Είναι σαν δύο θεατρικές παραστάσεις που εξελίσσονται παράλληλα, μπροστά σε έναν και μόνο θεατή.
Η ειρηνευτική διαδικασία γύρω από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει φτάσει σε ένα αξιοσημείωτο αδιέξοδο.
Στη μία σκηνή, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και το Κίεβο προσπαθούν απεγνωσμένα να μετατρέψουν τις απαιτήσεις και τις απειλές των ΗΠΑ σε κάτι που να μοιάζει με σχέδιο, ικανό να ικανοποιήσει τον πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ. Στην άλλη, το Κρεμλίνο δίνει τη δική του παράσταση: ο απεσταλμένος Κίριλ Ντμίτριεφ προτείνει επιχειρηματικές ευκαιρίες που έχουν σχεδιαστεί για να προσελκύσουν έναν Αμερικανό πρόεδρο με εμπορική νοοτροπία, να τον φέρουν ακόμη πιο κοντά στη σφαίρα επιρροής της Μόσχας και να επιτρέψουν στη Ρωσία να συνεχίσει την αργή προέλασή της στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Οι απεσταλμένοι του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, πηγαινοέρχονται ανάμεσα στις δύο παραστάσεις. Ωστόσο, οι δύο πλοκές παραμένουν χωριστές και αμοιβαία απαξιωτικές, χωρίς να διαφαίνεται κάποια κατάληξη.
Όταν ο Τραμπ μιλά για μια συμφωνία με τη Ρωσία, ένα γεγονός υπερισχύει όλων των άλλων: για τη Μόσχα, ειρήνη σημαίνει ουσιαστικά νίκη. Το Κρεμλίνο έχει διατυπώσει με σαφήνεια τις απαιτήσεις του, ακόμη και στην πιο μετριοπαθή εκδοχή τους. Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν θέλει η Ουκρανία να παραδώσει το Ντονμπάς χωρίς περαιτέρω μάχες. Εδώ και καιρό επιδιώκει επίσης την αποστρατιωτικοποίηση της Ουκρανίας, τη δέσμευσή της ότι δεν θα ενταχθεί ποτέ στο ΝΑΤΟ και την αλλαγή της ηγεσίας στο Κίεβο -απαιτήσεις που είναι όλες ανεφάρμοστες ή αδύνατο να ικανοποιηθούν εν καιρώ πολέμου. Έτσι, ο επικεφαλής πραγματιστής της Ρωσίας έχει καταλήξει να θεωρεί το Ντονμπάς έναν διαπραγματευτικό στόχο που μπορεί να επιτευχθεί, ενώ αυξάνεται η πίεση προς το Κίεβο να κάνει παραχωρήσεις.
Γιατί ο Ζελένσκι δεν υποχωρεί απλώς; Οι λόγοι για να το πράξει πληθαίνουν, καθώς ό,τι έχει απομείνει από το Ντονμπάς γίνεται κάθε μέρα και λιγότερο κατοικήσιμο. Ρωσικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη περιπολούν πάνω από το Κραματόρσκ, το μεγαλύτερο πληθυσμιακό κέντρο της περιοχής, κυνηγώντας αμάχους όλο το εικοσιτετράωρο. Το Σλοβιάνσκ, το Ντομπροπίλια και το Κοστιαντινίβκα είναι είτε ερείπια είτε στόχοι ρωσικών βομβών ολίσθησης: τόποι τεράστιας στρατιωτικής σημασίας, στους οποίους όμως έχει απομείνει ελάχιστη πολιτική ζωή.
Ωστόσο, το σαφέστερο επιχείρημα για το γιατί η Ουκρανία δεν μπορεί απλώς να εγκαταλείψει το Ντονμπάς προήλθε από κανέναν άλλον παρά από τον σύμβουλο Εθνικής Ασφάλειας του Τραμπ και πιθανό διάδοχό του, Μάρκο Ρούμπιο. Η Ρωσία ελέγχει ολόκληρη την περιφέρεια του Ντονέτσκ, εκτός από το 11% της, ενώ η Ουκρανία περιγράφει το υπόλοιπο τμήμα ως “την αμυντική γραμμή στην οποία έχουν οχυρωθεί”, δήλωσε ο Ρούμπιο σε συνέντευξή του στο Breitbart News. “Υποστηρίζουν -και οι στρατιωτικοί στρατηγικοί αναλυτές λένε ότι έχουν δίκιο-πως πρόκειται για την τελευταία αμυντικά βιώσιμη γραμμή… Από εκεί και πέρα, ο δρόμος προς το Κίεβο είναι ουσιαστικά ανοιχτός και ευθύς”. Πρόσθεσε ότι η Ρωσία δεν προελαύνει πραγματικά και, ως εκ τούτου, έχει στραφεί στην “πρόκληση αφόρητου πόνου στον ουκρανικό λαό μέσω επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, μέσω επιθέσεων με βαλλιστικούς πυραύλους, προσπαθώντας να καταστρέψει τις ενεργειακές υποδομές του, την ηλεκτροδότησή του”. Η Ουκρανία, από την πλευρά της, πλήττει ρωσικά διυλιστήρια.
