Της Ξανθής Γούναρη
Σε ένα περιβάλλον παρατεταμένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας και επίμονων πληθωριστικών πιέσεων, η φετινή πασχαλινή περίοδος εξελίσσεται σε κρίσιμο τεστ αντοχών για το ελληνικό λιανεμπόριο. Οι αναταράξεις στη Μέση Ανατολή συνεχίζουν να επιβαρύνουν το κόστος ενέργειας και μεταφορών, μετατοπίζοντας πιέσεις σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα και τελικά στις τιμές των προϊόντων. Το αποτέλεσμα είναι ένα πιο περιορισμένο διαθέσιμο εισόδημα και μια κατανάλωση που κινείται με σαφώς πιο επιλεκτικά κριτήρια.
Η πασχαλινή αγορά, διαχρονικά από τις σημαντικότερες περιόδους για το εμπόριο, καλείται φέτος όχι μόνο να ενισχύσει τον τζίρο, αλλά κυρίως να διαχειριστεί ένα περιβάλλον όπου η αβεβαιότητα κυριαρχεί. Όπως συνοψίζουν παράγοντες της αγοράς, το στοίχημα δεν είναι απλώς εμπορικό, αλλά βαθιά ψυχολογικό.
“Η αγορά είναι και κλίμα και χρήμα”
“Όπως πάντα, το εμπόριο είναι αισιόδοξο. Την πασχαλινή περίοδο, παρά τις διεθνείς αναταράξεις και τα προβλήματα, θεωρούμε ότι θα πάμε καλύτερα”, σημειώνει ο Μάκης Σαββίδης, αντιπρόεδρος Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών (ΕΣΑ) και αντιπρόεδρος του Ελληνικού Συνδέσμου Ηλεκτρονικού Εμπορίου (GRECA), δίνοντας τον τόνο μιας συγκρατημένης αισιοδοξίας.
Ωστόσο η πραγματικότητα της αγοράς είναι πιο σύνθετη. “Η αύξηση του πληθωρισμού σε καύσιμα και τρόφιμα επηρεάζει αρνητικά και την ψυχολογία των καταναλωτών και το διαθέσιμο προς κατανάλωση εισόδημα στους υπόλοιπους κλάδους”, επισημαίνει, περιγράφοντας τη μετατόπιση της δαπάνης προς τα απολύτως αναγκαία.
Ακόμα πιο χαρακτηριστική είναι η αποτύπωση της συγκυρίας από τον Βασίλη Κορκίδη: “Ξέρουμε ότι η αγορά είναι και κλίμα και χρήμα και αυτή την περίοδο δεν υπάρχει ούτε κλίμα ούτε χρήμα”. Η φράση αυτή συμπυκνώνει τη διπλή πίεση που δέχεται το λιανεμπόριο, τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την ψυχολογία των καταναλωτών.
Τόνωση με… διαρροές
Παραδοσιακά, το Δώρο Πάσχα λειτουργεί ως βασικός μοχλός κατανάλωσης. Φέτος, όμως, η επίδρασή του αποδεικνύεται περιορισμένη. Μεγάλο μέρος του κατευθύνεται σε ανελαστικές υποχρεώσεις –λογαριασμούς, ενοίκια και μεταφορές–, αφήνοντας περιορισμένα περιθώρια για αγορές πέραν των βασικών.
Σύμφωνα με τον Μάκη Σαββίδη, “υπάρχει τόσο μεγάλος πληθωρισμός, που οι έμποροι θεωρούν ότι οι αυξήσεις θα κατευθυνθούν στα αναγκαία”. Όπως προσθέτει, “κάθε φορά που αυξάνεται το εισόδημα βλέπουμε ότι είναι περίοδοι αύξησης του πληθωρισμού είτε από πριν είτε μετά, οπότε εξανεμίζεται αυτή η αύξηση”.
Η αύξηση του κατώτατου μισθού και η επανενεργοποίηση του Fuel Pass λειτουργούν υποστηρικτικά, χωρίς όμως να αλλάζουν τη συνολική εικόνα. Πρόκειται περισσότερο για μέτρα μερικής ανακούφισης, παρά για καταλύτες ουσιαστικής ενίσχυσης της κατανάλωσης.
Ανθεκτικοί κλάδοι
Παρά το δύσκολο περιβάλλον, ορισμένοι κλάδοι εμφανίζουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Η αγορά παιχνιδιών διατηρεί θετικές προσδοκίες, καθώς η πασχαλινή δαπάνη για λαμπάδες και δώρα παραμένει σχεδόν “ανελαστική”. Αντίστοιχη κινητικότητα καταγράφεται στην παιδική ένδυση και υπόδηση.
