Το καλώδιο πέρασε: Οι χειρισμοί της Αθήνας, τι έγραψαν οι Γάλλοι και η… συμβολική αντίδραση των Τούρκων

Με το γαλλικό ερευνητικό πλοίο «Abeille Marengo» να πλέει από την Πέμπτη σε διεθνή ύδατα, νοτιοανατολικά της Καρπάθου, και να πραγματοποιεί έρευνες για την πόντιση του καλωδίου GSI, με βάση την ελληνική NAVTEX που εκδόθηκε στις 6 Νοεμβρίου, κλείνει προς το παρόν μια υπόθεση, η οποία άφησε έντονο αποτύπωμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις τα τελευταία δύο χρόνια.

Για την Ελλάδα, το ζητούμενο από την πρώτη στιγμή ήταν ξεκάθαρο: να μην επιτραπεί στην Τουρκία να μετατρέψει ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο σε απαγορευμένη περιοχή για έργα διασύνδεσης και να μη χρησιμοποιήσει εκβιαστικά τα έργα αυτά προκειμένου να επιβάλει τετελεσμένα, προωθώντας τις διεκδικήσεις της με τη «Γαλάζια Πατρίδα». Ειδικά σε μια περίοδο που η σημασία της Ανατολικής Μεσογείου για έργα διασύνδεσης είναι κρίσιμη, ενώ παραμένει σε εκκρεμότητα, για λόγους που δεν έχουν σχέση με την κρίση στο Ιράν και τη Γάζα, το μεγάλο, φιλόδοξο σχέδιο του IMEC, το οποίο θα περάσει από την ίδια περιοχή.

Το αδιέξοδο που δημιουργήθηκε τον Ιούλιο του 2024, με το επεισόδιο της Κάσου, έριχνε όλο αυτό το διάστημα βαριά σκιά στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και εμπόδιζε την επανάληψη των ερευνών για το έργο GSI, στο οποίο μπήκε το καλοκαίρι με πρωτοβουλία του ΑΔΜΗΕ αλλά και με τη στήριξη του ίδιου του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, η γαλλική εταιρεία Meridiam, βάζοντας έτσι και το Παρίσι στο παιχνίδι, το οποίο, όπως όλα δείχνουν, λειτούργησε καταλυτικά για την άρση του αδιεξόδου.

Η παρέμβαση της γαλλικής πλευράς προς την Αγκυρα, ως άτυπου και ενδιάμεσου μεσολαβητή, διευκόλυνε την εξεύρεση μιας «πρακτικής ρύθμισης», ώστε οι έρευνες να επαναληφθούν με τρόπο που να διασφαλίζονται τα δικαιώματα και οι δικαιοδοσίες της Ελλάδας και συγχρόνως να προσφέρεται στην Τουρκία μια λύση που σώζει τα προσχήματα, δεδομένης της πίεσης που υπάρχει από την αντιπολίτευση στην Αγκυρα, αλλά και της αυτονόητης προσπάθειας της Τουρκίας να δείξει ότι υπερασπίζεται στο πεδίο τη «Γαλάζια Πατρίδα» και το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.

Η γαλλική «πρακτική ρύθμιση», δύο ημέρες μετά την επανέναρξη των ερευνών, δείχνει ότι λειτουργεί, καθώς η συμβολικού κυρίως τύπου αντίδραση της Τουρκίας, με την ανάγνωση κειμένου της παράνομης τουρκικής NAVTEX (TURNHOS N/W : 1127/26), που είχε εκδοθεί στις 10 Νοεμβρίου, από την τουρκική φρεγάτα «TCG Gökova», και την απάντηση από τη φρεγάτα «Λήμνος» με την ανάγνωση της ελληνικής NAVTEX (NAVWARN 1411/26), βάσει της οποίας πραγματοποιεί τις έρευνες το πλοίο, επιβεβαιώνει αυτή την εκτίμηση.

