Σπάνια περίπτωση. Ο Μιχάλης Μπλέτσας. Μόλις στα 28 του στο Media Lab του MIT, του κορυφαίου πανεπιστημίου των ΗΠΑ. Διαρκώς στην πρώτη ή δεύτερη θέση της παγκόσμιας κατάταξης των top πανεπιστημίων του πλανήτη. Ο Μπλέτσας και ο κορυφαίος Νίκολας Νεγρεπόντε επινοούν και φτιάχνουν τον υπολογιστή των 100 δολαρίων.
Πριν από δύο χρόνια ανέλαβε διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας στο υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης. Οπως μου είπε, «πήγα εκεί γιατί μου το ζήτησε ο φίλος μου, ο υπουργός Δημήτρης Παπαστεργίου».
Γεννήθηκε το 1967 στα Χανιά. Σπούδασε ηλεκτρολόγος μηχανικός στο Αριστοτέλειο. Στη συνέχεια έφυγε στις ΗΠΑ για μεταπτυχιακά στη Βιοϊατρική και ολοκλήρωσε τρεις ακόμα κύκλους σπουδών στη Μηχανική Υπολογιστών στο Πανεπιστήμιο της Βοστώνης. Το 1996, σε ηλικία 28 ετών, έγινε διευθυντής Πληροφορικής του Media Lab, ερευνητικού εργαστηρίου που ανήκει στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT), διευθυντής του οποίου είναι ο ελληνικής καταγωγής Νίκολας Νεγρεπόντε.
Η κουβέντα φυσικά για το χακάρισμα. Των ψυγείων. Τι θα επακολουθήσει; Μερικές φράσεις τού προκαλούν μεγάλη ανησυχία. «Σε λίγο θα σου χακάρουν το DNA. Θα παίρνεις εσύ ένα χαπάκι που θα σου αλλάζει το DNA και θα βλέπεις λίγο καλύτερα ή θα μπορείς να περπατάς λίγο πιο γρήγορα. Θα σε χακάρουν και θα σε καθίζουν κάτω και θα σου λένε “δεν μπορείς να σηκωθείς τώρα” ή “για 24 ώρες δεν μπορείς να ανοίξεις το στόμα σου”. Θα χακάρουν εσένα τον ίδιο. Λογικό είναι, και στον εγκέφαλο κώδικας τρέχει».
Διαβάστε προσεκτικά.
Σκηνή 1η
«Ο άνθρωπος θα γίνει καλύτερη μηχανή»
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΑΝΙΚΑΣ: Αυτό που μου είχες πει παλιά, στην πρώτη συνέντευξη που είχαμε κάνει, ότι το μέλλον της ανθρωπότητας δεν είναι ο άνθρωπος, αλλά οι μηχανές, παραμένει;
ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΠΛΕΤΣΑΣ: Δεν είμαστε εμείς η τελευταία μορφή στον πλανήτη, αυτό είναι σίγουρο.
Δ.Δ.: Εννοείς το ΑΙ, ας πούμε;
Μ.ΜΠΛ.: Οχι απαραίτητα το ΑΙ, κάποιος συνδυασμός. Αρχίζουμε και μαθαίνουμε να επεμβαίνουμε στη βιολογία, οπότε βάζουμε λίγο χέρι στην Εξέλιξη. Το γονιδίωμα αλλάζει συνεχώς. Εμείς είμαστε προϊόν μιας εξελικτικής διαδικασίας που ξεκίνησε πριν από δισεκατομμύρια χρόνια. Η ζωή στον πλανήτη ξεκίνησε σε πολύ απλή μορφή και σιγά-σιγά εξελισσόταν. Αλλά η εξέλιξη των ειδών ήταν μια τυχαία διαδικασία μέχρι τώρα, όπου ουσιαστικά κάθε φορά που άλλαζε ένα γονίδιο, η φύση διάλεγε αν αυτή η αλλαγή ήταν ωφέλιμη ή όχι για τον οργανισμό. Τώρα πλέον, επειδή καταλαβαίνουμε ότι και η ζωή ορίζεται από κώδικα, τον γενετικό κώδικα, αρχίζουμε σιγά-σιγά να επεμβαίνουμε και εμείς εκεί προσπαθώντας να βελτιώσουμε κάποια πράγματα. Να αρρωσταίνουμε λιγότερο, να είμαστε πιο ανθεκτικοί ίσως σε κάποιες συνθήκες, σε κάποιες κακουχίες.
Δ.Δ.: Ναι επιμηκύνουμε τη διάρκεια ζωής.
Μ.ΜΠΛ.: Ακριβώς, και επίσης να βελτιώσουμε την ποιότητα της επιμηκυσμένης ζωής. Την επιμήκυνση την καταφέραμε κυρίως με τα εμβόλια και τα αντιβιοτικά. Το θέμα είναι όχι μόνο να ζούμε πολύ, αλλά να ζούμε και καλά – αυτή είναι η μεγάλη πρόκληση αυτή τη στιγμή. Αυτό αρχίζουμε σιγά-σιγά να προσπαθούμε να το επιτυγχάνουμε κάνοντας επεμβάσεις στο DNA μας με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. Επομένως, βάζουμε εμείς οι ίδιοι χέρι στην εξέλιξη, που μέχρι τώρα ήταν μια τυχαία διαδικασία.
