Από την ελληνιστική εποχή μέχρι σήμερα, περισσότερα από 2.000 χρόνια μετά, η καστανιά του Πάικου όχι μόνο εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά βρίσκεται πλέον στην τελική ευθεία για την ένταξή της σε καθεστώς Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) ή Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ). Ένα προϊόν με βαθιές ρίζες στον χρόνο, διεκδικεί σήμερα θεσμική αναγνώριση, που θα κατοχυρώσει την ταυτότητα, τη φήμη και τη μοναδικότητά του στον ευρωπαϊκό αγροδιατροφικό χάρτη.
Ήδη από τον 2ο-1ο αιώνα π.Χ., όπως τεκμηριώνεται από παλυνολογικά και ιστορικά δεδομένα, η καστανιά ριζώνει στο Πάικο και συνοδεύει αδιάλειπτα τις ανθρώπινες δραστηριότητες της περιοχής. Από τους αιώνες της ελληνιστικής εποχής έως τα σύγχρονα τραπέζια και τις αγορές ποιότητας, το Κάστανο Πάικου διαγράφει μια σπάνια διαδρομή ιστορικής συνέχειας, η οποία σήμερα μετατρέπεται σε συγκριτικό πλεονέκτημα και θεμέλιο του φακέλου πιστοποίησης.
Τα παραπάνω επισημαίνει, μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, ο γεωπόνος Δημήτριος Μίσκος, καστανοπαραγωγός και πρόεδρος της Ομάδας Παραγωγών «Κάστανο Πάικου ΙΚΕ».
Σε ώριμο προπαρασκευαστικό στάδιο η διαδικασία – Ο ρόλος της επιστημονικής τεκμηρίωσης
Όπως αναφέρει, η διαδικασία για την ένταξη του Κάστανου Πάικου σε καθεστώς ΠΟΠ ή ΠΓΕ βρίσκεται σε ώριμο και πλήρως τεκμηριωμένο προπαρασκευαστικό στάδιο. Έχει προηγηθεί η επιστημονική χαρτογράφηση της καλλιέργειας, η οριοθέτηση της ζώνης παραγωγής, καθώς και η συγκρότηση της Ομάδας Παραγωγών «Κάστανο Πάικου ΙΚΕ», η οποία αποτελεί τον συλλογικό φορέα του εγχειρήματος.
Κομβικό ρόλο στη διαδικασία διαδραματίζει η μεταπτυχιακή διατριβή του ίδιου του κ. Μίσκου, με τίτλο «ΠΓΕ Κάστανο Πάικου – Οφέλη και προοπτικές για την ευρύτερη περιοχή», η οποία εκπονήθηκε στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και είναι δημόσια αναρτημένη. Η εργασία, όπως σημειώνει, συγκεντρώνει και επεξεργάζεται ιστορικά, περιβαλλοντικά, παραγωγικά και κοινωνικοοικονομικά δεδομένα, τα οποία αποτελούν βασική επιστημονική βάση αναφοράς για τον φάκελο πιστοποίησης.
ΠΟΠ ή ΠΓΕ – Τα κριτήρια της τελικής επιλογής
Τα επόμενα βήματα, όπως επισημαίνει, αφορούν την τελική επιλογή μεταξύ ΠΟΠ και ΠΓΕ, την κατάθεση του φακέλου στον ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ και την εθνική και ευρωπαϊκή αξιολόγηση. Τα βασικά τεχνικά και επιστημονικά κριτήρια σχετίζονται με τον βαθμό σύνδεσης του προϊόντος με τον τόπο.
Για την κατοχύρωση ως ΠΟΠ απαιτείται όλα τα στάδια παραγωγής να πραγματοποιούνται αποκλειστικά εντός της οριοθετημένης ζώνης, ενώ για την ΠΓΕ αρκεί η αποδεδειγμένη φήμη και η ουσιαστική ποιοτική σύνδεση. «Η τελική επιλογή θα βασιστεί στη συνολική επιστημονική τεκμηρίωση και τη νομική πληρότητα του φακέλου», υπογραμμίζει.
Ο έλεγχος από τον ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ
Ο ΕΛΓΟ – ΔΗΜΗΤΡΑ, ο εθνικός φορέας αξιολόγησης και ελέγχου των φακέλων ΠΟΠ/ΠΓΕ είναι αυτός που ελέγχει την πληρότητα των στοιχείων, τη συνοχή μεταξύ ιστορικών, επιστημονικών και παραγωγικών δεδομένων, καθώς και τη σαφή διαφοροποίηση του προϊόντος από άλλα αντίστοιχα.
Σύμφωνα με τον κ. Μίσκο, συνήθεις δυσκολίες σε ανάλογες διαδικασίες είναι η ανεπαρκής ιστορική τεκμηρίωση ή η ασαφής οριοθέτηση της ζώνης, ζητήματα που στην περίπτωση του Πάικου έχουν αντιμετωπιστεί μέσα από συστηματική επιστημονική εργασία.