Γιατί μίλησαν στον ασύρματο

Η τουρκική αντίδραση ήταν μία ακόμη απόδειξη ότι δεν έχει υποβληθεί στην Τουρκία αίτημα για αδειοδότηση των ερευνών, καθώς, εάν είχε συμβεί αυτό, δεν θα υπήρχε λόγος για τη διά ασυρμάτου ανάγνωση της παράνομης τουρκικής NAVTEX, η οποία, σημειωτέον, δεν έκανε αναφορά σε «άδεια», αλλά μόνο σε «συναίνεση» για την πραγματοποίηση των ερευνών. Τη στιγμή μάλιστα που το «Abeille Marengo» είχε βγει στα διεθνή ύδατα και έπλεε στην ελληνική οριοθετημένη ΑΟΖ νοτιοανατολικά της Καρπάθου, εκεί που επικαλύπτει το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.

Το μήνυμα που εξέπεμψε η Τουρκία με την πρώτη «ήπια» αντίδρασή της δεν προδιαθέτει για κλιμάκωση τις επόμενες ημέρες και όσο θα πλέει το «Abeille Marengo» εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, αν και υπάρχει κάποια ανησυχία για το πώς θα αντιδράσει η Αγκυρα όταν το πλοίο φτάσει στα όρια της κυπριακής ΑΟΖ. Εκεί, στο παρελθόν, για λόγους που έχουν να κάνουν και με την υποτιθέμενη σπουδή προστασίας των «δικαιωμάτων του Ψευδοκράτους», είχαν παρενοχληθεί ερευνητικά πλοία, τα οποία, πάντως, δεν πραγματοποιούσαν έρευνες για πόντιση καλωδίου, αλλά επιστημονικές θαλάσσιες και σεισμογραφικές έρευνες, που αποτελούν άλλη κατηγορία, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας.

Η συζήτηση στο εσωτερικό επικεντρώνεται κυρίως στο τι ακριβώς περιείχε η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Αγκυρα, η οποία φαίνεται να ξεκλείδωσε αυτή την «πρακτική ρύθμιση» για την απρόσκοπτη έναρξη των ερευνών του γαλλικού ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo».

Η γαλλική ρηματική διακοίνωση, καθώς αποτελεί έγγραφο διπλωματικής επικοινωνίας μεταξύ Γαλλίας και Τουρκίας, δεν είναι στη διάθεση της ελληνικής κυβέρνησης και του υπουργείου Εξωτερικών, στο οποίο έχει, ωστόσο, γνωστοποιηθεί το περιεχόμενό της. Αλλά ακόμη κι αν την είχε στη διάθεσή του το ΥΠΕΞ, δεν δικαιούται να τη δημοσιοποιήσει με κανέναν τρόπο, καθώς κάτι τέτοιο θα παραβίαζε πάγιους κανόνες διπλωματικής λειτουργίας και θα προκαλούσε διπλωματικό επεισόδιο, καταρχάς με τη Γαλλία.

Σύμφωνα με πληροφορίες, η γαλλική ρηματική διακοίνωση ανέφερε μεταξύ άλλων:

■ «… Σας ενημερώνουμε ότι το πλοίο “Abeille Marengo” θα πραγματοποιήσει έρευνες για το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα στην περιοχή από το σημείο … μέχρι το σημείο …
■ … Η ενημέρωση αυτή δεν συνιστά δήλωση θέσης ούτε προδικάζει τις θαλάσσιες δικαιοδοσίες και οριοθετήσεις.

■ … Επίσης, οι έρευνες του πλοίου εμπίπτουν στις ελευθερίες των θαλασσών για έρευνα και πόντιση καλωδίων, βάσει του Δικαίου της Θάλασσας».

