Το μέλλον του περιβάλλοντος

Αν μπορούσαμε να ανοίξουμε ένα παράθυρο και να κοιτάξουμε τον κόσμο εκεί γύρω στο 2050, το πιθανότερο είναι ότι δεν θα βλέπαμε έναν πλανήτη αγνώριστο, αλλά έναν κόσμο που θα έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί.

Sponsored Content

Οι πόλεις θα είναι πιο πράσινες και πιο «έξυπνες», η ενέργεια θα παράγεται σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από τον ήλιο και τον άνεμο, τα αυτοκίνητα θα έχουν λιγότερο χώρο στη ζωή των ανθρώπων και τα σπίτια θα είναι σχεδιασμένα για να καταναλώνουν πολύ λιγότερη ενέργεια. Η αλλαγή, ωστόσο, δεν θα είναι μόνο τεχνολογική. Θα αφορά τον τρόπο που αγοράζουμε, ταξιδεύουμε, τρώμε, χτίζουμε και πετάμε. Το περιβάλλον δεν θα αποτελεί πια ένα ξεχωριστό κεφάλαιο, αλλά ένα καθολικό φίλτρο μέσα από το οποίο θα περνούν οι αποφάσεις μας. Και αυτή δεν είναι μια πρόβλεψη βασισμένη σε κάποια μακρινή επιστημονική υπόθεση. Είναι η κατεύθυνση που ήδη διαγράφεται από τις σημερινές επενδύσεις, τις πολιτικές των κυβερνήσεων και τις εκθέσεις των μεγαλύτερων διεθνών οργανισμών. Αρκεί βέβαια να επικρατήσουν αυτές και όχι η επιθετική κερδοφορία μέσω απομύζησης των πόρων του πλανήτη.

Ένα καινούριο ενεργειακό οικοσύστημα

Η μεγάλη αλλαγή θα έχει ξεκινήσει από εκεί όπου χτυπά η καρδιά της σύγχρονης οικονομίας: την ενέργεια. Η μετάβαση στις ανανεώσιμες πηγές δεν είναι πλέον ένα μακρινό σχέδιο, αλλά μια διαδικασία που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι από το 2025 έως το 2030 θα προστεθούν παγκοσμίως περίπου 4.600 GW νέας ανανεώσιμης ισχύος, με την ηλιακή ενέργεια να αντιπροσωπεύει σχεδόν το 80% της αύξησης. Η ίδια πρόβλεψη δείχνει ότι οι ανανεώσιμες πηγές θα μπορούσαν να καλύψουν πάνω από το 90% της αύξησης της παγκόσμιας ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας ως το 2035. Αν αυτή η πορεία συνεχιστεί, το 2050 η εικόνα της ενέργειας δεν θυμίζει πολύ τη σημερινή. Τα σπίτια θα λειτουργούν περισσότερο ως μικρές ενεργειακές μονάδες, παράγοντας και αποθηκεύοντας ηλεκτρισμό, ενώ τα δίκτυα θα γίνουν πιο ευέλικτα. Η ηλιακή ενέργεια, οι ανεμογεννήτριες, οι μπαταρίες, η αποθήκευση και οι τεχνολογίες διαχείρισης της ζήτησης θα αποτελούν ένα ενιαίο οικοσύστημα. Η πράσινη ενέργεια δεν θα είναι απλώς μια «οικολογική επιλογή». Θα είναι η νέα υποδομή της οικονομίας.
Το 2050, όμως, η μεγαλύτερη πρόκληση δεν θα είναι μόνο να παράγουμε καθαρότερη ενέργεια, αλλά να μάθουμε να ζούμε σε έναν κόσμο που έχει ήδη αλλάξει από την κλιματική κρίση. Οι σημερινές επιστημονικές εκτιμήσεις είναι σαφείς: ακόμη και αν οι εκπομπές μειωθούν σημαντικά, ορισμένες συνέπειες της υπερθέρμανσης θα συνεχίσουν να επηρεάζουν τις κοινωνίες. Οι πόλεις θα σχεδιάζονται με περισσότερα δέντρα, σκιά, δροσερές επιφάνειες και υποδομές διαχείρισης νερού. Η αρχιτεκτονική θα δίνει μεγαλύτερη σημασία στον φυσικό δροσισμό, στον αερισμό και στην ενεργειακή απόδοση. Η προσαρμογή θα γίνει εξίσου σημαντική με τη μείωση των εκπομπών. Στην Ευρώπη, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας επισημαίνει ήδη ότι η περιοχή θερμαίνεται ταχύτερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο και ότι οι θάνατοι που συνδέονται με τη ζέστη έχουν αυξηθεί σημαντικά. Αυτό σημαίνει ότι η κλιματική αλλαγή σε 30 χρόνια από σήμερα δεν θα είναι μια αφηρημένη συζήτηση για τους πάγους στους Πόλους. Θα αφορά το πώς σχεδιάζουμε μια πλατεία, πώς κατασκευάζουμε ένα σχολείο, πώς προστατεύουμε έναν ηλικιωμένο από έναν καύσωνα και πώς εξασφαλίζουμε νερό σε μια περίοδο ξηρασίας.

