The Substance: Μια «Ουσία» που δεν μας άλλαξε και τόσο τη ζωή

Τι αίσθηση μου άφησε συνολικά το ‘The Substance’; «Έλα, μην παραπονιέσαι για το γήρας, θα μπορούσε να είναι πολύ χειρότερα, κοίτα εδώ!». Αυτό, όμως, δεν είναι ούτε τόσο χρήσιμο, ούτε τόσο ελπιδοφόρο, ούτε τόσο… φεμινιστικό για μια ταινία που (υποτίθεται πως) αφορά τα γυναικεία σώματα και το πώς αυτά «τολμούν και γερνούν».

Γράφει η αναγνώστρια του neolaia.gr Γιέττε Λύμπεκ

Δεν συνηθίζω να διαβάζω ούτε να παρακολουθώ την κάθε λεπτομέρεια γύρω από μια νέα ταινία ή θεατρική παράσταση που πρόκειται να δω. Προτιμώ να πάω στο σινεμά ή στο θέατρο και να ζήσω την εκάστοτε εμπειρία -κινηματογραφική ή θεατρική- tabula rasa. Ίσως βέβαια μετά το ‘The Substance‘ της Γαλλίδας σκηνοθέτιδας Coralie Fargeat, να αναθεωρήσω αυτή την συνήθεια.

Το βράδυ της περασμένης Κυριακής είδα το ‘The Substance’, τη νέα body horror ταινία της Fargeat -προτεινόμενη για βραβείο Καλύτερου Σεναρίου στο Φεστιβάλ Καννών- στη μεγάλη Αίθουσα του κινηματογράφου Cinobo όπερα στην Ακαδημίας. Παρότι η αίθουσα δεν ήταν ασφυκτικά γεμάτη, δεν ήμασταν οι μόνοι που επέλεξαν να περάσουν το Κυριακάτικο βράδυ τους εκεί. 

Η Αίθουσα 1 του συγκεκριμένου σινεμά είναι από τις πιο ιδιαίτερες αίθουσες που έχω δει στην Αθήνα, κυρίως λόγω του βάθους της. Είναι τόσο «σωληνοειδής» και μεγάλη, που, από την τελευταία σειρά, η οθόνη μοιάζει με… οθόνη τάμπλετ. Αυτός ο χώρος, όμως, ενισχύει ακόμα περισσότερο την ένταση στις επαναλαμβανόμενες σκηνές τρόμου της ταινίας, όπου η πρωταγωνίστρια διασχίζει τον μακρύ διάδρομο του τηλεοπτικού στούντιο, κάνοντάς τες να φαίνονται ακόμα πιο εντυπωσιακές.

The Substance: Η υπόθεση

Η ταινία παρακολουθεί την Elizabeth Sparkle (Demi Moore), μια μέσης ηλικίας βραβευμένη ηθοποιό, η οποία κάνει πλέον επιτυχημένη καριέρα ως τηλεοπτική παρουσιάστρια χορευτικού σόου. Στα πρώτα λεπτά της ταινίας, η Ελίζαμπεθ δείχνει φρέσκια, σε φόρμα και ξεχειλίζει ενέργεια. Για πόσο, όμως, θα διαρκέσουν οι «χρυσές» μέρες της; Ο διευθυντής του καναλιού (Dennis Quaid)— ένας μεσήλικας λευκός άντρας χωρίς τρόπους, όχι και τόσο λευκά δόντια, εκνευριστικά ψεύτικο γέλιο και μισογυνισμό να κυλά βαθιά στις φλέβες του—αποφασίζει στα γενέθλιά της ότι η εκπομπή χρειάζεται «αναζωογόνηση», οπότε την απολύει με συνοπτικές διαδικασίες και δημοσιεύει αμέσως αγγελία για οντισιόν ώστε να βρει το φρέσκο πρόσωπο που θα την αντικαταστήσει.

Η Ελίζαμπεθ είναι συντετριμμένη. Πώς κατέληξε από βραβευμένη με Όσκαρ ηθοποιός και, μάλιστα, με ολόδικό της αστέρι στη Λεωφόρο Δόξας του Χόλιγουντ, να ψάχνει στα αζήτητα; Πότε έγινε «μεγάλη», γιατί αυτό υπήρξε η αφορμή να χάσει τη δουλειά της και γιατί την αντιμετωπίζουν σαν «αναλώσιμη σάρκα»; Η κοινωνία του θεάματος και η κοινωνία γενικότερα είναι άδικη με τις γυναίκες και, πολύ σύντομα, η Ελίζαμπεθ θα το νιώσει με το χειρότερο τρόπο στο ίδιο της το πετσί.

