Του Κώστα Ράπτη
Η συμφωνία μεταξύ Ρωσίας και Συρίας σχετικά με το μέλλον των ρωσικών στρατιωτικών βάσεων στη συριακή επικράτεια είναι αξιοπρόσεκτη και μόνο για το γεγονός ότι συνάπτεται μεταξύ πρώην εχθρών. Οι σημερινοί ιθύνοντες της Δαμασκού δεν είναι παρά οι πρώην αντάρτες, οι οποίοι πήραν τα όπλα (με τη στήριξη της Δύσης, της Τουρκίας και των αραβικών μοναρχιών) ενάντια στο καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ, για τη στήριξη του οποίου ακριβώς γιγαντώθηκε η άλλοτε συμβολική ρωσική στρατιωτική παρουσία στη Συρία.
Σε συμβολικό επίπεδο εν πολλοίς επιστρέφει και πάλι το ρωσικό στρατιωτικό αποτύπωμα με τη νέα συμφωνία, η οποία ωστόσο σηματοδοτεί τη διάθεση των δύο πλευρών να ρυθμίσουν τις σχέσεις τους με ευελιξία και ρεαλιστικό πνεύμα.
Τερματίζεται έτσι η αβεβαιότητα η οποία επικρατούσε μετά την πτώση του Άσαντ τον Δεκέμβριο του 2024, ενώ παρακάμπτεται διακριτικά το γεγονός ότι η Μόσχα έχει προσφέρει καταφύγιο στον άλλοτε ηγέτη της Συρίας, στον οποίο συριακό δικαστήριο μόλις επέβαλε ερήμην την ποινή του θανάτου.
Σύμφωνα με τη νέα συμφωνία, η οποία προέκυψε μετά από ενάμιση χρόνο διακριτικών πλην εντατικών διαπραγματεύσεων, οι συριακές αρχές αναλαμβάνουν την διαχείριση των πολιτικών εγκαταστάσεων οι οποίες εξαρτώνταν από τις παρακείμενες ρωσικές εγκαταστάσεις, ήτοι του διεθνούς αεροδρομίου της Λατάκιας, πλάι στην αεροπορική βάση του Χμέιμιμ, καθώς και του λιμένα της Ταρτούς, όπου και ο ναυτικός σταθμός των Ρώσων. Οι δε καθαρά στρατιωτικές εγκαταστάσεις προβλέπεται να μετατραπούν εντός τριμήνου σε κέντρα εκπαίδευσης και πληροφοριών υπό κοινή διαχείριση. Η συνέχεια πρόκειται να δείξει πώς ακριβώς νοείται στην πράξη αυτό.
Μετά την ανακοίνωση του μνημονίου, ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών, Άσαντ αλ-Σιμπάνι, επισκέφθηκε το Διεθνές Αεροδρόμιο της Λαττάκειας και το Λιμάνι της Ταρτούς την Κυριακή για να επιθεωρήσει τις εγκαταστάσεις και τις υποδομές.
Τον Φεβρουάριο, ανώτερη ρωσική στρατιωτική αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον υφυπουργό Άμυνας Γιουνούς-Μπεκ Γιεβκούροφ βρέθηκε στη Δαμασκό για να συζητήσει τη στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας στη Συρία, τη διμερή αμυντική συνεργασία και τους οικονομικούς και αναπτυξιακούς δεσμούς.
Για την ρωσική πλευρά δεν είναι απλώς θέμα γοήτρου το να διατηρήσει, έστω και μειωμένη, την στρατιωτική της παρουσία στη Συρία, αλλά πρόκληση εξόχως πρακτική, στον βαθμό που η συριακή επικράτεια λειτουργεί ως “γέφυρα” για την (παρα)στρατιωτική διείσδυση της Ρωσίας στο Σαχέλ και εν γένει την Αφρική.
Σε ό,τι αφορά το καθεστώς αλ-Σάραα, πάλι, η σύναψη της συμφωνίας σηματοδοτεί την διάθεση να εξευρεθούν έστω και μικρά αντίβαρα στην αποκλειστική εξάρτησή του από τους Τούρκους φίλους. Στην περιοχή της Μέσης Ανατολής οι “κλειστές πόρτες” δεν είναι σοφή επιλογή.
Όπως σημειώνει το al-Monitor, μετά την στρατιωτική της επέμβαση το 2015 για την υποστήριξη των δυνάμεων του Άσαντ στο πλαίσιο του συριακού εμφυλίου πολέμκου, η Μόσχα διατηρούσε δεκάδες στρατιωτικές βάσεις και φυλάκια σε όλη τη Συρία. Μέχρι τα μέσα του 2024, οι ρωσικές στρατιωτικές βάσεις και θέσεις ανέρχονταν σε περίπου 114, σύμφωνα με το Κέντρο Μελετών Jusoor.
Αυτός ο αριθμός, ωστόσο, μειώθηκε σημαντικά μετά την πτώση του Άσαντ. Τον περασμένο Ιανουάριο, το Κρεμλίνο απέσυρε τις δυνάμεις του από το αεροδρόμιο Καμισλί στη βορειοανατολική Συρία, όπου η Μόσχα είχε δημιουργήσει μια μικρή βάση ελικοπτέρων το 2019.
Σε συνέντευξή του στο Al-Arabiya τον Φεβρουάριο, ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ παραδέχτηκε ότι η στρατιωτική παρουσία της Ρωσίας στη Συρία περιορίζεται πλέον στις δύο κύριες βάσεις της, το Χμεϊμίμ και την Ταρτούς.
Η αεροπορική βάση Χμεϊμίμ ιδρύθηκε το 2015. Το 2016, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν επικύρωσε μια συμφωνία με το πρώην καθεστώς Άσαντ που επέτρεπε στη χώρα του να χρησιμοποιεί την αεροπορική βάση επ’ αόριστον, μετατρέποντάς την σε κύριο κόμβο της Ρωσίας για τις αεροπορικές επιχειρήσεις της στη Συρία.
Η Ναυτική Βάση της Ταρτούς ήδη από τα σοβιετικά χρόνια παρείχε την αποκλειστική πρόσβαση της Ρωσίας στη στρατηγικής σημασίας Μεσόγειο Θάλασσα, επιτρέποντας στο ναυτικό της να ανεφοδιάζεται με καύσιμα και να συντηρεί τα σκάφη της. Το 2017, η Ρωσία και η τότε κυβέρνηση Άσαντ υπέγραψαν συμφωνία που επέτρεπε στη Ρωσία να επεκτείνει και να χρησιμοποιεί τη ναυτική εγκατάσταση της Ταρτούς για μια περίοδο 49 ετών.
Η Μόσχα έχει ξεκινήσει διπλωματικές προσπάθειες με τις νέες αρχές της Συρίας, ώστε να διατηρήσει τα ερείσματά της στην ανατολική Μεσόγειο.
Ο Πούτιν έχει συναντηθεί με τον Σάραα στη Μόσχα δύο φορές από τον Ιανουάριο του 2025. Κατά την τελευταία του επίσκεψη στη Μόσχα τον Οκτώβριο του 2025, ο Σύρος ηγέτης είπε στον Πούτιν ότι η χώρα του θα συνεχίσει να τηρεί όλες τις προηγούμενες συμφωνίες που έχουν συναφθεί διμερώς.
