Φειδίας Παναγιώτου: Από τα «βιντεούθκια» στο μικροσκόπιο της OLAF και της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για κακοδιαχείριση κονδυλίων

Η OLAF φέρεται να εξετάζει καταγγελίες για ενδεχόμενη κακή ή ακατάλληλη χρήση ευρωπαϊκών κονδυλίων – Η EPPO θα εξετάσει αν χρησιμοποιήθηκαν ευρωπαϊκά χρήματα κατά παράβαση των κανόνων

Μανώλης Καλατζής – Λευκωσία

Ο Φειδίας Παναγιώτου μπήκε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ως «αντισυστημικός» πρωταγωνιστής μιας εποχής που μπερδεύει την πολιτική με το feed και τη λογοδοσία με το engagement. Το πρόβλημα αρχίζει τη στιγμή που ο ρόλος παύει να είναι ρόλος και γίνεται εξουσία. Εκεί δεν έχει σημασία ποιος σε ακολούθησε, αλλά ποιος σε ελέγχει και κυρίως, πως χρησιμοποιείς τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων που περνούν από τα χέρια σου ακριβώς για να κάνεις κοινοβουλευτική δουλειά, όχι για να φτιάξεις «brand», ούτε για να στηθεί γύρω σου ένα πολιτικό εγχείρημα σαν start up με σημαία την «Άμεση Δημοκρατία».

Η υπόθεση που έχει ανοίξει γύρω από τον ανεξάρτητο Κύπριο ευρωβουλευτή δεν είναι διαδικτυακή καταιγίδα που θα ξεφουσκώσει με ένα έξυπνο μοντάζ που να το παρουσιάζει με μύτη κλόουν ή να κάνει τσουλήθρα στα έδρανα του Ευρωκοινοβουλίου. Το τελευταίο 48ωρο, με αφορμή πληροφορίες που δημοσιεύτηκαν στη Κύπρο και την Ελλάδα, η συζήτηση ξέφυγε από τη φημολογία και το κουτσομπολιό και αφορά πλέον θεσμούς όπως η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, (EPPO) και η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF). Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, με πάγια πρακτική, δεν επιβεβαιώνει ούτε διαψεύδει υποθέσεις που τυχόν ερευνά, ακριβώς για να μην επηρεάζεται η πορεία τους. Αυτό, όμως, δεν αναιρεί το πολιτικό βάρος σοβαρών καταγγελιών για την διαχείριση χρημάτων της ΕΕ, όταν μάλιστα έχει προηγηθεί καταγγελία στην Κυπριακή Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς.

«Βιντεούθκια» και «σοβαρές» επιτροπές

Ο Φειδίας Παναγιώτου δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται πλέον ως ο νεαρός YouTuber που κάνει αστεία και προκλητικά βίντεο, όπως εκείνο που έβαζε ανήλικους στην Πλατεία Συντάγματος να καπνίζουν αποτσίγαρα που είχαν πετάξει περαστικοί στο έδαφος. Είναι ένας από τους έξι Κύπριους ευρωβουλευτές, πρώτος μάλιστα σε ψήφους στις ευρωεκλογές του 2024, και με συμμετοχή σε επιτροπές που μόνο «χαλαρές» δεν θα της έλεγε κάποιος. Μεταξύ άλλων, μετέχει στην Επιτροπή Ελέγχου του Προϋπολογισμού, στην Επιτροπή Περιφερειακής Ανάπτυξης, στην ειδική επιτροπή για την «Ασπίδα της Ευρωπαϊκής Δημοκρατίας», αλλά και σε αντιπροσωπείες για σχέσεις με τρίτες χώρες.