Η ρηματική διακοίνωση

Δεν είναι γνωστό αν στο πλαίσιο της συνεννόησης που υπήρξε μεταξύ Παρισιού και Αγκυρας περιλαμβάνονται και άλλα ανταλλάγματα που ενδεχομένως προσέφερε η γαλλική πλευρά, ανεξάρτητα από το συγκεκριμένο έργο, και τα οποία αφορούν είτε τη στάση της απέναντι σε αιτήματα που προβάλλει η Τουρκία έναντι της Ε.Ε. είτε γαλλικές επενδύσεις στη γείτονα. Πάντως, είχε καταστεί σαφές προς την τουρκική κυβέρνηση ότι ενδεχόμενη επανάληψη του επεισοδίου της Κάσου, με παρεμπόδιση των ερευνών, θα είχε συνέπειες και στις γαλλοτουρκικές σχέσεις. Κάτι τέτοιο, στην παρούσα φάση, θα ήταν εξαιρετικά αρνητικό για την Τουρκία, η οποία προσπαθεί με κάθε τρόπο να βρει διέξοδο για την είσοδό της σε ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το SAFE και το Made in Europe, καθώς και για την αναθεώρηση της Τελωνειακής Ενωσης με την Ε.Ε.
Σύμφωνα με ανώτερη πηγή που έχει γνώση των συνεννοήσεων που έγιναν με το Παρίσι, η ρηματική διακοίνωση είχε αποκλειστικό σκοπό, όπως και αναφέρει, την «ενημέρωση» και όχι την υποβολή αιτήματος για έγκριση ή αδειοδότηση των ερευνών.

Το ότι η αίτηση άδειας κατατέθηκε προς την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ προς την τελευταία υπήρξε μόνο «ενημέρωση», αποτυπώνεται, σύμφωνα με την ίδια πηγή, και στην ελληνική NAVTEX της 6ης Νοεμβρίου, στην οποία αναφέρονται και οι αριθμοί των αποφάσεων έγκρισης του αιτήματος, ενώ στην παράνομη τουρκική NAVTEX της 10ης Νοεμβρίου οι τουρκικές αρχές αναφέρουν τον όρο «συγκατάθεση».

Σύμφωνα και με νομικούς στους οποίους έχει απευθυνθεί το υπουργείο Εξωτερικών, αυτή η ενημέρωση της γαλλικής πλευράς, η οποία θα πρέπει ήδη να έχει παραληφθεί και από την Αίγυπτο (ως παράκτιο κράτος της Ανατολικής Μεσογείου), δεν συνιστά σε καμία περίπτωση τεκμήριο αναγνώρισης δικαιωμάτων θαλάσσιας δικαιοδοσίας. Επίσης, η διατύπωση της γαλλικής ρηματικής διακοίνωσης δεν επιτρέπει, σύμφωνα με ανώτερη πηγή που έχει γνώση των συνεννοήσεων, τη μελλοντική επίκλησή της ενώπιον διεθνούς δικαιοδοτικού οργάνου ως επιχείρημα για την κατοχύρωση δικαιωμάτων επί θαλάσσιων ζωνών.

Η Γαλλία, εξάλλου, έχει καθαρή θέση για το Τουρκολιβυκό Μνημόνιο, την οποία έχει εκφράσει τόσο σε διμερές επίπεδο όσο και στο πλαίσιο της ενιαίας θέσης που έχουν λάβει τα 27 κράτη-μέλη της Ε.Ε., τα οποία επαναβεβαίωσαν, πριν από δύο εβδομάδες, την απόρριψη του Τουρκολιβυκού Μνημονίου, με αφορμή την κύρωσή του από το λιβυκό Κοινοβούλιο. Σύμφωνα με πληροφορίες από διπλωματική πηγή, στην απάντησή της προς τη Γαλλία η Αγκυρα, στις 10 Νοεμβρίου, ανέφερε, μεταξύ άλλων, ότι δίνει τη συγκατάθεσή της για τις έρευνες του πλοίου επί της τουρκικής, όπως υποστηρίζει, υφαλοκρηπίδας.

Μόλις ολοκληρώθηκε η επικοινωνία μεταξύ Παρισιού και Αγκυρας, δόθηκε τότε το πράσινο φως για τον απόπλου του ερευνητικού πλοίου, το οποίο παρέμενε επί δύο εβδομάδες στο λιμάνι του Ηρακλείου.