Δ.Δ.: Και πού μπαίνουν οι μηχανές;
Μ.ΜΠΛ.: Το χαρακτηριστικό του ανθρώπου πάντα ήταν ότι ξεπερνούσε τις δικές του φυσικές δυνατότητες φτιάχνοντας και χρησιμοποιώντας εργαλεία. Αυτά τα εργαλεία μέχρι τώρα ήταν εντελώς ξεχωριστά από τον άνθρωπο. Ακόμα και το smartphone, παρόλο που το θεωρούμε απαραίτητο, είναι λίγο πολύ κομμάτι του εαυτού μας, είναι κάτι εξωτερικό, προς το παρόν. Πιστεύω ότι σιγά-σιγά τέτοια μικρά κομμάτια τεχνολογίας, όχι τόσο εμφανή, θα αρχίσουν να γίνονται κομμάτια του οργανισμού. Βλέπουμε ήδη ότι φτιάχνουμε τεχνητά μέλη για να αποκαταστήσουμε αναπηρίες. Ισως αργότερα να χρησιμοποιούμε εξωσκελετούς, οι οποίοι θα μας βοηθούν να περπατάμε πολύ πιο γρήγορα, για πολύ μεγαλύτερες αποστάσεις, κουβαλώντας μεγαλύτερα φορτία – το βλέπουμε ήδη σε στρατιωτικές εφαρμογές αυτό. Αργότερα θα κάνουμε ίσως κάποιες επεμβάσεις στον γενετικό κώδικα για να εξαλείψουμε κάποιες ασθένειες ή για να αποκτήσουμε περισσότερες δυνατότητες, όπως να σκεφτόμαστε πιο γρήγορα ή να μην παχαίνουμε τόσο πολύ. Εχουμε ήδη ξεπεράσει την εξέλιξη. Η εξέλιξη μας είχε φτιάξει για ένα περιβάλλον στο οποίο δεν είχαμε κάθε μέρα τροφή, γι’ αυτό αποθηκεύουμε λίπος, για τις δύσκολες μέρες. Παλιότερα δεν τρώγαμε κάθε μέρα, αλλά τώρα τρώμε, και αυτό μας δημιουργεί προβλήματα στον ανεπτυγμένο κόσμο. Αρχίζουμε σιγά-σιγά να επεμβαίνουμε και σε αυτό. Για τις μηχανές που έλεγες, τις σκεφτόμαστε ως κάτι ανόργανο. Αλλά κι εμείς μια μηχανή είμαστε, οργανική, από διαφορετικά υλικά. Και όσο περισσότερο καταλαβαίνουμε πώς δουλεύει τόσο περισσότερο θα μπορούμε να κάνουμε ωφέλιμες επεμβάσεις σε αυτή.
Δ.Δ.: Θα γίνει ο άνθρωπος κανονική μηχανή.
Μ.ΜΠΛ.: Θα γίνει μια καλύτερη μηχανή από αυτό που είναι σήμερα. Και αυτή η μηχανή, πάντως, ακόμα μας εντυπωσιάζει πάρα πολύ. Σκέψου ότι οι μηχανές που τρέχουν τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης σήμερα πιάνουν ολόκληρα γήπεδα και καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες ενέργειας. Ενώ η μηχανή που έχουμε ανάμεσα στα αυτιά μας, ο εγκέφαλός μας, ο οποίος είναι το πιο τέλειο μηχάνημα που ξέρουμε, καταναλώνει 20 βατ μόνο, χρησιμοποιώντας οργανικά υλικά αντί για, π.χ., πυρίτιο.
Σκηνή 2η
«Πριν από 15 μέρες το είχα προβλέψει για τα ψυγεία»
Δ.Δ.: Εγώ έχω ΑΙ στο τηλέφωνό μου, που μου τα λέει όλα.
Μ.ΜΠΛ.: Σου λέει, αλλά δεν σου τα λέει όλα σωστά. Πριν από δύο χρόνια έλεγε απίστευτες παλαβομάρες. Τώρα λέει περισσότερα γιατί έχει μάθει, το έχουμε ταΐσει περισσότερα στοιχεία, περισσότερα δεδομένα. Τα μαθαίνει όλα και, κυρίως, δεν τα ξεχνάει ποτέ. Αυτή είναι η διαφορά με τον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Δ.Δ.: Πάμε τώρα στην ουσία. Αν αύριο ένας χάκερ διαλύσει το σύστημα των φαναριών και προκαλέσει χάος, τι γίνεται εκεί; Τι κάνει η Κυβερνοασφάλεια, τι κάνεις εσύ;
Μ.ΜΠΛ.: Εγώ προσπαθώ να το προλάβω αυτό βάζοντας κανονισμούς, τους οποίους θα πρέπει να ακολουθούν οι υπολογιστές που τρέχουν τα φανάρια, έτσι ώστε να μην μπορούν να προσβληθούν εύκολα από χάκερ.
Δ.Δ.: Μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει τίποτα όμως. Τα ψυγεία διαλύθηκαν, τα κρέατα σάπισαν. Δεν το είχες προβλέψει αυτό, το είχες σκεφτεί καθόλου;
Μ.ΜΠΛ.: Αν το είχα σκεφτεί; Πριν από 15 μέρες είχαμε βγάλει και ανακοίνωση. Είχαμε παρατηρήσει το φαινόμενο σε άλλες χώρες και ψάξαμε στο ελληνικό Διαδίκτυο, σκανάραμε τις διευθύνσεις και βρήκαμε 300 τέτοια ψυγεία ευάλωτα – επαγγελματικά ψυγεία, που είναι συνήθως σε σούπερ μάρκετ, σε αποθήκες τροφίμων. Πιθανόν να υπάρχουν πολύ περισσότερα, εμείς ψάχναμε για τον συγκεκριμένο τύπο, ο οποίος είχε την ευπάθεια αυτή.
Δ.Δ.: Αυτά γιατί είναι ευάλωτα;
Μ.ΜΠΛ.: Τα πάντα είναι ευάλωτα. Το τηλέφωνό σου είναι πάρα πολύ ευάλωτο. Οτιδήποτε τρέχει κώδικα, τα περισσότερα πράγματα που χρησιμοποιούμε αυτή τη στιγμή. Η φωτογραφική μηχανή έχει εκατοντάδες χιλιάδες γραμμές κώδικα μέσα, το τηλέφωνο έχει πολλά εκατομμύρια. Ενας ελεγκτής για ψυγείο -ο μικρός υπολογιστής που ελέγχει τη λειτουργία του ψυγείου και δίνει τηλεμετρία σε όποιον θέλει να ξέρει πώς αυτό λειτουργεί ανά πάσα στιγμή- έχει και αυτός 10.000, 20.000, 30.000 γραμμές κώδικα μέσα. Στον κώδικα πάντα υπάρχουν λάθη. Τα πάντα είναι δυνητικά ευάλωτα.