Όλα αυτά απαιτούν γνώσεις, προετοιμασία, συνεχή παρακολούθηση και σοβαρή ομάδα υποστήριξης. Το σίγουρο είναι πως δεν απαιτούν κάμερα, reaction και ομάδα για μοντάζ. Όταν κάποιος έχει χτίσει πολιτική ταυτότητα πάνω στην καταγγελία του «συστήματος», οφείλει να εξηγεί πώς διαχειρίζεται τα συστημικά εργαλεία που του δίνει η θέση, γιατί τα προνόμια των ευρωβουλευτών δεν αποτελούν λάφυρο, αλλά εργαλεία για να κάνουν τη δουλειά τους, έχοντας ταυτόχρονα υποχρέωση λογοδοσίας.

Επί του παρόντος μόνο καταγγελίες

Από τις πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές, εκείνο που εξετάζεται αυτή τη στιγμή είναι κάποιες καταγγελίες. Για να μην δοθεί η εντύπωση πως έχουν στηθεί «λαϊκά δικαστήρια», θα πρέπει να διευκρινιστεί πως είναι άλλο η καταγγελία και άλλο η τεκμηρίωση της. Ωστόσο, στην πολιτική, ειδικά όταν μιλάμε για ευρωπαϊκά κονδύλια, η ζημιά δεν περιμένει να ολοκληρωθεί μια διαδικασία. Η σκιά θα πρέπει να φωτιστεί, ιδίως όταν αφορά έναν πολιτικό που είχε κάνει σημαία του τη διαφάνεια, ακόμη και όταν δυσκολευόταν να την πει στα ελληνικά και κατέφευγε στον αγγλικό όρο «transparency».

Ο ίδιος, σύμφωνα με όσα δήλωσε σε κυπριακά μέσα, λέει ότι δεν έχει επίσημη ενημέρωση πως εξετάζεται καταγγελία εναντίον του και προαναγγέλλει απάντηση… μέσω βίντεο. Προσθέτει δε, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, ότι θεωρεί πως πρόκειται για σκοπιμότητα λόγω των βουλευτικών εκλογών του Μαΐου. Η επιλογή του μέσου απάντησης είναι από μόνη της πολιτική δήλωση, καθώς όταν ο θεσμικός έλεγχος απαιτεί απαντήσεις, το TikTok δεν είναι αποδεικτικό στοιχείο, ούτε το μοντάζ υποκαθιστά τα απαραίτητα παραστατικά.

Τι κάνουν ΕΡΡΟ και OLAF

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (ΕΡΡΟ) είναι ο θεσμός που έχει αρμοδιότητα για ποινικές έρευνες και διώξεις σε εγκλήματα που θίγουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως απάτη, διασπάθιση κονδυλίων, διαφθορά που συνδέεται με ευρωπαϊκά χρήματα. Η OLAF, από την άλλη, διενεργεί διοικητικές έρευνες για απάτη, σοβαρές παρατυπίες και παραβιάσεις, και μπορεί να εισηγηθεί μέτρα όπως επιστροφή ποσών ή πειθαρχικές ενέργειες. Ουσιαστικά μιλάμε για μηχανισμούς που ερευνούν συμβάσεις, τραπεζικά ίχνη, τιμολόγια, μισθωτήρια, παρουσιολόγια στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και διασταυρώσεις.

Και ακριβώς επειδή οι θεσμοί αυτοί έχουν συγκεκριμένο τρόπο λειτουργίας, η συζήτηση για τον Φειδία Παναγιώτου περνά από το επίπεδο «μου φαίνεται» στο επίπεδο «αποδεικνύεται ή καταρρίπτεται».

Τα λεφτά και τα επιδόματα

Οι ευρωβουλευτές λαμβάνουν, μεταξύ άλλων, μηνιαίο επίδομα γενικών δαπανών, το οποίο σύμφωνα με τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ανέρχεται σε €4.950 τον μήνα.

