Του Κώστα Ράπτη
Τα δύο θερμότερα διεθνή μέτωπα του πλανήτη μόλις συνενώθηκαν στην πράξη. Και από τη Μαύρη Θάλασσα, την οποία η ρωσική πλευρά επιχειρεί με αλλεπάλληλα πλήγματα να καταστήσει απροσπέλαστη στους Ουκρανούς, το Κίεβο μεταφέρει τις φιλοδοξίες του στην Κασπία.
Η Υπηρεσία Ασφαλείας της Ουκρανίας, (SBU), έκανε γνωστό στις 25 Ιουλίου οι ουκρανικές δυνάμεις έπληξαν ιρανικό πλοίο που φέρεται να μετέφερε στρατιωτικό φορτίο μεταξύ Ιράν και Ρωσίας στην Κασπία Θάλασσα. Αργότερα, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι δήλωσε ότι οι δυνάμεις του Κιέβου “πέτυχαν πολύ καλά αποτελέσματα από επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας στα νερά της Κασπίας Θάλασσας”.
Το Υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν ανακοίνωσε ότι ο στόχος ήταν ένα εμπορικό πλοίο και ότι η επίθεση επέφερε τον θάνατο ενός ναύτη και τον τραυματισμό ενός άλλου. Προειδοποίησε το Κίεβο ότι θα φέρει την ευθύνη για τις συνέπειες της επιχείρησης.
Ο επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας Αμπάς Αραγτσί υπήρξε λιγότερο συγκρατημένος. Σε ανάρτησή του στο Χ σημείωσε: “Ο Ζελένσκι επιτέθηκε σε ιρανικό εμπορικό πλοίο, σκοτώνοντας έναν ναύτη. Πρόκειται για κατάφωρη παραβίαση του Χάρτη του ΟΗΕ που έγινε κατ’ εντολή του Ισραήλ, προκειμένου να εμπλέξει την Ευρώπη στον πόλεμό του. Σε τηλεφωνικές συνομιλίες με την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ε.Ε. Κάγια Κάλας και τον υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Λαβρόφ, κατέστησα σαφές ότι αυτό που έκανε ο τζαμπατζής (freeloader) του Κίεβο δεν μπορεί να μείνει αναπάντητο [οι τελευταίες λέξεις με κεφαλαία].
Είναι απορίας άξιον τι είδους εκδούλευση θεωρεί η ουκρανική ηγεσία ότι προσφέρει στην Δύση, την στιγμή ακριβώς που ο Ντόναλντ Τραμπ αποφασίζει, κατόπιν δυσοίωνων εισηγήσεων των στρατιωτικών επιτελών του, να “δώσει χώρο στη διπλωματία”.
Ερώτημα επίσης αποτελεί το γιατί προκαλούνται η Ρωσία και το Ιράν να καταστήσουν εμφανέστερη επί του πεδίου την (κάπως αφανή) στρατηγική συνεργασία που συνδέει τις δύο χώρες, όπως αποκαλύπτει και η διαδεδομένη τις τελευταίες ημέρες φιλολογία για τις πληροφορίες που φέρεται να προσφέρει η Μόσχα στην Τεχεράνη και εξηγούν την ενισχυμένη ευστοχία των ιρανικών όπλων έναντι ευαίσθητων αμερικανικών στόχων στη Μέση Ανατολή.
Κρίσιμης σημασίας είναι το γεγονός ότι το ουκρανικό πλήγμα πραγματοποιήθηκε στην Κασπία από μη παράκτιο κράτος, γεγονός που έμπρακτα “ανατινάζει” τη μακρά προσπάθεια Ρωσίας, Ιράν και λοιπών γειτόνων να θωρακίσουν νομικά την αποκλειστική πρόσβασή τους στην κλειστή αυτή θάλασσα.
Απόπειρες ερμηνείας
Σύμφωνα με τον Χαμιντρεζά Αζίζι του Clingendael Institute της Χάγης και του Stiftung Wissenschaft und Politik του Βερολίνου, η ουκρανική επιχείρηση στην Κασπία δεν είναι απλώς μια προσπάθεια του Ζελένσκι να φανεί στα μάτια του Τραμπ περισσότερο “αξιόπιστος” σύμμαχος από τους Ευρωπαίους, οι οποίοι κρατιούνταν μακριά από το ιρανικό θέατρο επιχειρήσεων. Μια τέτοια ενέργεια δεν θα μπορούσε να είχε πραγματοποιηθεί χωρίς την άδεια, αν όχι την άμεση καθοδήγηση, των ΗΠΑ και των άλλων εταίρων της Ουκρανίας.
Σε αυτή τη βάση, μια ομάδα αναλυτών υποστηρίζει ότι η επίθεση ουσιαστικά αντικατοπτρίζει μια απόφαση του ΝΑΤΟ να συμμετάσχει εκτενέστερα σε στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Αντί να ενεργήσουν άμεσα, ωστόσο, τα μέλη του ΝΑΤΟ έχουν αναθέσει το έργο στην Ουκρανία, η οποία έχει το δικό της κίνητρο να ενεργήσει, λόγω της στρατιωτικής συνεργασίας της Τεχεράνης με τη Ρωσία.
Αυτό το επιχείρημα θα πρέπει να ειδωθεί υπό το φως των πρόσφατων δηλώσεων του γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ σχετικά με την υλικοτεχνική υποστήριξη των κρατών μελών για τις στρατιωτικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ, τη συμφωνία της κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου να επιτρέψει στον αμερικανικό στρατό να χρησιμοποιήσει βρετανικές βάσεις για επιχειρήσεις κατά του Ιράν και τα σχέδια της Βουλγαρίας να φιλοξενήσει αμερικανικά στρατιωτικά αεροσκάφη.