Δ.Δ.: Και τι είπατε στην ανακοίνωση;
Μ.ΜΠΛ.: Στην ανακοίνωση λέγαμε ότι δεν είναι καλό να έχετε τους ελεγκτές των ψυγείων εκτεθειμένους σε όλους τους χρήστες του Διαδικτύου. Αν κάποιος προσπελάσει τον ελεγκτή και πατήσει το κουμπί που λέει ταχεία απόψυξη, ξαφνικά το ψυγείο αντί για
-10 θα πάει στους 50 βαθμούς για να ξεπαγώσει.
Σκηνή 3
«Αναβαθμίστε τις συσκευές ή κόψτε την πρόσβαση στο Διαδίκτυο»
Δ.Δ.: Πώς μπορείς να κάνεις το ψυγείο μη προσβάσιμο;
Μ.ΜΠΛ.: Πολύ απλά. Περιορίζεις την πρόσβαση και λες ότι αυτό το μηχάνημα μπορεί να προσπελαστεί μόνο από μία συγκεκριμένη διεύθυνση στο Διαδίκτυο – το λέω χοντρικά. Επιπλέον, πρέπει να έχεις ισχυρούς κωδικούς για να μπεις μέσα. Δεν χρησιμοποιείς τον ίδιο κωδικό σε όλα τα μηχανήματα, όπως είχε συμβεί σε μια άλλη περίπτωση στην Πολωνία, όπου κάποιοι χάκαραν ηλιακά πάρκα, διότι όλα είχαν τους ίδιους κωδικούς, τους εργοστασιακούς. Τρίτον, οτιδήποτε έχει κώδικα χρειάζεται συνεχή αναβάθμιση, διότι βρίσκονται συνεχώς λάθη ή ευπάθειες ή βελτιώσεις. Δεν τα καταφέρνεις πάντα με την πρώτη φορά σε ένα προϊόν. Εσύ πόσες φορές έχεις αναβαθμίσει το τηλέφωνό σου;
Δ.Δ.: Πολλές. Μου το λέει και το τηλέφωνο.
Μ.ΜΠΛ.: Το ψυγείο μπορεί να μην το λέει. Συνήθως το λέει, απλώς τις περισσότερες φορές το αγνοούν. Οπότε κι εμείς βγάλαμε μια ανακοίνωση και είπαμε: «Παιδιά, ή αναβαθμίστε τις συσκευές αυτές έτσι ώστε να μην είναι ευάλωτες ή βγάλτε τες απ’ το να είναι προσβάσιμες στο Διαδίκτυο, διότι θα σας χακάρουν αργά ή γρήγορα».
Δ.Δ.: Και πώς θα το κάνουν αυτό; Δεν θα σταματήσει να λειτουργεί το ψυγείο;
Μ.ΜΠΛ.: Το ψυγείο μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί, απλά δεν μπορείς να διαβάσεις την τηλεμετρία του και να το χειριστείς από μακριά. Ομως, απ’ το να το χειριστεί κάποιος άλλος από μακριά, είναι καλύτερο αυτό. Δεν συνδέουμε στο Διαδίκτυο πράγματα τα οποία έχουν ευπάθειες, διότι κάποιος θα τα βρει και θα τα εκμεταλλευτεί. Και αν είναι απλώς ένας βάνδαλος ή ένας περίεργος, δεν είναι μεγάλο πρόβλημα. Αλλά η δεύτερη επίθεση που είδαμε αυτήν τη βδομάδα στην Ευρώπη ήταν μάλλον υποκινούμενη από κάποιους.
Δ.Δ.: Τη Ρωσία υπονοείς.
Μ.ΜΠΛ.: Ναι, υπάρχουν και πολλοί άλλοι που θέλουν να δημιουργούν αναταραχή στις κοινωνίες. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση πρέπει να πω ότι το κατάφεραν. Ακόμα και στην Ελλάδα, όπου μέχρι στιγμής είχαμε ελάχιστα κρούσματα.
Δ.Δ.: Μα δεν είναι κάτι σοβαρό αυτό;
Μ.ΜΠΛ.: Το γεγονός ότι κάποιος χακάρει δύο ψυγεία, τα οποία είχαν πολύ γνωστές ευπάθειες και ήταν μαθηματικά σίγουρο ότι κάποια στιγμή θα χακαρίζονταν, δεν είναι σοβαρό περιστατικό κυβερνοασφάλειας σε σχέση με άλλα που έχουμε δει και αντιμετωπίσει.
Δ.Δ.: Ηταν μια προειδοποίηση. Σου λέει, θα γίνει κάτι χειρότερο αύριο.
Μ.ΜΠΛ.: Εγώ το ξέρω ότι θα γίνει κάτι χειρότερο, εσάς προειδοποίησε, την υπόλοιπη κοινωνία. Και εμένα αυτό με βοηθάει σε κάποιον βαθμό, διότι από δω και μπρος πιστεύω ότι η υπόλοιπη κοινωνία θα δίνει περισσότερη σημασία σε αυτή την πρακτική που λέγεται «κυβερνοϋγιεινή», δηλαδή να κρατάμε τα συστήματά μας σωστά παραμετροποιημένα, συντηρημένα και όσο γίνεται με λιγότερες ευπάθειες. Και αυτό σημαίνει ότι όλοι πρέπει να ασχοληθούμε. Εσύ το αναβαθμίζεις το τηλέφωνό σου, πολύς κόσμος δεν το κάνει αυτό.
Δ.Δ.: Το θέμα δεν είναι το κινητό, αυτοί αύριο μπορεί να χακάρουν τις τράπεζες και να εξαφανιστούν τα λεφτά.
Μ.ΜΠΛ.: Οι τράπεζες ξοδεύουν πάρα πολλά χρήματα, πάρα πολλούς πόρους και έχουν πάρα πολλούς ανθρώπους οι οποίοι ασχολούνται πολύ σοβαρά με την κυβερνοασφάλεια εδώ και πάρα πολύ καιρό.
Δ.Δ.: Δηλαδή αποκλείεται ένα χακάρισμα εκεί.