Ο Ρούμπιο αναγνώρισε τις προσπάθειες του Κούσνερ και του Γουίτκοφ, αλλά τελικά κατέληξε: “Θα θέλαμε να τελειώσει ο πόλεμος, αλλά, σε τελική ανάλυση, έχουμε και άλλες προτεραιότητες σε όλο τον κόσμο, στις οποίες εστιάζουμε επίσης”.
Ο Ρούμπιο μίλησε τηλεφωνικά επί 45 λεπτά με τον Ζελένσκι την Τρίτη, γεγονός που υποδηλώνει ότι ενδέχεται να ενδιαφέρεται περισσότερο για την έκβαση της υπόθεσης απ’ όσο αφήνει να εννοηθεί αυτή η καταληκτική δήλωση. Ωστόσο, οι χαμηλότερες προσδοκίες του αντανακλούν την πραγματικότητα αυτών των δύο ξεχωριστών ειρηνευτικών παραστάσεων. Η Ουκρανία θέλει να επιβιώσει· η Ρωσία θέλει να νικήσει και εξακολουθεί να πιστεύει ότι μπορεί να το πετύχει.
Αν ακόμη και ένα από τα πιο σώφρονα μυαλά στον Λευκό Οίκο θεωρεί ότι η ειρήνη είναι, στην καλύτερη περίπτωση, ένα μακρινό ενδεχόμενο, τι πέτυχαν οι εξελίξεις των τελευταίων δέκα ημερών στις σχέσεις ΗΠΑ και Ουκρανίας; Έφεραν τον Τραμπ πιο κοντά στη συμφωνία που λέει ότι επιθυμεί;
Ο Τραμπ έχει προσφέρει μια εντυπωσιακή σειρά κινήτρων υπέρ της Ρωσίας, με στόχο να προσελκύσει τη Μόσχα προς μια ειρήνη της οποίας τους όρους δεν έχει ακόμη προσδιορίσει. Αυτό μοιάζει με άσκηση πίεσης για την ίδια την πίεση -και λειτουργεί προς άμεσο όφελος του Πούτιν.
Ο κατάλογος των δώρων του Τραμπ προς τη Μόσχα είναι εκτενής: μια αιφνιδιαστική συμφωνία για το ντίζελ, η οποία είναι πιθανό να διοχετεύσει δισεκατομμύρια στα πολεμικά ταμεία του Πούτιν· μια εκεχειρία στον ενεργειακό τομέα, την οποία ανακοίνωσε μονομερώς ο Τραμπ και για την οποία, όπως φαίνεται, δεν γνώριζε καμία από τις δύο πλευρές, με αποτέλεσμα να περιοριστούν για αρκετές ημέρες οι ουκρανικές επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια. Υπήρξαν επίσης περιορισμοί στην κρίσιμης σημασίας τεχνολογία Starlink, οι οποίοι επηρέασαν τις αμυντικές και επιθετικές επιχειρήσεις της Ουκρανίας· περιορισμοί στην ανταλλαγή πληροφοριών, εξαιτίας των οποίων η Ουκρανία έμεινε χωρίς προειδοποίηση για επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους επί τουλάχιστον αρκετές νύχτες· καθώς και επανειλημμένες εκκλήσεις προς τον Ζελένσκι να εγκαταλείψει το αξίωμά του. Σε αυτά προστίθεται η κατάρρευση, επί μήνες, της αμερικανικής οικονομικής στήριξης προς την Ουκρανία, με την Ευρώπη να καλύπτει πλέον το κόστος της στρατιωτικής βοήθειας. Αν ο Πούτιν μπορούσε να χαράζει την αμερικανική πολιτική, αυτή θα έμοιαζε πολύ με τη σημερινή.
Μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου στο Όσλο, μετά τη διά ζώσης συνάντησή του με τον Γουίτκοφ και την εξ αποστάσεως συμμετοχή του Κούσνερ, ο Ζελένσκι δήλωσε ότι ελπίζει σύντομα να λάβει μια θετική απάντηση από τον Ρούμπιο σχετικά με το αμερικανικής κατασκευής σύστημα αντιαεροπορικής άμυνας Patriot και το Starlink. Παράλληλα, δήλωσε ότι η χώρα του είναι “ευγνώμων που η ανταλλαγή πληροφοριών” με τις ΗΠΑ “λειτουργεί πλέον”. Ο Γουίτκοφ αναμένεται να μεταβεί στη Ρωσία αύριο, αλλά παραμένει ασαφές τι ακριβώς θα παρουσιάσει στον Πούτιν.
Γιατί τώρα; Η πολιτική ζημιά που προκαλεί ο Τραμπ στον εαυτό του και στους Ρεπουμπλικανούς συναδέλφους του ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών είναι πλέον εμφανής. Ορισμένοι δυσκολεύονται να αποστασιοποιηθούν από αυτή την κατάφωρα αντιαμερικανική καταιγίδα πολιτικών υπέρ της Ρωσίας. Εξίσου εντυπωσιακό είναι το πόσο μη βιώσιμα ή ανεφάρμοστα είναι πολλά από αυτά τα μέτρα. Η συμφωνία για το ντίζελ δεν πρόκειται να μειώσει γρήγορα τις τιμές στα πρατήρια των ΗΠΑ, ενώ οι ευρωπαϊκοί περιορισμοί πιθανότατα θα περιορίσουν το ύψος των χρημάτων που μπορεί να αποφέρει στον Πούτιν. Η εκεχειρία στον ενεργειακό τομέα ήταν σύντομη, παράλογη και υπονόμευσε ακόμη περισσότερο την αξιοπιστία του Τραμπ. Οι περιορισμοί στο Starlink, στο Starshield -τη στρατιωτικών προδιαγραφών εκδοχή του Starlink που ελέγχεται από την αμερικανική κυβέρνηση- και στην ανταλλαγή πληροφοριών φαίνεται να επιβάλλονται και να αίρονται κατά διαστήματα, αφήνοντας τα ουκρανικά στρατεύματα εκτεθειμένα και αβοήθητα, ενώ ο Ρούμπιο επαναλαμβάνει τον ισχυρισμό του Τραμπ ότι τέτοιοι περιορισμοί δεν υπήρξαν ποτέ.
Αυτή η καταιγιστική αλληλουχία ενεργειών, που προκαλεί σύγχυση, αποκτά νόημα μόνο αν εξεταστεί μέσα από το πρίσμα της αμερικανικής πολιτικής. Πρόκειται για μια πολιτική που έχει στραμμένο το βλέμμα στην επόμενη ημέρα των ενδιάμεσων εκλογών.
Ο Ζελένσκι έχει εγκαταλείψει το παραπλανητικό αφήγημα ότι η κολακεία προς τον Τραμπ αποδίδει. Η Ουκρανία έχει πλέον συμφιλιωθεί περισσότερο, σε συναισθηματικό επίπεδο, με την ιδέα ότι μπορεί να χάσει την αμερικανική στήριξη και να συνεχίσει μόνη της, γνωρίζοντας ότι η επιβίωση είναι προτιμότερη από τη φιλία με μια ασταθή και απρόβλεπτη αμερικανική ηγεσία. Η Ευρώπη γνωρίζει ότι απομένει πλέον ένα περιορισμένο χρονικό περιθώριο κατά το οποίο ο Τραμπ μπορεί να προκαλέσει ζημιά και ότι ό,τι ακολουθήσει θα είναι καλύτερο. Ακόμη κι αν δεν υπάρξει καμία αλλαγή και συνεχιστεί η ίδια κατάσταση, τουλάχιστον η Ευρώπη και η Ουκρανία θα έχουν περισσότερο χρόνο για να προετοιμαστούν ώστε να πορευτούν μόνες τους.
Το πιο ανησυχητικό είναι ο χρονισμός και ο τρόπος σκέψης του Τραμπ. Το μόνο που καταφέρνει είναι να βλάπτει το κόμμα του και την υστεροφημία του. Ωστόσο, με τους Ρεπουμπλικανούς να εξακολουθούν να ελέγχουν τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία, και με την κούρσα για τη διαδοχή του το 2028 να μην έχει ακόμη ξεκινήσει ουσιαστικά, ίσως θεωρεί ότι αυτή είναι η τελευταία περίοδος κατά την οποία μπορεί να εκφράζει ανεμπόδιστα, με πρακτικές ενέργειες, τη συμπάθειά του προς κάποιον που φαίνεται να έχει παράξενα μεγάλη σημασία για εκείνον ως πρόεδρο των ΗΠΑ: τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
