ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ: 11.01
-
Σε νέα, ακόμη πιο επικίνδυνη φάση εισέρχεται η ενεργειακή κρίση στη Μέση Ανατολή, καθώς το πλήγμα σε εμπορικό πλοίο στα Στενά του Ορμούζ συμπίπτει με τη διακοπή λειτουργίας του στρατηγικού σαουδαραβικού αγωγού East–West. Η ταυτόχρονη πίεση στη βασική δίοδο εξαγωγών του Περσικού Κόλπου και στη σημαντικότερη παράκαμψή της έχει ήδη περάσει στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Το Brent κινείται πάνω από τα 107 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας άνοδο κοντά στο 3%, ενώ το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο ξεπέρασε τα 83 ευρώ ανά μεγαβατώρα, με ημερήσια άνοδο άνω του 5%. Η αγορά ενσωματώνει πλέον όχι μόνο το γεωπολιτικό ρίσκο, αλλά και το ενδεχόμενο πραγματικής απώλειας σημαντικών ποσοτήτων πετρελαίου.
Το κρίσιμο νέο δεδομένο αφορά τον αγωγό East–West, ο οποίος μεταφέρει πετρέλαιο από τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές της Σαουδικής Αραβίας προς το λιμάνι Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Ο αγωγός τέθηκε εκτός λειτουργίας έπειτα από επιθέσεις με drones και αποτελούσε, κατά τους τελευταίους μήνες, τη βασική εναλλακτική οδό απέναντι στους περιορισμούς των διελεύσεων από το Ορμούζ.
Μέσω του East–West μεταφέρονταν το τελευταίο διάστημα περίπου 4 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Πρόκειται για ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και η οποία δεν μπορεί να αντικατασταθεί εύκολα εάν η διακοπή παραταθεί.
Αντίστροφη μέτρηση στο Γιανμπού
Σύμφωνα με πηγές της αγοράς που επικαλείται το Reuters, τα διαθέσιμα αποθέματα στο Γιανμπού μπορούν να διατηρήσουν τις εξαγωγές για μόλις πέντε έως επτά ημέρες. Πρόσθετες ποσότητες βρίσκονται στις αιγυπτιακές εγκαταστάσεις του Άιν Σόχνα και του Σίντι Κερίρ, χωρίς όμως να θεωρούνται επαρκείς για την κάλυψη μιας παρατεταμένης διακοπής.
Για τον χρόνο επισκευής του αγωγού δεν υπάρχει ακόμη επίσημη ανακοίνωση από τη σαουδαραβική κυβέρνηση. Μία εκτίμηση ανεβάζει το απαιτούμενο διάστημα στις πέντε έως έξι εβδομάδες, ενώ άλλες πηγές θεωρούν πιθανή την ταχύτερη, μερική αποκατάσταση της λειτουργίας του. Συνεπώς, το σενάριο των έξι εβδομάδων δεν αποτελεί επιβεβαιωμένο χρονοδιάγραμμα, αποτυπώνει όμως το εύρος του κινδύνου.
Εάν ο αγωγός δεν επανέλθει πριν αρχίσουν να εξαντλούνται τα αποθέματα του Γιανμπού, η αγορά θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα πραγματικό κενό προσφοράς έως και 4 εκατ. βαρελιών ημερησίως. Σε αυτή την περίπτωση, η σημερινή αύξηση του Brent μπορεί να αποτελέσει μόνο την πρώτη αντίδραση.
Η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη επειδή η σαουδαραβική παραγωγή έχει ήδη περιοριστεί σημαντικά. Τον Αύγουστο υποχώρησε στα 6,2 εκατ. βαρέλια ημερησίως, έναντι 10,9 εκατ. βαρελιών τον Φεβρουάριο, πριν από τη μεγάλη διαταραχή των περιφερειακών εξαγωγών.
Σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα η κίνηση στο Ορμούζ
Τα νεότερα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ παραμένει δραματικά περιορισμένη. Κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου καταγράφηκαν μόλις τέσσερα εξερχόμενα και δέκα εισερχόμενα πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων, όταν ο μέσος όρος των τελευταίων δέκα ημερών ήταν περίπου 14 διελεύσεις την ημέρα.
Πριν από την κρίση, από τα Στενά περνούσαν περίπου 125 εμπορικά πλοία ημερησίως. Οι σημερινές μετρήσεις δεν περιλαμβάνουν όσα ενδεχομένως κινούνται με απενεργοποιημένο το σύστημα AIS, αποτυπώνουν όμως τη μεγάλη συρρίκνωση της εμπορικής δραστηριότητας.