Το διπλωματικό παρασκήνιο

Είχε προηγηθεί έντονο διπλωματικό παρασκήνιο, με τον Ελληνα υπουργό Εξωτερικών, Γιώργο Γεραπετρίτη, να βρίσκεται σε διαρκή επαφή με τον Κύπριο ομόλογό του, Κωνσταντίνο Κόμπο, και να χειρίζονται τις συνεννοήσεις με το γαλλικό ΥΠΕΞ. Μεσολάβησαν τουλάχιστον δύο τηλεφωνικές επικοινωνίες του κ. Γεραπετρίτη με τον Χακάν Φιντάν, ενώ υπήρξε και προφορική ενημέρωση από τις αμερικανικές πρεσβείες στη Λευκωσία και στην Αγκυρα για τη θέση της αμερικανικής πλευράς, σύμφωνα με την οποία σε τέτοιου είδους έργα δεν μπορεί να προβάλλεται «objection» από καμία πλευρά. Συγχρόνως, είχε τεθεί σε εφαρμογή το επιχειρησιακό σχέδιο του ελληνικού υπουργείου Εθνικής Αμυνας, ώστε να αντιμετωπιστεί κάθε σενάριο εμπλοκής με την έναρξη των ερευνών, με κινητοποίηση, έστω και σε απόσταση, μονάδων επιφανείας του Πολεμικού Ναυτικού, αλλά και drones, τα οποία επιτηρούσαν την περιοχή.

Οι τελευταίες εξελίξεις, που επέτρεψαν τελικά την επανέναρξη των ερευνών για το GSI, αναδεικνύουν τα λεπτά όρια μέσα στα οποία κινούνται και θα συνεχίσουν να εξελίσσονται στο μέλλον οι ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η «πρακτική ρύθμιση» που βρέθηκε για το GSI δεν οδηγεί, φυσικά, αυτομάτως σε μια περίοδο «ήρεμων νερών», ούτε επιλύει στην πράξη τα μεγάλα ζητήματα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, με πρώτο την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.

Μπορεί, όμως, να αποτρέψει εστίες έντασης από το να εξελιχθούν σε μείζονες κρίσεις, οδηγώντας τις δύο χώρες ακόμη και σε θερμό επεισόδιο, με αφορμή έργα όπως οι έρευνες για την πόντιση καλωδίων, τα οποία, σύμφωνα με την UNCLOS, εμπίπτουν στην ελευθερία των θαλασσών και δεν απαιτούν καν άδεια από το παράκτιο κράτος.

Ισραήλ και Τουρκία

Πάντως, το ερώτημα πλέον αφορά τις μελλοντικές έρευνες για την πόντιση καλωδίων, καθώς η Ανατολική Μεσόγειος αναδεικνύεται σε κόμβο διασυνδεσιμότητας, πώς θα μπορούσε να επιτευχθεί αυτή η «πρακτική ρύθμιση» που εφαρμόστηκε στην περίπτωση του GSI, αν το έργο είναι ελληνικού ενδιαφέροντος και υλοποιείται από ελληνικό επιχειρηματικό σχήμα ή αν αφορά τη συμμετοχή μιας χώρας που δεν είναι εξίσου συνεργάσιμη και δεν διαθέτει την ίδια δυνατότητα πειθούς απέναντι στην Αγκυρα όπως η Γαλλία. Και αν η Τουρκία, αντλώντας διδάγματα από το τελευταίο δεκαήμερο και τον τρόπο με τον οποίο εξελίχθηκε η υπόθεση των ερευνών για το GSI, θα αναθεωρήσει τη στάση της, επιλέγοντας να υπονομεύσει μελλοντικά έργα που θεωρεί ότι την αφήνουν εκτός των περιφερειακών σχεδιασμών ή επιδιώκοντας να κατοχυρώσει στην πράξη διεκδικήσεις θαλάσσιας δικαιοδοσίας στην περιοχή που περιλαμβάνεται στο Τουρκολιβυκό Μνημόνιο.

Η στάση της Τουρκίας και η αντίδρασή της στο GSI εντάσσονται στη γενικότερη στρατηγική της Αγκυρας για κατοχύρωση ηγεμονικού περιφερειακού ρόλου, η οποία δεν περιορίζεται μόνο και αποκλειστικά στις θαλάσσιες ζώνες.