Μετά από ένα τροχαίο ατύχημα στον δρόμο προς το σπίτι, η Ελίζαμπεθ καταλήγει στο νοσοκομείο και από εκεί που δεν το περιμένει, ένας νεαρός νοσηλευτής θα αφήσει διακριτικά στην τσέπη της ένα USB που συνοδεύεται από ένα αινιγματικό σημείωμα: «Μου άλλαξε τη ζωή».

Το βίντεο που θα δει αμέσως μόλις πάει σπίτι, αφορά μια διαφήμιση για ένα ελιξίριο νεότητας που ονομάζεται ‘The Substance’ («Η Ουσία»). Αποφασίζει, χωρίς πολλούς ενδοιασμούς, να δοκιμάσει την ουσία. Τι έχει να χάσει; Στην πορεία θα φανεί ότι έχει πολλά να χάσει…

Η «ουσία» προκαλεί κυτταρική διαίρεση, με αποτέλεσμα μια νεότερη εκδοχή του εαυτού της να «ξεπηδήξει» μέσα από το «παλιό» της σώμα. Η νέα Elizabeth αυτοαποκαλείται Sue (Margaret Qualley) και παίρνει τη δουλειά της γηραιότερης εκδοχής της. Οι οδηγίες της «ουσίας» (αν και όχι απόλυτα σαφείς) ξεκαθαρίζουν ότι, παρά τα δύο σώματα, οι δύο αυτές μορφές θα είναι πάντα το «ένα και το αυτό». Ωστόσο, η Sue και η Elizabeth αρχίζουν να σαμποτάρουν η μία την άλλη, πράγμα που θα έχει ολέθριες συνέπειες.

The Substance: Κεφάλαιο «Το γήρας»

Η ταινία ‘The Substance’ αγγίζει ένα ανοιχτό και ευαίσθητο κοινωνικό τραύμα, ιδιαίτερα για τις γυναίκες: ο κοινωνικός αντίκτυπος του aging αποτελεί ένα ζήτημα που επηρεάζει πολύ περισσότερο γυναίκες και θηλυκότητες, καθώς αυτές έρχονται πολύ συχνότερα αντιμέτωπες με πολλαπλές διακρίσεις. Για τους άνδρες, από την άλλη, το γήρας μπορεί να εκλαμβάνεται ακόμη και ως «προσόν», σύμβολο εμπειρίας, επαγγελματισμού ή σοφίας.

Και οι άντρες προφανώς υποφέρουν από τη φυσική διαδικασία του γήρατος, πράγμα που βλέπουμε στην ταινία όταν ο μυστήριος άντρας νοσηλευτής δίνει στην πρωταγωνίστρια ένα δείγμα για το «ελιξίριο νεότητας» που και ο ίδιος χρησιμοποιεί.

Αυτό που προβληματίζει αρκετούς στο ‘The Substance’, είναι η επιλογή της Demi Moore στον πρωταγωνιστικό ρόλο -όχι φυσικά από άποψη υποκριτικής δεινότητας, είναι άλλωστε εξαιρετική επαγγελματίας-, αλλά σε ό,τι αφορά τα πρότυπα ομορφιάς και την «αυθεντικότητα» στην απεικόνιση της μέσης γυναικείας εμπειρίας. Η Moore φαίνεται ήδη -μεταξύ μας τώρα- αρκετά νεότερη από την πραγματική της ηλικία, ενώ σχολιάζεται συχνά για τη διατήρηση της νεανικής της εμφάνισης, με φήμες να αναφέρουν πως έχει υποβληθεί σε αρκετές αισθητικές επεμβάσεις. Και εδώ γεννάται για αρκετούς η εξής σκέψη: Η επιλογή μιας εντυπωσιακής και εξαιρετικά δημοφιλούς φιγούρας όπως η Moore, παρότι σαφώς προσδίδει λάμψη και δυναμική στην ταινία, ίσως παράλληλα απομακρύνει το κοινό από μια πιο ρεαλιστική και αντιπροσωπευτική προσέγγιση για το γήρας των γυναικών, δημιουργώντας προσδοκίες που συχνά απέχουν από την πραγματικότητα των περισσότερων γυναικών.