Μ.ΜΠΛ.: Τίποτα δεν αποκλείεται, ακόμη κι εδώ που καθόμαστε μπορεί ένα φορτηγό να φύγει από την πορεία του και να πέσει πάνω μας και να μας σκοτώσει. Πάντα υπάρχουν πιθανότητες για κάτι κακό, αλλά από τη στιγμή που παίρνεις κάποια μέτρα οι πιθανότητες αυτές μειώνονται. Και αυτό πρέπει να κάνεις, δεν μπορείς να εξαλείψεις τελείως το ρίσκο.
Σκηνή 4
«Τα καινούρια αυτοκίνητα χακάρονται»
Δ.Δ.: Μπορούν να χακάρουν το αυτοκίνητο και να με σκοτώσουν;
Μ.ΜΠΛ.: Τα καινούρια αυτοκίνητα χακάρονται, όμως δεν είναι τόσο απλό. Οι πιθανότητες είναι μικρές. Πρέπει να ιεραρχήσεις το ρίσκο. Δεν υπάρχει πλήρης προστασία από τίποτα.
Δ.Δ.: Μήπως η τεχνολογία είναι εχθρός μας από εκεί που ήταν φίλος μας;
Μ.ΜΠΛ.: Οχι, δεν είναι εχθρός μας. Είναι κάτι όμως που, επειδή εξελίσσεται πολύ γρήγορα, μας τρομάζει λίγο. Και ειδικά στα μεταβατικά στάδια, όπου ο περισσότερος κόσμος δεν καταλαβαίνει τι είναι, πώς λειτουργεί ή οτιδήποτε άλλο. Οταν γίνει καθημερινότητα, δεν θα μας τρομάζει. Για παράδειγμα, ο ηλεκτρισμός. Τον χρησιμοποιούμε χωρίς να τρομάζει κανένας, αλλά και χωρίς να ξέρουν όλοι πώς δουλεύει.
Δ.Δ.: Αυτοί όμως μπορούν να χακάρουν ένα αεροπλάνο και να το ρίξουν;
Μ.ΜΠΛ.: Οχι. Το αεροπλάνο πλέον πετάει μέσω υπολογιστή, ο πιλότος δίνει εντολές κι ο υπολογιστής ελέγχει το αεροπλάνο.
Δ.Δ.: Δεν μπορούν να χακάρουν αυτόν τον υπολογιστή;
Μ.ΜΠΛ.: Δεν είναι καθόλου εύκολο γιατί το αεροπλάνο δεν έχει έναν υπολογιστή, συνήθως έχει τρεις. Ιδού πώς δημιουργούμε αξιοπιστία: το πρόγραμμα κάθε υπολογιστή είναι γραμμένο από άλλον μηχανικό συνήθως, έτσι ώστε τα προγράμματα να είναι διαφορετικά και να μην αποτυγχάνουν με τον ίδιο τρόπο. Τα περισσότερα από αυτά τα προγράμματα είναι μαθηματικά ελεγμένα για την ορθότητά τους. Πρωτοπόρος σε αυτό ήταν ο δικός μας Σήφης Σηφάκης, ο μοναδικός Ελληνας που έχει πάρει βραβείο Τούρινγκ, το Νόμπελ της επιστήμης των υπολογιστών, ο οποίος έχει βρει μαθηματικές μεθόδους για να επαληθεύει ότι τα προγράμματα κάνουν ακριβώς αυτό το οποίο περιμένεις ότι θα κάνουν. Αν χαλάσει ο ένας υπολογιστής, υπάρχουν άλλοι δύο. Αν ο ένας υπολογιστής έχει λάθος, οι άλλοι δύο ψηφίζουν και του λένε: «Εσύ έχεις λάθος, δεν το υπολόγισες σωστά». Υπάρχουν λοιπόν τρόποι για να μειώσεις πάρα πολύ το ρίσκο. Κανένα αεροπλάνο δεν έπεσε από λάθος στο κεντρικό σύστημα του υπολογιστή. Επεσαν αεροπλάνα, τα καινούρια Boeing 737 ΜΑΧ διότι έκαναν μια μετατροπή στο λογισμικό και δεν ενημέρωσαν τους πιλότους γι’ αυτή τη μετατροπή. Και όταν τους εμφανίστηκε το πρόβλημα, δεν ήξεραν πώς να αντιδράσουν.
Δ.Δ.: Αν εγώ έχω παλιό αυτοκίνητο, δεν μπορούν να μου κάνουν τίποτε αυτοί.
Μ.ΜΠΛ.: Δεν μπορούν να σε χακάρουν. Κι εγώ έχω ένα Suzuki Samurai 32 ετών, το οποίο είναι απολύτως μηχανικό, έχει ελάχιστα ηλεκτρονικά. Δεν μπορούν να το χακάρουν, όμως καίει πάρα πολύ, είναι σκληρό, δεν στρίβει καλά, επομένως δεν είναι ένα ευχάριστο αυτοκίνητο στην καθημερινότητά σου. Προτιμώ ένα από αυτά τα καινούρια, τα ηλεκτρικά με τις πολλές οθόνες, οι οποίες, παρεμπιπτόντως, όταν καίγονται, καίγονται ολόκληρες και σου κοστίζει έναν σκασμό λεφτά για να την επιδιορθώσεις. Τα αυτοκίνητα είναι καλύτερα τώρα, καίνε λιγότερο, είναι πιο ασφαλή, φρενάρουν, στρίβουν, πηγαίνουν καλύτερα.
Σκηνή 5η
«Χακάρω σημαίνει προγραμματίζω»
Δ.Δ.: Οι χάκερ τι ακριβώς είναι; Για να καταλάβει ο αναγνώστης.