Στην έκθεση του Οκτωβρίου της Εθνικής Ακαδημίας Πληροφοριών (Millî İstihbarat Akademisi), η οποία αποτελεί παρακλάδι της ΜΙΤ και έχει τίτλο «Ανατομία του Ισραηλινού Επεκτατισμού», αποτυπώνεται και η αντίληψη που κυριαρχεί πλέον στην Αγκυρα, σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα και η Κύπρος συνιστούν απειλή, καθώς συμβάλλουν στην προσπάθεια του Ισραήλ να αντιπαρατεθεί στρατηγικά με την Τουρκία, έχοντας ως στόχο την «περικύκλωσή» της και, συνεπώς, την αποδυνάμωσή της.
Η έκθεση επισημαίνει: «Το Ισραήλ αποσκοπεί στο να ανταγωνιστεί την Τουρκία σε μια ευρεία περιοχή που εκτείνεται από την Ανατολική Μεσόγειο έως τα Βαλκάνια και από την Ερυθρά Θάλασσα έως το Κέρας της Αφρικής, συμπεριλαμβανομένων των ενεργειακών αγωγών και των διαδρόμων συνδεσιμότητας. Η αμυντική συμφωνία που υπεγράφη με την Ελλάδα ή η αναγνώριση της Σομαλιλάνδης αποτελούν επικαιροποιημένες εκφάνσεις αυτού του στόχου. Οι αναζητήσεις συμμαχιών και οι διπλωματικές κινήσεις του Ισραήλ, που στοχεύουν στην περικύκλωση και τον αποκλεισμό της Τουρκίας, πρέπει να παρακολουθούνται με ιδιαίτερη προσοχή».

Σύμφωνα με την έκθεση της ΜΙΤ, «η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί ένα από τα πιο θεσμοθετημένα πεδία αυτού του ανταγωνισμού. Οι σχέσεις ασφαλείας, ενέργειας και πολιτικής που αναπτύσσει το Ισραήλ με την Ελλάδα και την “Ελληνοκυπριακή Διοίκηση Νότιας Κύπρου” (ΕΔΝΚ) εξελίσσονται σε στρατηγική περικύκλωσης της Τουρκίας. …
Η αναζήτηση του Ισραήλ να εντάξει τις σχέσεις του με την Ελλάδα και την “ΕΔΝΚ”, παράλληλα με δρώντες όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ινδία, σε ευρύτερα δίκτυα ασφαλείας και συνδεσιμότητας, αποκτά επίσης ιδιαίτερη σημασία σε αυτό το πλαίσιο.

Ως εκ τούτου, το Ισραήλ επιδιώκει να περικυκλώσει την Τουρκία και τους στενούς συμμάχους της και να καταστήσει κοστοβόρα τη σύναψη συμμαχιών με την Τουρκία».

Ωστόσο, και ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων, Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, μιλώντας σε εκδήλωση στο Χρηματοοικονομικό Κέντρο της Κωνσταντινούπολης την περασμένη εβδομάδα, αποκάλυψε τις προθέσεις της Τουρκίας και την εναντίωσή της σε ενεργειακά έργα διασυνδεσιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, όπως ο GSI, αλλά και σε έργα αξιοποίησης του φυσικού πλούτου στην ΑΟΖ της Κύπρου και των άλλων χωρών της περιοχής.

Στόχος, φυσικά, είναι να μην παρακαμφθεί η Τουρκία και να εξελιχθεί η ίδια σε ενεργειακό κόμβο για ολόκληρη την περιοχή, αποκτώντας συγχρόνως τον πλήρη ενεργειακό έλεγχο και μέσω αυτού την «ομηρία» και της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Ο κ. Μπαϊρακτάρ υπεραμύνθηκε της σημασίας του παράνομου υποθαλάσσιου αγωγού που συνδέει την Τουρκία με τα Κατεχόμενα, ο οποίος έχει καταγγελθεί στον ΟΗΕ από την Κυπριακή Δημοκρατία, υποστηρίζοντας ότι θα προσέφερε φθηνή και καθαρή ενέργεια σε ολόκληρο το νησί. Παρουσίασε, μάλιστα, την ιδέα ότι αυτός ο αγωγός θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την εξαγωγή φυσικού αερίου με αντίστροφη ροή, από τις όποιες ανακαλύψεις γίνουν είτε από την Κύπρο είτε από την ίδια την Τουρκία ή άλλη χώρα στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Ο Τούρκος υπουργός ουσιαστικά κατηγόρησε την Κύπρο και την Ελλάδα ότι μπλόκαραν αυτό το έργο στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ENTSO-E).

Νίκος Μελέτης

15.11.2026, 21:00

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