Οι ευρωπαίοι ενδέχεται να έχουν σύντομα την ευκαιρία να αποφασίσουν για μία από τις πιο επιδραστικές θέσεις στην περιοχή, πριν από μια πιθανή νίκη της ακροδεξιάς στις γαλλικές εκλογές του επόμενου έτους. Πρόκειται για μια μεγάλη ευκαιρία που όμως συνοδεύεται από υψηλούς πολιτικούς κινδύνους.
Η Κριστίν Λαγκάρντ εξετάζει το μέλλον της στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), όπως έχει αφήσει να εννοηθεί ο θεσμός. Οι Financial Times ανέφεραν ότι η ίδια έχει ήδη αποφασίσει να αποχωρήσει νωρίτερα, ώστε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς να βρουν τον διάδοχό της. Η θητεία της έληγε κανονικά τον Οκτώβριο του 2027.
Η κίνηση φαίνεται να στοχεύει στο να αποτραπεί η επίδραση της γαλλικής ακροδεξιάς στον διορισμό του διαδόχου της Λαγκάρντ, σε περίπτωση που η Μαρίν Λεπέν και το κόμμα της Εθνικός Συναγερμός κερδίσουν την προεδρία του επόμενου έτους. Ωστόσο, ένα ανοιχτό “στήσιμο” για να ελεγχθούν κρίσιμες τοποθετήσεις και να αποφευχθούν οι συνέπειες των εκλογών θέτει επικίνδυνο προηγούμενο για την κεντρική τράπεζα.
“Οι ευρωπαίοι πολιτικοί, όπως και άλλοι, πειραματίζονται με τους κανόνες για να εξασφαλίσουν ότι ο προτιμώμενος υποψήφιός τους θα ηγηθεί της κεντρικής τράπεζας”, δήλωσε ο Andrew Kenningham, επικεφαλής οικονομολόγος Ευρώπης στην Capital Economics, όπως μεταδίδει το Bloomberg. “Αυτό υπονομεύει την εικόνα της ΕΚΤ ως μίας από τις πιο ανεξάρτητες κεντρικές τράπεζες στον κόσμο”, συμπλήρωσε.
Ανησυχίες στις ΗΠΑ
Μεταξύ των ευρωπαϊκών ρόλων, η θέση στην ΕΚΤ είναι ιδιαίτερα ισχυρή. Ο θεσμός που εδρεύει στη Φρανκφούρτη καθορίζει τα επιτόκια για 350 εκατομμύρια ανθρώπους σε 21 χώρες, παρακολουθεί τους χρηματοπιστωτικούς κινδύνους και στοχεύει στη διασφάλιση της σταθερότητας του ευρώ, του δεύτερου μεγαλύτερου αποθεματικού νομίσματος παγκοσμίως.
Οι ανησυχίες για παρεμβάσεις στις λειτουργίες των κεντρικών τραπεζών έχουν αυξηθεί τον τελευταίο χρόνο, λόγω εξελίξεων στις ΗΠΑ, όπου ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επικρίνει επανειλημμένα τον πρόεδρο της Federal Reserve, Τζερόμ Πάουελ, και έχει ζητήσει δραστική μείωση των επιτοκίων.
Ωστόσο, οι κινήσεις των ευρωπαίων πολιτικών για την τοποθέτηση “ασφαλειών” θα μπορούσαν να γυρίσουν μπούμερανγκ.
“Από την εποχή της κρίσης του ευρώ, πολλοί πολιτικοί στην ευρωζώνη έχουν διαμαρτυρηθεί για τις πολιτικές της ΕΚΤ”, δήλωσε ο Ντέιβιντ Πάουελ, οικονομολόγος στην Bloomberg Economics. “Συνήθως αγνοούνται, ήταν απλώς ένα παρασκήνιο, αλλά αυτές οι φωνές θα μπορούσαν τώρα να γίνουν πιο δυνατές”, σημείωσε.
Το κόμμα Εθνικός Συναγερμός, υπό την ηγεσία της Μαρίν Λεπέν και του Ζορντάν Μπαρντελά, εμφανίζει ισχυρά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις και θα μπορούσε να κερδίσει τις προεδρικές εκλογές την άνοιξη του επόμενου έτους.
Ο Μπαρντελά δήλωσε ότι το κόμμα θα πιέσει την ΕΚΤ να επαναλάβει την ποσοτική χαλάρωση αν αναλάβει την εξουσία, προκειμένου να βοηθήσει με τα δημοσιονομικά προβλήματα της Γαλλίας. Ωστόσο, κάτι τέτοιο θα παραβίαζε κανόνες που απαγορεύουν στην κεντρική τράπεζα να χρηματοδοτεί άμεσα τις κυβερνήσεις.
Μπροστά σε τέτοιες δηλώσεις, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι κάποιοι επιθυμούν να προστατεύσουν την ΕΚΤ από παρεμβάσεις. Ο πρόεδρος της ΕΚΤ επιλέγεται από όλα τα κράτη-μέλη της ευρωζώνης, αν και η Γαλλία θα έχει σημαντική επιρροή ως η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της περιοχής. Δύο από τους τέσσερις προέδρους της ΕΚΤ μέχρι σήμερα ήταν Γάλλοι -η Λαγκάρντ και ο Jean-Claude Trichet.