Μ.ΜΠΛ.: Είναι μια παρεξηγημένη λέξη αυτή, ο όρος «χάκερ» ξεκίνησε από το ΜΙΤ στα τέλη της δεκαετίας του ’50, αρχές του ’60 και ήταν αυτός που έφτιαχνε ωραία, έξυπνα πράγματα στον υπολογιστή. Χακάρω σημαίνει προγραμματίζω, ουσιαστικά. Στην πορεία έγινε παραβιάζω και απέκτησε κυρίως κακή σημασία, που παραπέμπει σε κάποιον κακόβουλο. Αν θέλουμε να είμαστε λίγο πιο ακριβείς, πλέον τους χωρίζουμε σε αυτούς με τα άσπρα και τα μαύρα «καπέλα», δηλαδή υπάρχουν οι black hat hackers, οι οποίοι είναι αυτοί που παραβιάζουν και υπάρχουν και οι white hat, οι οποίοι επίσης παραβιάζουν συστήματα, αλλά για να βρουν τις αδυναμίες και να τις διορθώσουν.
Δ.Δ.: Μπορεί ένας κακόβουλος να γίνει καλόβουλος, να αλλάξει στρατόπεδο;.
Μ.ΜΠΛ.: Ναι, υπάρχουν τέτοιες περιπτώσεις και συνήθως αυτοί είναι παιδιά τα οποία ψάχνοντας, παραβίασαν κάποιους νόμους αλλά δεν το έκαναν για να κάνουν ζημιά. Για παράδειγμα, ο πρώτος διαδικτυακός ιός φτιάχτηκε από τον Ρόμπερτ Μόρις στο MIT, αρχές δεκαετίας του ’90, όταν ήταν μεταπτυχιακός φοιτητής. Εκανε ένα λάθος όμως στον ιό. Αυτός έφτιαξε ένα πρόγραμμα το οποίο θα πηδούσε από υπολογιστή σε υπολογιστή για να κάνει βόλτα, δεν θα έκανε τίποτα άλλο. Από ένα λάθος, όμως, που έκανε στον προγραμματισμό, αυτό ουσιαστικά υπερφόρτωνε τους υπολογιστές και τους αχρήστευε, έπρεπε να τους επανεκκινήσεις κ.λπ. Κι έτσι δημιούργησε μεγάλη φασαρία. Του ξέφυγε τελείως ο ιός. Εχει σημασία αυτό γιατί σήμερα μιλάμε για αυτόνομους πράκτορες Τεχνητής Νοημοσύνης που ξέφυγαν και πήγαν και χάκαραν άλλες εταιρείες, δηλαδή βλέπουμε την ιστορία να επαναλαμβάνεται.
Δ.Δ.: Εγώ έχω ένα πρόγραμμα στον υπολογιστή που τους κόβει όλους αυτούς τους ιούς. Μου στέλνει μηνύματα και μου λέει ότι μου έκοψε τόσες χιλιάδες ιούς.
Μ.ΜΠΛ.: Δεν τους κόβει όλους, κόβει αυτούς που ξέρει, δεν είναι τόσο απλό πλέον. Διότι και οι ιοί έχουν εξελιχθεί και οι κακόβουλοι χάκερ γράφουν πιο γρήγορα προγράμματα. Για να ξαναγυρίσω στον Ρόμπερτ Μόρις, τον βρήκανε, τον κατηγόρησαν με βάση τη νομοθεσία που υπήρχε τότε, έφαγε μια ποινή, δεν πήγε βέβαια στη φυλακή και τώρα είναι καθηγητής στο ΜΙΤ. Ηταν ξεκάθαρο ότι ο άνθρωπος δεν ήθελε να κάνει ζημιά, φαινόταν κι από τον κώδικα που είχε κάνει. Ηταν για να παίξει. Κλασικό παράδειγμα ήταν η ταινία «Παιχνίδια πολέμου» με τον πιτσιρικά που δεν κατάλαβε τι έκανε. Μπήκε στο Πεντάγωνο και πήρε τον έλεγχο όλων των πυραύλων. Η ιδέα είναι πραγματική, πολλές φορές μπαίνεις κάπου που δεν ξέρεις και παίζοντας μπορείς να κάνεις ζημιά χωρίς να το καταλάβεις. Αυτή είναι η καλή περίπτωση. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, όμως, όταν όλα τα ψυγεία ξαφνικά κάνουν απόψυξη, ξέρεις ότι δεν έγινε τυχαία.
Δ.Δ.: Τι θα κάνει τώρα η Κυβερνοασφάλεια, η δική σου υπηρεσία; Υπάρχει αντίδοτο γι’ αυτό; Υπάρχει προστασία; Πέρα από την προειδοποίηση, κάτι πρακτικό.
Μ.ΜΠΛ.: Τι πρακτικό; Να πάω να βρω ένα ένα τα ψυγεία να τα φτιάξω; Εγώ βάζω κανονισμούς.
Δ.Δ.: Πέρα από τα ψυγεία. Τα φανάρια;
Μ.ΜΠΛ.: Τα φανάρια ανήκουν στους δήμους, στις περιφέρειες. Και οι δήμοι και οι περιφέρειες υπόκεινται στη νομοθεσία που ισχύει ήδη, στον νόμο 5160 του ’24, ο οποίος λέει ότι πρέπει να παίρνουν συγκεκριμένα μέτρα ασφαλείας έτσι ώστε τα φανάρια να μην είναι ευάλωτα. Δεν είναι ευάλωτα τώρα, δεν είναι συνδεδεμένα στο Διαδίκτυο. Δυνητικά όλα χακάρονται. Και οι τράπεζες χακάρονται. Γι’ αυτό ξοδεύουν του κόσμου τα λεφτά στην κυβερνοασφάλεια. Οι τράπεζες πουλάνε εμπιστοσύνη, αυτό είναι το βασικό τους προϊόν. Πρέπει να εμπιστεύεσαι ότι όταν βάλεις τα λεφτά εκεί θα τα ξαναβρείς. Καταλαβαίνεις ότι αν χακαριστούν θα έχουν μεγάλο πρόβλημα, θα πάνε όλοι να σηκώσουν τα χρήματά τους. Θα πρέπει να σκεφτόμαστε την κυβερνοασφάλεια ως συστατικό της γενικότερης ασφάλειας.