Προορίζεται για λειτουργικές ανάγκες στο κράτος εκλογής, όπως πολιτικό γραφείο, πάγια έξοδα, εξοπλισμό, τηλεπικοινωνίες, βασικές υπηρεσίες κλπ. Παράλληλα, υπάρχει ημερήσια αποζημίωση €350 για τις ημέρες παρουσίας στις εργασίες του Κοινοβουλίου, ώστε να καλύπτονται διαμονή και διατροφή στις Βρυξέλλες ή στο Στρασβούργο, ενώ προβλέπονται και αυστηροί κανόνες παρουσίας.

Υπάρχει ακόμη ολόκληρο πλαίσιο κοινοβουλευτικής βοήθειας, δηλαδή προϋπολογισμός για συνεργάτες και υπηρεσίες, που δεν καταλήγει στην τσέπη του ευρωβουλευτή αλλά διατίθεται μέσω διαδικασιών του Κοινοβουλίου. Και εκεί υπάρχει μια κόκκινη γραμμή που στις Βρυξέλλες τη γνωρίζουν όλοι. Τα χρήματα για κοινοβουλευτική εργασία δεν επιτρέπεται να μετατραπούν σε χρηματοδότηση κομματικού μηχανισμού, προεκλογικής καμπάνιας ή προσωπικού πολιτικού εργαλείου.

Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι ότι υπάρχουν επιδόματα, αλλά πώς τα διαχειρίζεται κάποιος που έχει καταγγείλει όλους τους άλλους για κακοδιαχείριση υποσχόμενος πως δεν θα τους μοιάσει. Η ειρωνεία είναι προφανής, καθώς ο «αντισυστημικός» ευδοκιμεί όταν έχει απέναντί του θεσμούς για να τους κατηγορεί, αλλά ζορίζεται όταν οι ίδιοι θεσμοί τού ζητούν λογαριασμό.

Υπάρχει γραφείο στη Λεμεσό;

Η πρώτη μεγάλη ενότητα καταγγελιών, κατά του Φειδία Παναγιώτου, αφορά το κατά πόσο το επίδομα γενικών δαπανών χρησιμοποιήθηκε για σκοπούς που δεν συνάδουν με τη λειτουργία πολιτικού γραφείου. Η συζήτηση αφορά πληροφορίες ότι ενοικιάζεται μεζονέτα σε χωριό της επαρχίας Λεμεσού, η οποία εμφανίζεται ως πολιτικό γραφείο, ενώ ταυτόχρονα χρησιμοποιείται ως κατοικία και, σύμφωνα με όσα λέγονται, ως χώρος παραγωγής «βιντεουθκιών» του ίδιου και της influencer συντρόφου του αλλά και χώρος κοινωνικών συναθροίσεων.

Αν οι πληροφορίες ισχύουν, τότε το πολιτικό πρόβλημα είναι τεράστιο και το θεσμικό ζήτημα ακόμη μεγαλύτερο. Οι λειτουργικές δαπάνες δεν είναι επίδομα χλιδάτης διαβίωσης, ούτε επιχορήγηση lifestyle. Είναι εργαλείο για να λειτουργεί ένας ευρωβουλευτής γραφείο προσβάσιμο στους πολίτες, με στοιχειώδη δομή, συναντήσεις, εξυπηρέτηση, καταγεγραμμένη δραστηριότητα κλπ.

Αν, από την άλλη, οι πληροφορίες δεν ισχύουν, υπάρχει ένας απλός δρόμος που θα έπρεπε να είχε επιλεγεί εδώ και μήνες, αφού τέθηκε ως ερώτημα στον ίδιο από ρεπορτάζ τον περασμένο Νοέμβριο. Μισθωτήριο, παραστατικά, περιγραφή χρήσης του χώρου, ώρες λειτουργίας, αποδείξεις για επαγγελματική αξιοποίηση κλπ. Η σιωπή από το Νοέμβριο του 2025, όταν το θέμα τέθηκε δημόσια, δεν «κλείνει» το ζήτημα.