Μια νέα οικολογική και καταναλωτική φιλοσοφία

Αυτό που σήμερα ονομάζουμε «κυκλική οικονομία» θα είναι πιθανότατα ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία της ζωής. Η λογική «παράγω, αγοράζω, χρησιμοποιώ, πετάω» θα θεωρείται όλο και περισσότερο ξεπερασμένη. Τα προϊόντα θα σχεδιάζονται εξαρχής ώστε να επισκευάζονται, να αναβαθμίζονται, να επαναχρησιμοποιούνται και, στο τέλος της ζωής τους, να ανακυκλώνονται ευκολότερα. Η αλλαγή θα είναι ορατή παντού: από τα ρούχα που θα αγοράζουμε μέχρι τα έπιπλα, τις ηλεκτρικές συσκευές και τα υλικά κατασκευής των κτηρίων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι έως και το 80% των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ενός προϊόντος μπορεί να καθορίζεται ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού. Αυτό σημαίνει ότι η μεγάλη οικολογική επανάσταση δεν θα συμβαίνει μόνο στον κάδο ανακύκλωσης, αλλά πολύ νωρίτερα, στο γραφείο του σχεδιαστή και του μηχανικού. Παράλληλα, η Παγκόσμια Τράπεζα, στην πρόσφατη έκθεση «What a Waste 3.0», υπολογίζει ότι τα παγκόσμια αστικά απόβλητα έφτασαν τους 2,56 δισ. τόνους το 2022 και, χωρίς πιο φιλόδοξες πολιτικές, θα μπορούσαν να ανέλθουν σε 3,86 δισ. τόνους το 2050. Το μήνυμα είναι σαφές: μέχρι το 2050, η μείωση των απορριμμάτων θα είναι εξίσου σημαντική με τη διαχείρισή τους.

Η νέα οικολογική συνήθεια, επομένως, δεν θα είναι απαραίτητα να «μην αγοράζουμε», αλλά να αγοράζουμε διαφορετικά. Θα προτιμάμε προϊόντα που κρατούν περισσότερο, θα επισκευάζουμε αντί να αντικαθιστούμε, θα νοικιάζουμε ή θα μοιραζόμαστε πράγματα που χρησιμοποιούμε σπάνια και θα γνωρίζουμε καλύτερα την προέλευση όσων καταναλώνουμε. Τα εστιατόρια θα αντιμετωπίζουν τη σπατάλη τροφίμων ως πραγματικό κόστος και τα σπίτια θα αποκτούν πιο εξελιγμένα συστήματα διαχείρισης ενέργειας και νερού. Ακόμη και η έννοια της πολυτέλειας μπορεί να αλλάξει: το σπάνιο και πολύτιμο προϊόν του 2050 ίσως δεν είναι εκείνο που παράγεται σε μεγάλες ποσότητες, αλλά εκείνο που κατασκευάζεται με λιγότερους πόρους, διαρκεί περισσότερο και έχει μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Η βιωσιμότητα θα περάσει έτσι από το πεδίο της «ηθικής κατανάλωσης» στο πεδίο του design και της ποιότητας ζωής. Δεν θα αγοράζουμε απλώς κάτι επειδή είναι οικολογικό. Θα το αγοράζουμε επειδή είναι καλύτερα σχεδιασμένο.

Η ίδια λογική θα αλλάξει και τις πόλεις. Μέχρι το 2050, η έννοια της βιώσιμης πόλης θα έχει πιθανότατα μετακινηθεί από τα μεγάλα λόγια στις μικρές, καθημερινές υποδομές. Περισσότερες διαδρομές θα γίνονται με τα πόδια, με ποδήλατο ή με ηλεκτρικά μέσα, ενώ τα δημόσια δίκτυα μετακίνησης θα συνδέονται με ψηφιακές υπηρεσίες που θα κάνουν τις μετακινήσεις πιο εύκολες και πιο αποδοτικές. Τα κτίρια θα καταναλώνουν λιγότερη ενέργεια και θα παράγουν περισσότερη από όση χρειάζονται σήμερα. Οι στέγες θα φιλοξενούν φωτοβολταϊκά και πράσινο, οι δρόμοι θα σχεδιάζονται ώστε να αντιμετωπίζουν τις υψηλές θερμοκρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα και οι πόλεις θα προσπαθούν να επαναφέρουν τη φύση στο εσωτερικό τους. Η προσαρμογή αυτή δεν θα είναι μόνο περιβαλλοντική αλλά και οικονομική. Η Παγκόσμια Τράπεζα ήδη αντιμετωπίζει τη διαχείριση απορριμμάτων ως ζήτημα που συνδέεται με την αστική ανάπτυξη, την υγεία, την απασχόληση και την ανταγωνιστικότητα.

