Η «Αναγέννηση» είναι ένα ερωτικό γράμμα στο ίδιο το σινεμά

Το όνειρο έχει συχνά υπάρξει πηγή έμπνευσης για την τέχνη, τόσο σε επίπεδο φόρμας όσο και σε επίπεδο αφήγησης. Για τον Μπι Γκαν, τα όνειρα και οι ταινίες αποτελούν τις δύο πλευρές του ίδιου νομίσματος, δύο τρόπους να αποτυπώσεις και να βιώσεις την ανθρώπινη εμπειρία. Ξεφεύγοντας από την προσωπική εμπειρία, στην «Αναγέννηση», ο Κινέζος σκηνοθέτης κάνει ένα βήμα πίσω και στρέφει το βλέμμα του προς το σύνολο της ανθρωπότητας και τον εικοστό αιώνα, τοποθετώντας τον κινηματογράφο στο επίκεντρο.

Σε μια «άγρια εποχή», οι άνθρωποι έχουν ανακαλύψει πως το μοναδικό εμπόδιο για την αιώνια ζωή είναι τα όνειρα. Ενώ το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού τα έχει εγκαταλείψει, ένα μικρό κομμάτι του, γνωστό ως «Παραληρηματικοί», επιλέγει να ζει στο περιθώριο, ως φάντασμα του εαυτού του, καταδιωκόμενο από τους «Μεγάλους Άλλους». Μια γυναίκα από τους τελευταίους συλλαμβάνει έναν από τους «Παραληρηματικούς» και, προτού τον σκοτώσει, του επιτρέπει να περιπλανηθεί σε πέντε όνειρα, καθένα εμπνευσμένο από μια άλλη κινηματογραφική εποχή.

Μια ερωτική επιστολή

Ακόμη και φεύγοντας από την αίθουσα κορεσμένος, δεν είναι εύκολο να μιλήσει κανείς για το τι ακριβώς συνέβη κατά τη διάρκεια της «Αναγέννησης». Ο Μπι Γκαν κατασκευάζει έναν λαβύρινθο, αφήνοντας την ανασκόπησή του στην κινηματογραφική ιστορία να λειτουργήσει ως πηγή νοσταλγίας αλλά και ως εξομολόγηση της αγάπης του για το Μέσο. Έτσι, στην ανθολογία βρίσκει κανείς μια βουβή ταινία στυλιζαρισμένη στον γερμανικό εξπρεσιονισμό, ένα σκοτεινό νουάρ, ένα αστικό βαμπιροφίλμ και μια σειρά από διαφορετικές κινηματογραφικές φόρμες. Αυτό που τις ενώνει είναι το γεγονός πως, στον πυρήνα της, η ταινία μοιάζει εξερευνά την ανθρώπινη σύνδεση που μπορεί να δημιουργήσει η συλλογική (ακόμη κι όταν είναι ασύγχρονη) εμπειρία της αλληλεπίδρασης με την τέχνη.

Μια αυτοκρατορία των αισθήσεων

Δεν είναι τυχαίο που τα εκατό χρόνια της ταινίας λαμβάνουν χώρα σε μια εποχή πριν η τεχνολογία γίνει ορόσημο για την καθημερινότητά μας. Τα όνειρα του του Παραληρηματικού καθοδηγούνται από τις πέντε αισθήσεις που τον κρατούν μονίμως γειωμένο σε έναν κόσμο που μοιάζει πιο πραγματικός από την ίδια την πραγματικότητα: στην αρχή, η όραση ενός αφοσιωμένου σινεφίλ, η ακοή ενός μουσικού, η γεύση που συνδέεται με ένα λαϊκό παραμύθι για το Πνεύμα της Πικρίας, η «μεταφυσική» όσφρηση ενός μικρού κοριτσιού και η αισθησιακή αφή.

Πάντως, ο ήρωας δεν παραμένει γειωμένος για πολύ. Η απτή εκδοχή του κόσμου που μπορούμε να αντιληφθούμε μέσα από τις αισθήσεις μας συνυπάρχει με μια πολύ πιο ρευστή θεώρηση της ύπαρξης, στην οποία ο θάνατος δεν αποτελεί το οριστικό τέλος. Η ιδέα είναι λίγο ρομαντική, αλλά ειλικρινής: ακριβώς όπως, μετά από τις διάφορες παρανοϊκές διαγνώσεις του θανάτου του (που μέχρι στιγμής έχει έρθει με την έλευση του ήχου, του streaming ή της διάσπασης προσοχής), το ίδιο το σινεμά βρίσκει τον τρόπο να αναγεννηθεί.

Μονοπλάνο, αγάπη μου

Υπάρχουν πολλά να ειπωθούν για τη δεξιοτεχνία με την οποία ο Μπι Γκαν επιλέγει να πει την ιστορία του, πετώντας από είδος σε είδος, αξιοποιώντας στο μέγιστο τη δύναμη της εικόνας και τα εντυπωσιακά σετ που συναντάμε μέσα στην ταινία. Σε μερικές στιγμές, θα μπορούσε ακόμη και να ειπωθεί πως ο σκηνοθέτης γίνεται «φιγουρατζής». Το χαρακτηριστικό μονοπλάνο της βαμπιρικής ιστορίας του ή η εντυπωσιακή, μικρή καταδίωξη μέσα στο κατάστημα με τους καθρέφτες είναι μονάχα δύο από τα πολλά παραδείγματα των παιχνιδιών που παίζει στην «Αναγέννηση».

Χρησιμοποιώ εδώ τη λέξη «παιχνίδι» γιατί ο Μπι Γκαν απομακρύνεται από τη φεστιβαλική και arthouse σοβαροφάνεια και αντ’ αυτής επιλέγει να πειραματιστεί με τα όρια του μέσου. Η διάθεση αυτή αναδεικνύει και την αίσθηση πως το σινεμά, όπως η Τέχνη γενικά, λειτουργεί ως μια γλώσσα την οποία μπορείς να πλάσεις στα χέρια σου και να δημιουργήσεις ακριβώς όπως χρειάζεσαι.

Στην αρχή της ταινίας, ένα σινεμά γεμάτο θεατές που μάς κοιτάνε με περιέργεια. Είναι μάλλον η παλιά γενιά που αναρωτιέται για το μέλλον του κινηματογράφου, ένας αντικατοπτρισμός της νοσταλγίας, της αισιοδοξίας και της φιλοπεριέργειας του Μπι Γκαν απέναντι στο αντικείμενο. Είναι δύσκολο να καταλάβουμε τι περίμεναν από εμάς, τόσο δύσκολο όσο να μαντέψουμε τι είναι αυτό που έρχεται μετά. Πάντως, σύμφωνα με τον δημιουργό, σίγουρα υπάρχει κάτι που μας ενώνει.

Η «Αναγέννηση» κυκλοφορεί στους κινηματογράφους στις 8 Οκτωβρίου από την Weird Wave. Διαβάστε περισσσότερες κριτικές.