Από την άλλη, βέβαια… καμία δεν γλιτώνει από τη συστημική καταπίεση που βιώνουν τα γυναικεία σώματα: οι ηλικιακές διακρίσεις και τα κοινωνικά στερεότυπα δεν πλήττουν μόνο όλες εμάς και όλες εσάς εκεί έξω, αλλά ακόμα και μια γυναίκα σαν την Demi Moore (!).

Male-gaze και αυτοαπέχθεια

Η ταινία χρησιμοποιεί στοιχεία σάτιρας και μαύρου χιούμορ, αποτυπώνοντας με σαρκασμό και ενίοτε με μια αισθητική «αηδίας», τη δύναμη του ανδρικού βλέμματος και το πώς αυτό καθορίζει, όχι μόνο την κοινωνική εικόνα των γυναικών, αλλά και την ίδια τους την αυτοεικόνα. Μια αυτοεικόνα που, όπως καλά ξέρουμε, διαμορφώνεται από βαθιά εδραιωμένα πρότυπα ομορφιάς και νεότητας, τα οποία όλες οι γυναίκες (!) εσωτερικοποιούν μεγαλώνοντας, ακόμα κι αν δεν το συνειδητοποιούν. ​Η αισθητική της ταινίας χρησιμοποιεί εξαιρετικά έντονα, οριακά γκροτέσκα, στοιχεία σωματικού τρόμου (body horror) για να υπογραμμίσει τη σκληρότητα των προτύπων αυτών, αλλά και την εμμονή της κοινωνίας με τη γυναικεία νεότητα και «τελειότητα».

Όπως θα φανεί στην ταινία, η σχέση ανάμεσα στις δύο πλευρές του ίδιου εαυτού, Elizabeth και Sue, αποκτά πολύ γρήγορα μια δυναμική ανταγωνισμού, εχθρότητας και σαμποτάζ. Η σύγκρουση αυτή αποκαλύπτει μια βαθιά, κοινωνικά καλλιεργημένη, απέχθεια της πρωταγωνίστριας για τον ίδιο της τον εαυτό, με την οποία πολλές γυναίκες θα ταυτιστούν εκεί έξω. Την ώρα που η Sue προσπαθεί να επιτύχει την τελειότητα στην καριέρα της, να ζει σαν να μην υπάρχει αύριο και να γνωρίζει άντρες, νιώθωντας οίκτο και απέχθεια για τη γηραιότερη εκδοχή του εαυτού της, η Elizabeth νιώθει αγχωμένη και προδομένη από τη νεότερη εκδοχή της, ζηλεύει τη ζωή της Sue και τελικά την «εκδικείται» καταφεύγοντας σε συναισθηματική υπερφαγία. 

The Substance: Ενίοτε…ξεκαρδιστικό

Η σεξουαλικοποιημένη απεικόνιση του γυναικείου σώματος κατά τη διάρκεια των αεροβικών σόου προκαλεί έντονη αμηχανία σε κάποια σημεία, ίσως και περισσότερο από τις σκηνές σωματικού τρόμου. Αυτές, ωστόσο, δικαιολογούν την ένταξη του ‘The Substance’ στο είδος του body horror. Ακόμα πιο αηδιαστικές, όμως, είναι οι κοντινές λήψεις του διευθυντή να τρώει γαρίδες ή να καπνίζει, εντείνοντας την αίσθηση αηδίας και αποστροφής. *Σημείωση προς τους vegan θεατές: Η ταινία περιέχει αρκετές σκηνές με «ωμές» εικόνες νεκρών ζώων που χρησιμοποιούνται ως τροφή, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει δυσφορία.

Αξιοσημείωτο είναι ότι σε ορισμένες σκηνές, ο «σωματικός τρόμος» της ταινίας πλησιάζει τα… όρια της κωμωδίας, κάτι που μπορεί να αποσυντονίσει τον θεατή και να αποτραβήξει την προσοχή του από το κύριο μήνυμα του έργου.