Σκηνή 6η
«Οι υπολογιστές είναι προβλέψιμοι»
Δ.Δ.: Τα τρένα μπορεί να τα χακάρει κανείς;
Μ.ΜΠΛ.: Βεβαίως. Αλλά όπως είδες, όταν τα συστήματα δουλεύουν σωστά τα τρένα δεν τρακάρουν. Τα τρένα τρακάρουν συνήθως όταν δεν δουλεύουν τα συστήματα, διότι οι υπολογιστές κάνουν λιγότερα λάθη από τους ανθρώπους.
Δ.Δ.: Στην Ισπανία δούλευαν οι υπολογιστές.
Μ.ΜΠΛ.: Οχι, απ’ ό,τι άκουσα υπήρξε κάποια βλάβη στο σύστημα ελέγχου και οι αρμόδιοι έκαναν λάθος χειρισμό. Οι υπολογιστές είναι πολύ πιο προβλέψιμοι από τους ανθρώπους. Ο άνθρωπος είναι λιγότερο αξιόπιστος. Οι υπολογιστές, ειδικά όταν δεν χρησιμοποιούν γλωσσικά μοντέλα και Τεχνητή Νοημοσύνη, είναι πολύ προβλέψιμοι.
Δ.Δ.: Για να καταλάβω, η Κυβερνοασφάλεια είναι ένα είδος Αστυνομίας για την τεχνολογία;
Μ.ΜΠΛ.: Οχι, θα σ’ το πω πολύ απλά με ένα παράδειγμα. Πριν από τη δεκαετία του ’50, κάθε φορά που γινόταν σεισμός στην Ελλάδα είχαμε δεκάδες ή εκατοντάδες θύματα. Για να το αντιμετωπίσουμε αυτό φτιάξαμε αντισεισμικό κανονισμό έτσι ώστε τα κτίρια που χτίζουμε να είναι ανθεκτικά στους σεισμούς. Εκτοτε, κάθε φορά που έχουμε σεισμό τα θύματα είναι πολύ λίγα. Η Αρχή Κυβερνοασφάλειας λοιπόν δεν είναι Αστυνομία, είναι ρυθμιστική αρχή.
Δ.Δ.: Είναι αστυνομία με την έννοια ότι μας προστατεύει από τη διείσδυση των χάκερ. Δεν μας προστατεύει όμως. Πώς θα μας προστατεύσει, με ανακοινώσεις;
Μ.ΜΠΛ.: Με κανονισμούς.
Δ.Δ.: Μα θα λάβουν υπόψη οι χάκερ τους κανονισμούς;
Μ.ΜΠΛ.: Οχι οι χάκερ, οι ιδιοκτήτες των συστημάτων. Προσπαθούμε να κάνουμε τα συστήματα πιο ανθεκτικά, έτσι ώστε οι χάκερ να μην μπορούν να μπουν μέσα.
Δ.Δ.: Εσείς δεν μπορείτε να εντοπίζετε τους χάκερ;
Μ.ΜΠΛ.: Καμιά φορά τούς εντοπίζουμε, δεν είναι αυτή η βασική μας δουλειά. Και να τους εντοπίσουμε, τις περισσότερες φορές δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι, γιατί αυτοί δεν είναι καν μέσα στη χώρα. Θα πρέπει να είναι μια περίπτωση πολύ σοβαρή, μια περίπτωση επαναλαμβανόμενη έτσι ώστε να εμπλέξουμε και Αρχές άλλων χωρών για να φτάσουμε σε αυτούς. Και αυτό γίνεται κατά καιρούς, σε μεγάλες συμμορίες. Πρόσφατα στην Ελλάδα, σε μια μεγάλη πανευρωπαϊκή επιχείρηση, συνελήφθη ένας από τους συγγραφείς ενός πολύ δημοφιλούς ιού, που έμπαινε σε πολλούς υπολογιστές και έκλεβε προσωπικά δεδομένα και στοιχεία τραπεζών.
Δ.Δ.: Τι έκανε δηλαδή;
Μ.ΜΠΛ.: Εγραφε τον κακόβουλο κώδικα, ο οποίος έκλεβε τα στοιχεία από τα θύματα, και άλλοι εκμεταλλεύονταν αυτά τα στοιχεία. Εσύ από τον υπολογιστή πήγαινες να μπεις στην τράπεζά σου, εκείνος έπαιρνε τον κωδικό και το password σου.
Δ.Δ.: Και σου έπαιρνε τα λεφτά σου. Να, το χακάρισμα λοιπόν.
Μ.ΜΠΛ.: Ναι, αλλά η τράπεζα δεν φταίει γι’ αυτό. Ο δικός σου υπολογιστής χακαρίστηκε, όχι της τράπεζας.
Σκηνή 7η
«Xάκερ και εκλογικά αποτελέσματα»
Δ.Δ.: Δεν καταλαβαίνω ακόμα τι έκανε η Κυβερνοασφάλεια.
Μ.ΜΠΛ.: Πρώτον, έβγαλε τον νόμο 5160 του 2024, τον οποίο πρέπει να εφαρμόζουν όλες οι βασικές οντότητες. Είναι η εφαρμογή της ευρωπαϊκής οδηγίας στο ελληνικό νομικό πλαίσιο. Δεν αφορά εσένα και μένα, αφορά μεγάλες οντότητες των οποίων η διακοπή της λειτουργίας επηρεάζει τη ζωή μας. Και περιγράφει πάρα πολλά πράγματα τα οποία πρέπει να κάνουν αυτές οι οντότητες για να μην είναι μεγάλη η έκθεσή τους σε κυβερνοαπειλές. Δεύτερον, η Κυβερνοασφάλεια ελέγχει αν εφαρμόζονται αυτές οι οδηγίες. Δεν έχει κανένα νόημα να βγάζεις οδηγίες και να μην ελέγχεις την εφαρμογή τους. Τρίτον, παρακολουθούμε τις απειλές και ενημερώνουμε.
Δ.Δ.: Μπορούν να χακάρουν τα αποτελέσματα των εκλογών;
Μ.ΜΠΛ.: Οχι, έχει πάρα πολλές δικλίδες ασφαλείας το σύστημα. Και στην Ελλάδα το σύστημα δεν είναι ηλεκτρονικό, είναι με χαρτί ακόμα.