Καθαρότερος πλανήτης ή απλώς λιγότερο ρυπογόνος;

Υπάρχει, όμως, μια σημαντική λεπτομέρεια που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στην αισιοδοξία της τεχνολογικής προόδου. Το 2050 δεν είναι βέβαιο ότι θα είναι ένας πιο δροσερός ή πιο ασφαλής κόσμος. Θα είναι μάλλον ένας κόσμος που θα έχει μάθει να προσαρμόζεται καλύτερα. Οι σημερινές πολιτικές δεν επαρκούν ακόμη για να εξασφαλίσουν την επίτευξη των πιο φιλόδοξων στόχων της Συμφωνίας του Παρισιού. Το UNEP (το Πρόγραμμα του ΟΗΕ για το Περιβάλλον) εκτιμά ότι, με βάση τις σημερινές πολιτικές, η υπερθέρμανση μέσα στον 21ο αιώνα κινείται γύρω στους +2,8°C, ενώ η πλήρης εφαρμογή των εθνικών δεσμεύσεων οδηγεί σε εκτίμηση περίπου +2,3 – +2,5°C. Οι αριθμοί αυτοί δείχνουν ότι η απόσταση ανάμεσα στις εξαγγελίες και στην πραγματική εφαρμογή παραμένει μεγάλη. Για τον ορίζοντα του 2050, αυτό σημαίνει ότι η περιβαλλοντική πολιτική θα είναι μια συνεχής διαδικασία: περισσότερες επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια, μεγαλύτερη προστασία των οικοσυστημάτων, καλύτερη διαχείριση των πόρων και προσαρμογή στις επιπτώσεις που δεν μπορούν πλέον να αποφευχθούν. Το πιθανότερο είναι ότι η απάντηση θα εξαρτηθεί και από το πόσο γρήγορα θα περάσουν από τα εργαστήρια στην καθημερινότητα οι τεχνολογίες που ήδη αναπτύσσονται. Η καθαρή ενέργεια, οι νέες γενιές μπαταριών, η αποθήκευση ηλεκτρισμού, το πράσινο υδρογόνο, η δέσμευση άνθρακα και οι τεχνολογίες καθαρισμού του νερού και του αέρα μπορούν να αλλάξουν σημαντικά την εικόνα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η τεχνολογία από μόνη της θα «καθαρίσει» τον πλανήτη. Η τελευταία έκθεση «Global Environment Outlook» του UNEP προειδοποιεί ότι, αν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις, το 2050 περίπου 4,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι θα εξακολουθούν να εκτίθενται συστηματικά σε επικίνδυνα επίπεδα ρυπογόνων, αιωρούμενων ατμοσφαιρικών σωματίδιων. Η πιο ρεαλιστική εικόνα για το 2050 είναι, επομένως, ένας πλανήτης με πολύ καθαρότερη ενέργεια και καλύτερες τεχνολογίες πρόληψης και αντιμετώπισης της ρύπανσης, αλλά όχι ένας πλανήτης χωρίς ρύπανση.

Και ίσως αυτή να είναι τελικά η πιο ρεαλιστική εικόνα για το περιβάλλον του μέλλοντος. Όχι ένας τέλειος «πράσινος πλανήτης» όπου η κλιματική κρίση θα έχει εξαφανιστεί, αλλά ένας κόσμος που θα έχει αλλάξει τους κανόνες του…

Powered by Papastratos

Εδώ και 95 χρόνια, η πορεία της Παπαστράτος δείχνει πώς μια εταιρεία έχει επιλέξει συνειδητά να διαμορφώνει με συνέπεια το μέλλον. Επενδύει διαχρονικά στην εξέλιξη, στην καινοτομία και στους ανθρώπους της συμβάλλοντας σταθερά στην ελληνική οικονομία και κοινωνία. Γιατί για την Παπαστράτος, το επόμενο προηγείται. Και το μέλλον ανήκει σε όσους προετοιμάζονται γι’ αυτό.