Προσωπικά μιλώντας, το στοιχείο του body horror μού δημιούργησε μια αίσθηση παραδοξότητας, με αποτέλεσμα, προς το τέλος της ταινίας, να ξεσπάσω σε γέλια. Ταυτόχρονα, το βάθος του μηνύματος και η ψυχολογική διάσταση του έργου δεν κατάφεραν να με συγκινήσουν όσο περίμενα. Τα τελευταία 30 λεπτά μού φάνηκαν υπερβολικά, με τουλάχιστον πέντε σημεία όπου η ταινία θα μπορούσε – ή μάλλον θα έπρεπε – να είχε τελειώσει, καθώς, όσο περνούσε ο χρόνος, γινόταν όλο και πιο γελοία παρά τραγική.

The Substance: Φεμινισμός (;) και «λογική»

Τι αίσθηση μου άφησε συνολικά; «Μην παραπονιέσαι για το γήρας, θα μπορούσε να είναι πολύ χειρότερα, κοίτα εδώ!». Αυτό, όμως, δεν είναι ούτε τόσο χρήσιμο, ούτε τόσο ελπιδοφόρο, ούτε τόσο… φεμινιστικό για μια ταινία που (υποτίθεται πως) αφορά τα γυναικεία σώματα και το πώς αυτά «τολμούν και γερνούν». Είναι μια ταινία είδους. Το ακούω.

Αρκετές γυναίκες κριτικοί, όμως, εξέφρασαν τη δυσαρέσκειά τους, εκτιμώντας ότι το ζήτημα του aging στο ‘The Substance’ παρουσιάζεται με έναν κάπως επιδερμικό, ίσως «ατσούμπαλο» τρόπο, ο οποίος μάλλον πετυχαίνει ακριβώς το αντίθετο από αυτό που «μανιφεστάρει»: ενοχοποιεί, οριακά «προσβάλλει», προκαλεί μια γενικότερη αμηχανία για την εμφάνιση και το γυναικείο σώμα.

Παρότι το ‘The Substance’ αγγίζει σημαντικά θέματα μέσα από σπλάτερ και body horror σκηνές, τής λείπει το βάθος -ή τουλάχιστον έτσι φάνηκε σε μένα. Η «λογική» της ταινίας με άφησε με πολλές απορίες, πράγμα που με απογοήτευσε. Προφανώς, μια ταινία δεν χρειάζεται, αλλά ούτε και οφείλει φυσικά, να είναι απολύτως «λογική». Όταν, όμως, παριστάνει ότι έχει «τρελό» βάθος και βαρύγδουπα νοήματα, ενώ η πλοκή αφήνει τέτοια «κενά», είναι δύσκολο να την απολαύσεις πλήρως -ή να πεις ότι βγήκες από την αίθουσα «φοβερά προβληματισμένος» για την τυραννία που βιώνουν οι συνειδήσεις και τα σώματα των γυναικών. 

Περισσότερο θα σου μείνει η αποκρουστική εικόνα του υπέρ-τέρατος ή ο ενοχλητικός μεσήλικας που κατάπινε με μανία τη μία γαρίδα μετά την άλλη, φτύνοντας επιδεικτικά τα κελύφη τους, με την ίδια ευκολία που άλλαζε πρωταγωνίστριες στο σόου του.

Μετάφραση και δημοσιογραφική επιμέλεια: Κοραλία Ξεπαπαδέα

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ:

• «Anora»: Η Σταχτοπούτα προσγειώνεται απότομα στην πραγματικότητα
• «The Substance»: Η Demi Moore πρωταγωνιστεί σε μία body horror ταινία που δεν πρέπει να χάσεις – Πότε κυκλοφορεί
• «Terrifier 3»: Γιατί τρομοκρατεί τους Αμερικανούς σινεφίλ; – Πότε θα κυκλοφορήσει στους ελληνικούς κινηματογράφους

Ακολουθήστε το neolaia.gr στο Google News για να μαθαίνεις τα νέα! Μπες στην μεγαλύτερη κοινότητα του VIBER! Aκολούθησέ μας! Ακολούθησε το neolaia.gr και γίνε μέλος της νεανικής κοινότητας στο WhatsApp

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ VIDEOS – ΒΛΕΠΟΥΝ ΟΛΟΙ

⚽🏀 LIVE SCORES

ΣΥΝΕΧΙΣΕ ΕΔΩ..