Το νέο περιστατικό ασφαλείας σημειώθηκε στις 13 Σεπτεμβρίου, όταν εμπορικό πλοίο χτυπήθηκε από άγνωστο βλήμα στα Στενά του Ορμούζ, με αποτέλεσμα να εκδηλωθεί πυρκαγιά και να απομακρυνθεί το πλήρωμά του. Ιρανικές πηγές ανέφεραν έναν νεκρό και τέσσερις τραυματίες σε ιρανικό εμπορικό πλοίο ανοικτά της νήσου Κεσμ. Ο δράστης δεν έχει ταυτοποιηθεί.
Την ίδια ώρα, το δεύτερο κρίσιμο πέρασμα της περιοχής, το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, βρίσκεται υπό αυξημένη απειλή μετά την κατάληψη της νήσου Περίμ από τους Χούθι. Η κίνηση εκεί παρέμεινε κατά το Σαββατοκύριακο κοντά στον πρόσφατο μέσο όρο των 27 πλοίων ημερησίως, χωρίς μέχρι στιγμής νέα μετρήσιμη διακοπή. Η στρατηγική απειλή, ωστόσο, έχει αυξηθεί, καθώς ο συγκεκριμένος δίαυλος είναι απαραίτητος για τη μεταφορά σαουδαραβικού πετρελαίου από το Γιανμπού προς την Ασία.
Το σοκ περνά σε πετρέλαιο, LNG και ναύλους
Η πρώτη αντίδραση των αγορών ήταν άμεση. Το Brent ενισχύθηκε σχεδόν κατά 3%, πάνω από τα 107 δολάρια το βαρέλι, ενώ το TTF κινήθηκε πάνω από τα 83 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Η άνοδος του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου δεν συνδέεται άμεσα με τον σαουδαραβικό αγωγό, αλλά με την επιδείνωση του συνολικού κινδύνου στην περιοχή. Το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών LNG και εξαρτώνται από το Ορμούζ για να μεταφέρουν τα φορτία τους στις διεθνείς αγορές.
Παράλληλα, ενισχύονται οι πιέσεις στα ασφάλιστρα πολέμου, στους ναύλους και στη διαθεσιμότητα δεξαμενόπλοιων και LNG carriers. Η μεγάλη απόκλιση των τιμών μεταξύ πετρελαίου που βρίσκεται εγκλωβισμένο εντός του Περσικού Κόλπου και φορτίων που είναι άμεσα διαθέσιμα εκτός της επικίνδυνης ζώνης δείχνει ότι η αγορά αποτιμά πλέον πρωτίστως τη δυνατότητα φυσικής παράδοσης.
Οι επιπτώσεις για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα δεν προκύπτει αυτή τη στιγμή άμεσο λειτουργικό πρόβλημα στη Ρεβυθούσα ή στο FSRUΑλεξανδρούπολης. Ο βασικός κίνδυνος αφορά το κόστος και τη διαθεσιμότητα των φορτίων LNG, καθώς η Ευρώπη θα χρειαστεί να ανταγωνιστεί την Ασία για ποσότητες που δεν εξαρτώνται από το Ορμούζ.
Η άνοδος του TTF μεταφέρεται στο κόστος των μονάδων ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο και, κατά συνέπεια, στην ελληνική χονδρεμπορική αγορά ρεύματος. Όσο διατηρούνται οι τιμές του αερίου πάνω από τα 80 ευρώ ανά μεγαβατώρα, αυξάνεται ο κίνδυνος νέων πιέσεων στα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας ενόψει του χειμώνα.
Αντίστοιχα, η άνοδος του Brent, των ναύλων και των ασφαλίστρων επιβαρύνει την προμήθεια αργού των ελληνικών διυλιστηρίων. Οι συνέπειες μπορούν σταδιακά να περάσουν στις τιμές της βενζίνης, του diesel και των μεταφορών, δημιουργώντας νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων.
Η ελληνόκτητη ναυτιλία βρίσκεται στο επίκεντρο τόσο των ευκαιριών όσο και των κινδύνων. Οι αποδόσεις των VLCC έχουν εκτοξευθεί, αλλά μαζί τους αυξάνονται η έκθεση των πληρωμάτων, το ασφαλιστικό κόστος, οι απαιτήσεις των ναυλωτών και ο κίνδυνος απώλειας ή καθήλωσης πλοίων σε μία από τις πλέον επικίνδυνες θαλάσσιες ζώνες του κόσμου.
Το ορόσημο που παρακολουθεί πλέον η αγορά είναι η εξάντληση των αποθεμάτων του Γιανμπού. Εάν μέσα στις επόμενες ημέρες δεν ανακοινωθεί τουλάχιστον μερική επανεκκίνηση του East–West, η κρίση θα περάσει από τη φάση του γεωπολιτικού φόβου σε ένα μετρήσιμο παγκόσμιο σοκ προσφοράς.