Η «Άμεση Δημοκρατία»

Η δεύτερη ενότητα καταγγελιών αφορά κάτι πολύ πιο σύνθετο, επειδή εφάπτεται του σημείου όπου η πολιτική μετατρέπεται σε προσωπικό εγχείρημα και η κοινοβουλευτική δουλειά κινδυνεύει να γίνει προέκταση μιας ιδιωτικής ηλεκτρονικής «πλατφόρμας». Η εφαρμογή (application) που προωθεί ο Φειδίας Παναγιώτου ως «Άμεση Δημοκρατία» και οι εξαγγελίες του για διαδικτυακές διαδικασίες λήψης αποφάσεων γεννούν εύλογα ερωτήματα. Ποιος έστησε την εφαρμογή, με ποια ιδιότητα, ποιος πληρώθηκε και από ποιο πορτοφόλι, ποια εργασία αφορά κοινοβουλευτικές ανάγκες και ποια αφορά κομματική ή προεκλογική δραστηριότητα;

Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, οι καταγγελίες διατυπώνουν τον ισχυρισμό ότι το κόστος ανάπτυξης της εφαρμογής ή υποστηρικτικές υπηρεσίες της, μπορεί να έχουν φορτωθεί σε ευρωπαϊκά κονδύλια. Αν κάτι τέτοιο τεκμηριωθεί, δεν θα μιλάμε για μια «αθώα σύγχυση» αλλά για ατασθαλία. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επιδεικνύει μηδενική ανοχή σε χρήση ευρωπαϊκών κονδυλίων για δημιουργία προσωπικών πολιτικών εργαλείων που λειτουργούν ως όχημα εκλογικής επιρροής στις χώρες μέλη.

Όταν ένας ευρωβουλευτής διαφημίζει την επινόηση του για «ψηφιακή δημοκρατία» οφείλει να είναι διαφανής για το πώς λειτουργεί, ποιος ελέγχει τα δεδομένα και ποιος έχει πρόσβαση, ειδικά όταν υπόσχεται ότι θα «μεταφράζει» τη βούληση πολιτών σε αποφάσεις.

Συνεργάτες, συγγενείς και ρόλοι

Ένα ακόμη σημείο τριβής αφορά το ανθρώπινο δυναμικό γύρω από τον ευρωβουλευτή. Οι κανόνες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου είναι συγκεκριμένοι και απαγορεύουν τη εργοδότηση στενών συγγενών ως βοηθών μέσω των κονδυλίων κοινοβουλευτικής βοήθειας. Ο ίδιος έχει αναφέρει ότι η αδελφή του πληρώνεται από τον ίδιο και όχι από ευρωπαϊκά χρήματα. Όμως, η πολιτική ουσία δεν εξαντλείται στο «από ποιον πληρώνεται». Αν κάποιος εμφανίζεται να διαχειρίζεται υποθέσεις που αφορούν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή να λειτουργεί ως εκπρόσωπος χωρίς να έχει τον θεσμικό ρόλο, τότε ανοίγει μια άλλη συζήτηση, για το ποιος μιλά εξ ονόματος ποιου, με ποια ιδιότητα και με ποια πρόσβαση σε υπηρεσίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Παράλληλα, τίθεται και ένα πρακτικό ερώτημα που αφορά το λεγόμενο «στούντιο φαινόμενο», όταν το πολιτικό γραφείο γίνεται χώρος παραγωγής περιεχομένου, πότε δουλεύουν οι συνεργάτες κοινοβουλευτικά και πότε παράγουν υλικό που χτίζει προσωπικό κεφάλαιο, έσοδα, προβολή; Και αν υπήρχε πριν μια ιδιωτική εταιρεία γύρω από την παραγωγή αυτού του περιεχομένου, πώς διαχωρίζονται οι δραστηριότητες ώστε να μην υπάρχει ούτε υπόνοια μεταφοράς κόστους από το ιδιωτικό στο δημόσιο ευρωπαϊκό; Επίσης συνάδελφοι του Φειδία Παναγιώτου σημειώνουν ότι παρά το ότι εισπράττει το επίδομα των €350 ημερησίως για διαμονή και διατροφή, ο ίδιος (και συνεργάτες του) διαμένουν στο γραφείο εντός του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου κάτι που απαγορεύεται για λόγους ασφαλείας.