Ο Alexander Kriwoluzky, επικεφαλής του τμήματος μακροοικονομίας στο think tank DIW στο Βερολίνο, δήλωσε ότι η πρώιμη αποχώρηση της Λαγκάρντ “δεν είναι προβληματική”.
“Θα ήταν μια προνοητική απόφαση για να δημιουργηθεί η ευκαιρία να επιλεγεί ένας κατάλληλος διάδοχος -κάποιος που θα υπερασπίζεται την ανεξαρτησία της ΕΚΤ- πριν αναλάβει την εξουσία στη Γαλλία ένας πρόεδρος με συμφέροντα αντίθετα με αυτά μιας ανεξάρτητης κεντρικής τράπεζας”, είπε.
Ο Holger Schmieding, επικεφαλής οικονομολόγος στην Berenberg, συμφώνησε.
“Οι αποφάσεις για κορυφαίες θέσεις στις κεντρικές τράπεζες είναι πάντα εξαιρετικά πολιτικές”, είπε. “Το βασικό ερώτημα είναι κατά πόσο οι κεντρικοί τραπεζίτες μπορούν να ενεργούν ανεξάρτητα μόλις αναλάβουν τα καθήκοντά τους. Στην ΕΚΤ, μπορούν να το κάνουν αυτό ακόμη περισσότερο από ό,τι σε οποιαδήποτε άλλη κεντρική τράπεζα”, τόνισε.
Ο ρόλος του WEF
Οι εικασίες για πρώιμη αποχώρηση της Λαγκάρντ είχαν εμφανιστεί προηγουμένως, όταν συνδέθηκε με τον ρόλο της προέδρου στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ (World Economic Forum).
Το ζήτημα επανήλθε τον προηγούμενο μήνα, μετά την ανακοίνωση του Γάλλου επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας, Φρανσουά Βιλερουά ντε Γκαλό, ότι θα εγκαταλείψει πρόωρα τη θέση του. Όπως και στην πιθανή περίπτωση της Λαγκάρντ, αυτό δίνει στον Μακρόν την ευκαιρία να τον αντικαταστήσει πριν τις γαλλικές εκλογές.
Σε δήλωση την Τετάρτη μετά το δημοσίευμα των Financial Times, εκπρόσωπος της ΕΚΤ δήλωσε ότι η Λαγκάρντ “δεν έχει λάβει καμία απόφαση σχετικά με το τέλος της θητείας της”. Αυτό φάνηκε λιγότερο αποφασιστικό σε σχέση με το σχόλιο της Λαγκάρντ το προηγούμενο καλοκαίρι, όταν είχε δηλώσει ότι ήταν “αποφασισμένη να ολοκληρώσει” τη θητεία της.
Δημοσιονομικός Κίνδυνος
Ο πρόεδρος της Bundesbank, Joachim Nagel, προειδοποίησε την προηγούμενη εβδομάδα για τον κίνδυνο οι κεντρικές τράπεζες να δίνουν προτεραιότητα σε δημοσιονομικούς στόχους, αναφερόμενος στις επιθέσεις του Τραμπ στη Fed και προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε επιτυχία εκεί θα μπορούσε να αποτελέσει “μοντέλο για πολιτικούς σε άλλες χώρες”.
“Η κατάσταση στη Fed δεν είναι πραγματικά κάτι που πρέπει να μιμηθεί κανείς”, είπε ο Σπύρος Ανδρεόπουλος της Thin Ice Macroeconomics. Ωστόσο, πρόσθεσε ότι είναι “πολιτικά ριψοκίνδυνο”, καθώς θα μπορούσε να προσφέρει “υλικό για εκστρατείες στην ακροδεξιά”.
Πράγματι, η φωνή της Λαγκάρντ στην υπεράσπιση της ανεξαρτησίας των κεντρικών τραπεζών ήταν από τις πιο δυνατές μεταξύ των ομοτίμων της. Έχει προειδοποιήσει ότι οι θεσμοί γίνονται δυσλειτουργικοί χωρίς αυτήν, με διαταραχές και αστάθεια να ακολουθούν.
Οι παρεμβάσεις της στο θέμα αυξήθηκαν μετά τις επιθέσεις του Τραμπ στη Fed και κορυφώθηκαν τον Ιανουάριο, όταν ήταν μέλος μιας ομάδας που δημόσια υποστήριξε τον Πάουελ.
“Η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών αποτελεί θεμέλιο για τη σταθερότητα των τιμών, των χρηματοοικονομικών και της οικονομίας”, δήλωσε εκ μέρους του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, σε ανακοίνωση που υπέγραψαν επίσης πολιτικοί από όλο τον κόσμο. “Είναι επομένως κρίσιμο να διατηρηθεί αυτή η ανεξαρτησία, με πλήρη σεβασμό στο κράτος δικαίου και τη δημοκρατική λογοδοσία”.
Ωστόσο, μια πρόωρη αποχώρηση θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι υπονομεύει αυτά τα ίδια πρότυπα και ακόμη και παρακάμπτει τη δημοκρατία.
“Εάν οι μη εκλεγμένοι κεντρικοί τραπεζίτες θεωρηθούν από το κοινό ότι προσπαθούν να επιλέξουν ποιος εκλεγμένος αξιωματούχος θα ορίσει τους διαδόχους τους, οι ισχυρισμοί ότι είναι αποπολιτικοποιημένοι μπορεί να γίνουν δυσκολότεροι να πιστευτούν”, δήλωσε ο Πάουελ.