Δ.Δ.: Αν ήταν ηλεκτρονικό, θα μπορούσαν να το χακάρουν όμως.
Μ.ΜΠΛ.: Ναι, και υπήρχαν τέτοιου είδους κατηγορίες, πάρα πολλές. Οπως με τον Ντόναλντ Τραμπ το 2020 που για να πείσει τους Ρεπουμπλικανούς ότι έγινε νοθεία κυνηγούσε τις εταιρείες που φτιάχνανε τις μηχανές ψηφοφορίας.
Δ.Δ.: Εσύ για τι ανησυχείς τώρα, προσωπικά;
Μ.ΜΠΛ.: Ανησυχώ διότι πάρα πολύς κόσμος δεν καταλαβαίνει και δεν δίνει σημασία στην κυβερνοασφάλεια. Είμαστε μια κοινωνία η οποία ψηφιοποιήθηκε απότομα και δεν έχουμε προλάβει να μάθουμε να ζούμε με ασφάλεια μέσα σε τέτοιο περιβάλλον.
Δ.Δ.: Η ψηφιοποίηση δηλαδή, που είναι κάτι καλό, έχει σοβαρές παρενέργειες.
Μ.ΜΠΛ.: Είναι κάτι πολύ καλό και μας έχει βοηθήσει πάρα πολύ. Εχει και κάποιες παρενέργειες, δεν θα τις έλεγα σοβαρές. Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί. Στην Ελλάδα μέχρι στιγμής δεν είμαστε μεγάλος στόχος.
Δ.Δ.: Το θέμα είναι να μην έχουμε αύριο χειρότερο περιστατικό.
Μ.ΜΠΛ.: Γι’ αυτό προσπαθούμε συνέχεια και κάνουμε και μια ιεράρχηση. Οταν έχεις περιορισμένους πόρους, θα πρέπει να δεις ποια είναι τα πιο πολύτιμα πράγματα που πρέπει να προστατεύσεις.
Δ.Δ.: Ποια είναι;
Μ.ΜΠΛ.: Οι βάσεις δεδομένων πάνω στις οποίες βασίζεται το Ελληνικό Δημόσιο για να λειτουργήσει. Οι βάσεις που έχουν τα ονόματα όλων των πολιτών, τους φορολογικούς λογαριασμούς, τις κάρτες υγείας, αυτά είναι τα «διαμάντια» που πρέπει να προστατευτούν.
Σκηνή 8η
«Πάρα πολλά συστήματα είναι παλιά»
Δ.Δ.: Εχετε πάρει τα μέτρα σας γι’ αυτές τις ευαίσθητες κρατικές περιπτώσεις;
Μ.ΜΠΛ.: Επικοινωνούμε με τους ανθρώπους, τους δίνουμε συγκεκριμένες οδηγίες, παρακολουθούμε αυτά τα συστήματα. Αυτό που δεν με αφήνει να κοιμηθώ, όμως, είναι ότι πάρα πολλά συστήματα είναι παλιά. Τα βασικά συστήματα, χωρίς τα οποία δεν μπορούμε να λειτουργήσουμε, συνήθως είναι καινούρια και καλά συντηρημένα. Σε πολλές περιπτώσεις, όμως, έχουμε φτάσει στην άκρη του γκρεμού. Δεν μπορώ να δώσω συγκεκριμένα παραδείγματα, απαγορεύεται. Υπήρξαν όμως όγκοι δεδομένων που ήταν ευάλωτοι και την τελευταία στιγμή, λίγο πριν γίνει χοντρή ζημιά, τους πήγαμε σε νεότερα συστήματα, τους προστατεύσαμε.
Δ.Δ.: Ωστόσο, κάποια δεδομένα παραμένουν έκθετα.
Μ.ΜΠΛ.: Αυτό συμβαίνει παντού. Ημουν σήμερα σε ένα νοσοκομείο, πολύ καλό. Είδα τους υπολογιστές του και έτρεχαν Windows 10. Τα Windows 10 δεν δέχονται αναβαθμίσεις ασφαλείας πλέον, εδώ και έναν χρόνο. Το Ελληνικό Δημόσιο είναι γεμάτο αυτήν τη στιγμή από υπολογιστές οι οποίοι δεν δέχονται αναβαθμίσεις ασφαλείας. Και το να μπει ένας χάκερ και να κάνει κάτι στον συγκεκριμένο υπολογιστή δεν είναι ζημιά από μόνο του, δεν πρόκειται να γίνει κάτι σοβαρό. Αλλά μπορεί να τον χρησιμοποιήσει ως κερκόπορτα για να πάει πιο μέσα. Αρα χρειάζεται συνεχής επαγρύπνηση. Πλέον, με την Τεχνητή Νοημοσύνη, αν ξεχαστείς λίγο την πάτησες. Παλιότερα είχαμε μεγάλο χρόνο απόκρισης. Μαθαίναμε για την ευπάθεια και λέγαμε «εντάξει, μέχρι να τη βρουν οι κακόβουλοι και να γράψουν τον κώδικα που την εκμεταλλεύεται θα περάσει καιρός». Τώρα περνάνε ώρες ή ακόμη και λεπτά, επομένως, δεν μπορούμε να είμαστε χαλαροί όπως ήμασταν παλιότερα.
Δ.Δ.: Στην τσίτα, λοιπόν.
Μ.ΜΠΛ.: Θυμάμαι ένα περιστατικό πριν από δύο και κάτι χρόνια. Ηταν κοντά στο Πάσχα, πήραμε κάποιες πληροφορίες, λέγαμε: «Εντάξει, Πάσχα είναι, μη χαλάσουμε τώρα το Πάσχα του προσωπικού, θα το δούμε από την Τρίτη του Πάσχα». Δεν έχει τέτοια τώρα. Με το που το μαθαίνεις, πρέπει να ενεργήσεις αμέσως.
Δ.Δ.: Δηλαδή η κυβερνοασφάλεια είναι σαν να μονομαχεί με το AI τώρα.
