότερη πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα συγκεντρωμένη εντός της ομάδας, θα δυσκολεύεται ολοένα και περισσότερο να ρυθμίζει την προσφορά και να σταθεροποιεί τις τιμές”, ανέφερε ο Leon. “Το τελικό αποτέλεσμα δείχνει προς ένα πιο κατακερματισμένο τοπίο προσφοράς και μια δυνητικά πιο ασταθή αγορά πετρελαίου με την πάροδο του χρόνου, καθώς μειώνεται η ικανότητα του ΟΠΕΚ να εξομαλύνει τις ανισορροπίες”.
Η αποχώρηση δεν θα προσθέσει πετρέλαιο στην αγορά όσο τα Στενά είναι κλειστά
Το Ιράν αποκλείει τα Στενά του Ορμούζ, το πέρασμα για τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν το ένα πέμπτο των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Αυτό εμποδίζει μεγάλο μέρος του πετρελαίου που παράγεται από χώρες του Περσικού Κόλπου, όπως η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ, να φτάσει στους πελάτες. Βραχυπρόθεσμα, αυτό είναι το μεγαλύτερο ζήτημα που επηρεάζει τις τιμές του πετρελαίου, οι οποίες έχουν σημειώσει απότομη άνοδο, ξεπερνώντας την Τρίτη τα 110 δολάρια το βαρέλι.
Εάν τα ΗΑΕ επιτύχουν τον στόχο τους να παράγουν περισσότερο πετρέλαιο μετά τον πόλεμο, αυτό θα μπορούσε να επιταχύνει την επιστροφή των τιμών σε επίπεδα που συνάδουν περισσότερο με εκείνα πριν από τη σύγκρουση, δήλωσε ο Michael Brown, στρατηγικός αναλυτής στην Pepperstone.
“Όσο για το αργό πετρέλαιο σήμερα, αυτό που πραγματικά έχει σημασία είναι αν τα Στενά του Ορμούζ είναι ανοιχτά ή κλειστά”, σημείωσε ο ίδιος.
“Προς το παρόν είναι ουσιαστικά κλειστά, προκαλώντας καθημερινή σύσφιξη των συνθηκών προσφοράς και οδηγώντας πιθανότατα τις τιμές αναφοράς σε καθημερινή άνοδο”.