Μια άλλη ομάδα αναλυτών επικεντρώνεται λιγότερο στο ΝΑΤΟ και περισσότερο στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, καθώς και στους στρατιωτικούς περιορισμούς που αντιμετωπίζουν και οι δύο χώρες καθώς επιδιώκουν να επεκτείνουν τις επιχειρήσεις τους κατά του Ιράν.
Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, το επόμενο βήμα της Ουκρανίας θα μπορούσε να περιλαμβάνει τη χρήση drones ή πυραύλων για την άμεση επίθεση σε ιρανικές υποδομές, παρόμοια με τις επιθέσεις που έχει πραγματοποιήσει εντός της Ρωσίας τις τελευταίες εβδομάδες.
Μια τρίτη ομάδα αναλυτών επισημαίνει το χρονοδιάγραμμα της επίθεσης, το οποίο συνέπεσε με μια ανανεωμένη κλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ των Χούθι και της Σαουδικής Αραβίας.
Σύμφωνα με αυτούς, η έμμεση ενεργοποίηση του μετώπου Μπαμπ ελ-Μαντέμπ από το Ιράν για την αύξηση της πίεσης στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει αντιμετωπιστεί με μια έμμεση αμερικανική απάντηση. Με άλλα λόγια, το μέτωπο της Κασπίας από τον Βορρά, μαζί με τον Ινδικό Ωκεανό (όπου οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιβάλει θαλάσσιο αποκλεισμό στο Ιράν) έχει πλέον ως στόχο να ολοκληρώσει έναν δακτύλιο οικονομικής και στρατιωτικής πίεσης στην Ισλαμική Δημοκρατία.
Κατά τον Αζίζι, η εγκυρότητα αυτών των ερμηνειών θα εξαρτηθεί από το αν η Ουκρανία θα πραγματοποιήσει παρόμοιες επιχειρήσεις στο μέλλον ή θα επεκτείνει περαιτέρω το πεδίο των ενεργειών της. Μέχρι στιγμής, σχόλια που αποδίδονται στον πρέσβη της Ουκρανίας στο Ισραήλ υποδηλώνουν ότι το Κίεβο έχει αποφασίσει να συνεχίσει σε αυτήν την πορεία.
Μια άλλη ανησυχία είναι ότι οι ουκρανικές υπηρεσίες πληροφοριών ενδέχεται επίσης να δραστηριοποιηθούν παράλληλα, υποστηρίζοντας εθνοτικές ομάδες ανταρτών εναντίον της Τεχεράνης μέσω στρατιωτικής εκπαίδευσης, υλικοτεχνικής βοήθειας και, ιδίως, της παροχής μη επανδρωμένων αεροσκαφών. Η Ουκρανία είχε προηγουμένως ακολουθήσει μια παρόμοια προσέγγιση στη Συρία εναντίον του καθεστώτος Άσαντ.
Για αυτόν τον λόγο, υπάρχει ένας βαθμός συναίνεσης στην Τεχεράνη ότι η απάντηση του Ιράν θα καθορίσει την πορεία της αντιπαράθεσης και απαιτείται για αυτόν τον λόγο να είναι αποφασιστική. Υπάρχει, ωστόσο, σημαντικά λιγότερη συμφωνία σχετικά με την ακριβή φύση αυτής της απάντησης.
Κάποιοι πιστεύουν ότι η λιγότερο δαπανηρή επιλογή θα ήταν η επέκταση της στρατιωτικής συνεργασίας με τη Ρωσία. Ωστόσο, μια τέτοια απόφαση είναι απίθανο να αλλάξει σημαντικά την ισορροπία, δεδομένων των δυσκολιών της Ρωσίας στην αντιμετώπιση της Ουκρανίας και των στρατιωτικών περιορισμών του Ιράν εν μέσω του συνεχιζόμενου πολέμου.
Άλλοι υποστηρίζουν ότι το Ιράν θα πρέπει να εξετάσει το ενδεχόμενο να πραγματοποιήσει παρόμοιες άμεσες επιθέσεις εναντίον πλοίων που συνδέονται με την Ουκρανία σε άλλες θαλάσσιες αρένες ή ακόμη και να εξαπολύσει άμεσες πυραυλικές επιθέσεις εναντίον ουκρανικών υποδομών εάν συνεχιστούν τέτοιες επιχειρήσεις.
Τέτοια μέτρα, ωστόσο, θα μπορούσαν να δώσουν στα μέλη του ΝΑΤΟ ένα ισχυρότερο κίνητρο να συμμετάσχουν σε στρατιωτική δράση εναντίον του Ιράν.
Σε πολιτικό επίπεδο, το Ιράν θα μπορούσε να απαντήσει αναγνωρίζοντας την Κριμαία και το Ντονμπάς ως τμήματα ρωσικού εδάφους – περιοχές των οποίων την κατοχή από τη Ρωσία η Τεχεράνη έχει μέχρι στιγμής αρνηθεί να υποστηρίξει.
Σε κάθε περίπτωση, αυτό που είναι σαφές είναι ότι ο πόλεμος του Ιράν γίνεται ολοένα και πιο συνυφασμένος με δύο άλλες συγκρούσεις: την αντιπαράθεση Σαουδικής Αραβίας-Χούθι και τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας.
Με κάθε μέρα που περνά, ο πόλεμος εξελίσσεται σε μια ολοένα και πιο περίπλοκη, πολυδιάστατη και διεθνή σύγκρουση.