Μ.ΜΠΛ.: Αυτήν τη στιγμή δεν μας βοηθάει καθόλου το AI. Μας έχει δημιουργήσει μεγάλους μπελάδες. Εμένα με βοηθάει σε προσωπικό επίπεδο, διότι ψάχνω για οδηγίες και τις βρίσκω εκεί πολύ πιο γρήγορα, όπως ψάχνεις κι εσύ. Και ειδικά σε οτιδήποτε έχει να κάνει με υπολογιστές και κώδικα, είναι πολύ καλό. Αλλά βοηθάει και τους κακόβουλους και τώρα βοηθάει να βρεθούν οι ευπάθειες άμεσα. Θέλει λίγο χρόνο για να γράψεις κώδικα που θα εκμεταλλεύεται τις ευπάθειες και περισσότερο χρόνο για να τις μπαλώσεις. Το να φτιάξεις καταστροφικό κώδικα είναι πολύ πιο εύκολο από το να φτιάξεις εποικοδομητικό κώδικα.
Δ.Δ.: Δηλαδή πλέον πρέπει να συνηθίσουμε τους χάκερ, όπως συνηθίσαμε τους σεισμούς και τις πλημμύρες.
Μ.ΜΠΛ.: Τα λεφτά πλέον είναι στη συντριπτική τους πλειονότητα ψηφιακά. Δεν υπάρχει φυσικό χρήμα, ελάχιστο κυκλοφορεί.
Δ.Δ.: Τα κρυπτονομίσματα τα χάκαραν. Ποιος το έκανε αυτό, Βορειοκορεάτες;
Μ.ΜΠΛ.: Βορειοκορεάτες μάλλον.
Δ.Δ.: Τόσο πολύ μπροστά είναι αυτοί;
Μ.ΜΠΛ.: Οχι, έχουν μάθει να κλέβουν τέτοια πράματα, κυρίως γιατί τα χρησιμοποιούν για χρηματοδότηση. Τα κρυπτονομίσματα, παρεμπιπτόντως, είναι άλλη μάστιγα.
Δ.Δ.: Ξεκινάμε από τα ψυγεία, πάμε στα κρυπτονομίσματα, πού θα πάμε σε λίγο;
Μ.ΜΠΛ.: Σε λίγο θα σου χακάρουν το DNA. Θα παίρνεις εσύ ένα χαπάκι που θα σου αλλάζει το DNA και θα βλέπεις λίγο καλύτερα ή θα μπορείς να περπατάς λίγο πιο γρήγορα. Και θα σε χακάρουν εκεί πέρα και θα σε καθίζουν κάτω και θα σου λένε: «Δεν θα μπορείς να σηκωθείς τώρα» ή «για 24 ώρες δεν θα μπορείς να ανοίξεις το στόμα σου». Θα χακάρουν εσένα τον ίδιο. Λογικό είναι, και στον εγκέφαλο κώδικας τρέχει.
Δ.Δ.: Το ΑΙ θα ξεπεράσει τον ανθρώπινο εγκέφαλο βέβαια, έτσι;
Μ.ΜΠΛ.: Τον έχει ξεπεράσει ήδη, σε πάρα πολλά πράγματα. Μνήμη έχει, κρίση δεν έχει. Αλλά θα αποκτήσει.
Δ.Δ.: Ενσυναίσθηση θα αποκτήσει;
Μ.ΜΠΛ.: Οχι όπως την εννοούμε οι άνθρωποι, γιατί δεν έχει σώμα. Η δική μας ενσυναίσθηση έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό με την αλληλεπίδρασή μας με τους άλλους. Κρίση όμως έχει ήδη σε κάποια πράγματα. Επίσης έχει σκοπό, τον οποίο τον θέτεις εσύ. Και μάλιστα τον ακολουθεί με ένα τελείως μονόχνοτο και επίμονο τρόπο, αδιαφορώντας για τις παράπλευρες συνέπειες, που συνήθως οδηγούν σε απώλειες. Είναι πολύ πιο προσηλωμένο στον σκοπό του από έναν άνθρωπο.
Επίλογος
Δ.Δ.: Μια ταινία κάναμε με αυτή τη συζήτηση. Εφιαλτική.
Μ.ΜΠΛ.: Οχι, δεν είναι εφιαλτική.
Δ.Δ.: Μελλοντολογική.
Μ.ΜΠΛ.: Μα δεν μπορείς να λύσεις ένα πρόβλημα αν δεν το περιγράψεις.
Δ.Δ.: Το περιγράψαμε, πώς το λύνουμε όμως.
Μ.ΜΠΛ.: Σου είπα πώς το λύνουμε. Δεν λέω ότι είναι εύκολη η λύση. Οσο πιο περίπλοκος γίνεται ο κόσμος μας τόσο πιο δύσκολες είναι οι λύσεις. Πρέπει κι εμείς να καταβάλουμε προσπάθεια για να αντιμετωπίσουμε αυτή την εποχή. Οποιος μπορεί. Κάποιοι σου λένε «εγώ θα γυρίσω πίσω να βόσκω προβατάκια και να ζήσω με τη φύση». Το δέχομαι και αυτό. Εγώ πάλι, πιστεύω πως η ζωή μου έχει γίνει πολύ καλύτερη τα τελευταία χρόνια.
Δ.Δ.: Αλλά μη συγκρίνεις τη δική σου ζωή με ενός βιοπαλαιστή της καθημερινότητας.
Μ.ΜΠΛ.: Ολοι στον ίδιο κόσμο ζούμε και τα ίδια εργαλεία χρησιμοποιούμε. Και ξέρεις κάτι; Αυτά τα εργαλεία είναι και πολύ πιο προσβάσιμα, σε πολύ μεγαλύτερες μάζες. Στις προηγούμενες βιομηχανικές επαναστάσεις, μέχρι να φτάσουμε σε ένα σημείο όπου πραγματικά η πρόοδος της τεχνολογίας ωφελούσε όλο το κοινωνικό σύνολο ή μεγάλο κομμάτι του, περνούσε πάρα πολύ καιρός, δεκαετίες.
Ανατρίχιασα. Δεν του το είπα.
