Αρκετές εξελίξεις τις τελευταίες 24 ώρες αξίζει να παρακολουθηθούν ως πιθανές ενδείξεις μιας νέας κλιμάκωσης στον πόλεμο Ιράν-ΗΠΑ. Ο αναλυτής του International Crisis Group, Χαμιντρεζά Αζίζι, κωδικοποιεί τις σημαντικότερες από αυτές.
Όπως εκτιμά, η άμεση αφορμή μπορεί να είναι η Υεμένη και όχι το Ιράν. Οι επιθέσεις των Χούθι στη Σαουδική Αραβία έχουν ενταθεί, συμπεριλαμβανομένης μιας επίθεσης με βαλλιστικούς πυραύλους στο Ριάντ και επιθέσεων σε άλλους σαουδαραβικούς στόχους. Ωστόσο, μια προειδοποίηση των ΗΠΑ που εκδόθηκε κατά τη διάρκεια της χθεσινής νύχτας υποδεικνύει μια ευρύτερη ανησυχία. Το Υπουργείο Εξωτερικών προειδοποίησε για την πιθανότητα “απρόβλεπτης κλιμάκωσης”, προέτρεψε τους Αμερικανούς να επανεξετάσουν τα ταξίδια τους στη Μέση Ανατολή και προειδοποίησε συγκεκριμένα ότι το Ιράν και οι ομάδες που το υποστηρίζουν ενδέχεται να στοχοποιήσουν αμερικανικά συμφέροντα.
Ταυτόχρονα, ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο από το Καμπ Ντέιβιντ μια ημέρα νωρίτερα από το προγραμματισμένο. Δεν δόθηκε επίσημη εξήγηση. Υπάρχουν επίσης αναφορές για μετακινήσεις που αφορούν βομβαρδιστικά B-1B στην βάση της RAF στο Fairford, συμπεριλαμβανομένης της αναχώρησης ενός αεροσκάφους. Ο προορισμός και η αποστολή του παραμένουν ασαφείς.
Αυτό που κάνει αυτές τις εξελίξεις πιο σημαντικές είναι η ιρανική αντίδραση. Το Κεντρικό Αρχηγείο Khatam al-Anbiya των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων επικαλείται πληροφορίες των μυστικών υπηρεσιών ότι η Ουάσιγκτον προσπαθεί και πάλι να εμπλέξει τα περιφερειακά κράτη σε στρατιωτική δράση κατά του Ιράν. Προειδοποιεί δε ότι οποιαδήποτε επίθεση των ΗΠΑ θα καθιστούσε τις βάσεις και τα συμφέροντα των ΗΠΑ σε όλη την περιοχή στόχους “συνεχών, αποτελεσματικών και επώδυνων επιθέσεων”.
Ο γραμματέας του ιρανικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Μοχσέν Ρεζαεΐ προχώρησε ένα βήμα παραπέρα. Σε νέα συνέντευξη, προειδοποίησε ότι σε έναν άλλο πόλεμο θα μπορούσαν να στοχοποιηθούν οι ναυτικές δυνάμεις των ΗΠΑ στον Ινδικό Ωκεανό, ενώ ισχυρίστηκε βελτιώσεις στους πυραύλους και την αεράμυνα του Ιράν. Το μήνυμα που προσπαθεί να στείλει είναι ότι μια νέα επίθεση των ΗΠΑ θα πυροδοτούσε μια ευρύτερη απάντηση από ό,τι σε προηγούμενους κύκλους κλιμάκωσης, αντί για μια απλή διμερή ανταλλαγή πληγμάτων.
Υπάρχει επίσης μια ολοένα και πιο σημαντική πυρηνική διάσταση σε αυτές τις εξελίξεις. Ο Ρεζαεΐ λέει ότι η αποχώρηση από τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT) βρίσκεται υπό εξέταση και τη συνέδεσε ρητά με τη συμπεριφορά των ΗΠΑ. Ταυτόχρονα, επιβεβαίωσε τον φετφά του αγιατολλάχ Αλί Χαμενεΐ κατά των πυρηνικών όπλων, αλλά στη συνέχεια πρόσθεσε: “Δεν ξέρουμε τι θα συμβεί στο μέλλον”. Το ιρανικό κοινοβούλιο εξετάζει επίσης ένα νομοσχέδιο επείγουσας ανάγκης για την αποχώρηση από τη NPT μετά το τελευταίο ψήφισμα του Διοικητικού Συμβουλίου του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας. Προς το παρόν, αυτό φαίνεται να προορίζεται κυρίως ως αποτρεπτικό σήμα και όχι ως απόδειξη ότι έχει ληφθεί απόφαση αποχώρησης από τη συνθήκη.
Όλα αυτά συμβαίνουν ενώ η διπλωματία έχει στην πραγματικότητα ενταθεί. Το Πακιστάν, το Κατάρ, η Κίνα και η Τουρκία έχουν εμπλακεί στην μετάδοση μηνυμάτων ή στη διερεύνηση προτάσεων μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον. Εν τω μεταξύ, το Ιράν έχει παρουσιάσει “επτά όρους” για ανανέωση των διαπραγματεύσεων. Αλλά αυτή η διπλωματική δραστηριότητα δεν θα πρέπει απαραίτητα να ερμηνεύεται ως απόδειξη ότι ο κίνδυνος πολέμου μειώνεται. Οι περιφερειακοί παράγοντες μπορεί να γίνονται πιο ενεργοί επειδή βλέπουν τον κίνδυνο μιας ακόμη κλιμάκωσης.
Υπάρχουν επίσης αναφορές για αυξημένη αναγνωριστική δραστηριότητα των ΗΠΑ γύρω από το Ιράν. Ξεχωριστά, καμία από αυτές τις εξελίξεις δεν αποδεικνύει ότι η Ουάσιγκτον έχει ήδη αποφασίσει να αναλάβει νέα στρατιωτική δράση. Αλλά συνολικά, αυτές οι εξελίξεις υποδηλώνουν έναν αυξανόμενο κίνδυνο ανανεωμένης κλιμάκωσης.
Ο χρόνος έχει επίσης σημασία, καθώς οι παγκόσμιοι ηγέτες συγκεντρώνονται για τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Η Τεχεράνη φαίνεται ολοένα και πιο ανήσυχη ότι η διπλωματία και η στρατιωτική προετοιμασία μπορεί να προχωρούν ταυτόχρονα.
Συνολικά, αυτά τα σημάδια υποδηλώνουν ότι η Τεχεράνη αντιμετωπίζει πλέον μια ανανεωμένη στρατιωτική δράση των ΗΠΑ ως σοβαρή πιθανότητα. Η αντίδραση (στρατιωτικές απειλές, προειδοποιήσεις προς τα κράτη της περιοχής, πυρηνική σηματοδότηση και εντατικοποιημένη διπλωματία) ήδη διαμορφώνεται αναλόγως. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μια άλλη επίθεση είναι επικείμενη, αλλά ο κίνδυνος ενός νέου, και ενδεχομένως ευρύτερου, κύκλου κλιμάκωσης αυξάνεται σαφώς, συμπεραίνει ο Αζίζι.
Κ.Ρ.