Η Μόσχα και το πολιτικό στίγμα

Πέρα από τα οικονομικά, υπάρχει και η πολιτική εικόνα. Ο Φειδίας Παναγιώτου έχει δεχθεί κριτική για κινήσεις που εκλήφθηκαν ως ξέπλυμα της Ρωσίας, σε μια περίοδο που η εισβολή στην Ουκρανία έχει μετατρέψει τη «ουδετερότητα» σε πρόσχημα για όσους θέλουν να δικαιολογήσουν την επιθετικότητα της Μόσχας. Η παρουσία του στη Μόσχα, σε περίοδο που η ρωσική προπαγάνδα διψά για δυτικούς πολιτικούς που δίνουν εικόνα «κανονικότητας», δεν θεωρείται διόλου αθώα. Είναι βοήθεια χρήσιμη για το Κρεμλίνο, ακόμη κι αν ο ίδιος το αντιμετώπισε ως ταξιδιωτικό content.

Η συζήτηση για τις σχέσεις του με την Μόσχα, εντάθηκε περισσότερο λόγω της στάσης του σε ψηφίσματα που αφορούν ανθρωπιστικά ζητήματα, όπως το ψήφισμα για την επιστροφή παιδιών που απήχθησαν από τους Ρώσους στην Ουκρανία. Δημοσιεύματα και αναφορές κατέγραψαν αλλαγές στη στάση του μετά από αντιδράσεις, γεγονός που ενίσχυσε την εικόνα ενός πολιτικού που λειτουργεί περισσότερο με παρόρμηση και λιγότερο με επίγνωση του βάρους της ψήφου του.

Τι λένε οι τελευταίες πληροφορίες για την καταγγελία

Σύμφωνα με όσα έχουν μεταδοθεί από κυπριακά μέσα, οι καταγγελίες που εξετάζονται λέγεται ότι διαβιβάστηκαν στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία από την Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς, και ότι ήταν ανώνυμες. Το περιεχόμενο, όπως περιγράφεται, ακουμπά τόσο τη χρήση κονδυλίων για το πολιτικό γραφείο όσο και το ενδεχόμενο χρηματοδότησης της εφαρμογής της «Άμεσης Δημοκρατίας» με χρήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ερωτηθείσα, απάντησε ότι δεν σχολιάζει τρέχουσες έρευνες και δεν επιβεβαιώνει δημόσια ποιες υποθέσεις επεξεργάζεται, ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο η έκβαση πιθανών διαδικασιών. Είναι τυπική απάντηση, αλλά η ίδια η ύπαρξη τέτοιας απάντησης κρατά την υπόθεση ζωντανή, όχι ως κουτσομπολιό, αλλά ως θεσμικό ερώτημα.

Όλα εξαρτώνται από το «αν»

Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η υπόθεση θα πάρει ποινική τροπή ή θα παραμείνει σε διοικητικό επίπεδο. Σε ποινική διάσταση, ανοίγουν διαδικασίες που μπορούν να αγγίξουν ακόμη και την ασυλία, αναλόγως του τι θα ζητηθεί και από ποιον θεσμό. Σε διοικητικό επίπεδο, μπορεί να οδηγήσει σε απαίτηση επιστροφής ποσών και σε άλλες κυρώσεις. Και, βέβαια, υπάρχει και το ενδεχόμενο οι καταγγελίες να μην τεκμηριωθούν, οπότε ο Φειδίας Παναγιώτου θα επιχειρήσει να μετατρέψει την ιστορία σε πολιτικό κεφάλαιο ενόψει των εκλογών του Μαΐου.

Μανώλης Καλατζής – Λευκωσία