Η εστίαση, από την πλευρά της, προσβλέπει σε τόνωση της ζήτησης, ιδίως με την έναρξη της τουριστικής περιόδου. Άλλωστε, ο τουριστικός τζίρος πιστεύεται από τους εμπόρους ότι θα λειτουργήσει για ακόμα μία χρονιά ως κρίσιμο αντίβαρο, ενισχύοντας την κατανάλωση σε τοπικά προϊόντα και υπηρεσίες.
Το εορταστικό ωράριο προσφέρει πρόσθετες ευκαιρίες στην αγορά, με τα καταστήματα να λειτουργούν και την Κυριακή των Βαΐων και με διευρυμένο ωράριο καθ’ όλη τη Μεγάλη Εβδομάδα, σε μια προσπάθεια να αξιοποιηθεί κάθε διαθέσιμο περιθώριο ζήτησης.
Το πασχαλινό τραπέζι ως δείκτης ακρίβειας
Οι πιέσεις αποτυπώνονται πιο καθαρά στο κόστος του πασχαλινού τραπεζιού. Η συνολική δαπάνη για μια τετραμελή οικογένεια εκτιμάται αυξημένη κατά 10% έως 15% σε σχέση με πέρυσι, διαμορφούμενη μεταξύ 110 και 145 ευρώ, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΕΒΕΠ.
Ο βασικός παράγοντας ανατιμήσεων είναι το κρέας και ειδικότερα ο οβελίας, με τις τιμές να καταγράφουν σημαντική άνοδο σε όλα τα σημεία πώλησης. Η αύξηση στην αλυσίδα παραγωγής και διάθεσης προσεγγίζει το 25%, ως αποτέλεσμα της μείωσης του ζωικού κεφαλαίου, του αυξημένου κόστους ενέργειας και των μεταφορών.
Ανοδικά κινούνται και τα συνοδευτικά προϊόντα, όπως τα αυγά, τα τσουρέκια και τα σοκολατοειδή, με τα τελευταία να επηρεάζονται ιδιαίτερα από τη διεθνή άνοδο των τιμών κακάο.
Κατανάλωση “δύο ταχυτήτων” και αλλαγή συμπεριφοράς
Η αγορά κινείται πλέον σε δύο ταχύτητες. Τα σούπερ-μάρκετ ενισχύουν τη θέση τους μέσω ανταγωνιστικών τιμών και προσφορών, ενώ τα παραδοσιακά κρεοπωλεία διατηρούν υψηλότερα επίπεδα τιμών, επενδύοντας στην ποιότητα.
Η συνεχιζόμενη άνοδος της οργανωμένης λιανικής τροφίμων σε σχέση με τα υπόλοιπα κανάλια της παραδοσιακής λιανικής αποτυπώνεται στο “ταμείο” των αλυσίδων κατά το πρώτο δίμηνο τους 2026, καθώς ο τζίρος ανήλθε σε 2,479 δισ. ευρώ, 217 εκατ. ευρώ παραπάνω από την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Τα στοιχεία της NielsenIQ, που καλύπτουν την περίοδο έως τις 22 Φεβρουαρίου, δίνουν μια εικόνα αγοράς σε άνοδο 9,6% σε ετήσια βάση.
Βέβαια, οι καταναλωτές, από την πλευρά τους, προσαρμόζονται. Επιλέγουν μικρότερες ποσότητες, στρέφονται σε εναλλακτικά κρέατα και προχωρούν σε πρόωρες αγορές, για να περιορίσουν την επιβάρυνση. Η συμπεριφορά γίνεται πιο “υπολογισμένη”, αντανακλώντας τις πιέσεις στο εισόδημα.
Το διαρθρωτικό πρόβλημα
Πίσω από τη συγκυρία αναδεικνύεται ένα βαθύτερο ζήτημα: η χαμηλή αγοραστική δύναμη των ελληνικών νοικοκυριών. Παρά τις ονομαστικές αυξήσεις εισοδημάτων, η πραγματική δυνατότητα κατανάλωσης παραμένει περιορισμένη, καθώς ο πληθωρισμός απορροφά μεγάλο μέρος των αυξήσεων.
Το χάσμα με την υπόλοιπη Ευρώπη παραμένει σημαντικό, αντανακλώντας τις μακροχρόνιες επιπτώσεις της κρίσης και τις αδυναμίες της οικονομίας στην παραγωγικότητα και τη σύγκλιση εισοδημάτων.
Σε αυτό το πλαίσιο, το Πάσχα του 2026 λειτουργεί ως καθρέφτης της οικονομικής πραγματικότητας: μια αγορά που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη για κατανάλωση και στους περιορισμούς ενός εισοδήματος που δοκιμάζεται.
