Του Κώστα Ράπτη
Τι είναι περισσότερο άβολο για τον Ντόναλντ Τραμπ: ο πόλεμος ή η κατάπαυση του πυρός; Και ποιος είναι περισσότερο επίφοβος: οι φίλοι του ή οι αντίπαλοί του;
Η εβδομάδα που οδηγείται στη λήξη της υπήρξε ανατριχιαστικά πυκνή σε εξελίξεις. Ξεκίνησε με υπονοούμενες απειλές πυρηνικής αναμέτρησης, συνεχίσθηκε με μία αιφνιδιαστική ανακοίνωση 14ήμερης κατάπαυσης του πυρός μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, για να ακολουθήσει μια παράκρουση φονικής βίας του Ισραήλ κατά του Λιβάνου, με εμφανή τον στόχο ακύρωσης της προοπτικής αποκλιμάκωσης της έντασης στη Μέση Ανατολή.
Άγνωστο παρέμενε, μέχρι την ώρα που γράφονταν αυτές οι γραμμές, κατά πόσον επρόκειτο όντως να πραγματοποιηθούν οι προγραμματισμένες για σήμερα και αύριο συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ του Πακιστάν ανάμεσα στην αμερικανική αντιπροσωπεία υπό τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντ. Βανς και την ιρανική υπό τον πρόεδρο του κοινοβουλίου Μπαγέρ Γαλιμπάφ, καθώς ο τελευταίος είχε δημοσίως διαπιστώσει ότι 3 από τους 10 όρους εκεχειρίας που είχε θέσει το Ιράν είχαν ήδη από το πρώτο 24ωρο παραβιασθεί. Με κορυφαία βεβαίως τη μαζική απροειδοποίητη ισραηλινή επιδρομή στη Βηρυτό και άλλες περιοχές του Λιβάνου, που κατά τον επίσημο, αλλά προσωρινό απολογισμό προκάλεσε τον θάνατο άνω των 200 ανθρώπων και τον τραυματισμό άλλων χιλίων.
“Ο Λίβανος και ολόκληρος ο Άξονας της Αντίστασης, ως σύμμαχοι του Ιράν, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της εκεχειρίας”, προειδοποίησε ο Γαλιμπάφ με ανάρτησή του στο X, ενώ και ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν δήλωσε χθες ότι οι ισραηλινές επιθέσεις στον Λίβανο καθιστούν τις διαπραγματεύσεις ανούσιες.
Από διαφορετική οπτική και ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν στις τηλεφωνικές του επικοινωνίες την Τετάρτη με τον Τραμπ και τον Πεζεσκιάν τόνισε ότι είναι “αναγκαία προϋπόθεση” να ισχύσει και στον Λίβανο η συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, ώστε αυτή να είναι “αξιόπιστη και διαρκής”.
Ωστόσο, παρά το γεγονός ότι ο Πακιστανός πρωθυπουργός (ο οποίος, ως μεσολαβήσας, ανακοίνωσε την κατάπαυση του πυρός) εξαρχής συμπεριέλαβε ρητά και τον Λίβανο, η Ουάσινγκτον εκ των υστέρων θολώνει την εικόνα. “Αν το Ιράν θέλει να καταρρεύσει αυτή η διαπραγμάτευση εξαιτίας των συγκρούσεων στον Λίβανο, ενώ οι ΗΠΑ ουδέποτε δήλωσαν ότι αυτές αποτελούσαν μέρος της εκεχειρίας, είναι δική τους επιλογή. Πιστεύουμε ότι θα ήταν ανόητο, αλλά είναι δική τους επιλογή”, δήλωσε χαρακτηριστικά ο Βανς, αναφέροντας μεταξύ άλλων πως το Ισραήλ είχε απλώς προσφερθεί “να συγκρατηθεί λίγο” στο λιβανικό μέτωπο.
Αμείλικτο ερώτημα
Αβίαστα προκύπτει το ερώτημα εάν ο Τραμπ αδυνατεί απολύτως να ελέγξει τον σημαντικότερο διεθνή σύμμαχό του (και ενδεχομένως τις μερίδες του αμερικανικού συνασπισμού εξουσίας που συντονίζονται μαζί του), όπερ ήδη αρκούντως ανησυχητικό, ή απλώς παίζεται με την άδειά του ένα ακόμη παιχνίδι παραπλάνησης του Ιράν, με στόχο την ανασύνταξη των επιτιθεμένων και τον διαχωρισμό του μετώπου του Περσικού Κόλπου από το λιβανικό.
Ωστόσο, το παιχνίδι της παραπλάνησης δεν έχει πλέον κανένα νόημα. Όχι μόνο διότι ήδη δοκιμάσθηκε τον περσινό Ιούνιο και τον φετινό Φεβρουάριο, αλλά και διότι δεν υπάρχει πλέον κάποια στρατιωτική επιλογή που να μην αποδείχθηκε ανεπιτυχής.
Δεν υπήρξαν μόνο οι πολιτικές αντοχές μικρότερες του απαιτούμενου, αλλά και οι επιχειρησιακές, καθώς τα σχέδια χερσαίας επέμβασης πήγαιναν, διόλου τυχαία, από αναβολή σε αναβολή, ενώ τα αποθέματα πυρομαχικών για την αναχαίτιση των ιρανικών πυραύλων και πτητικών συσκευών άγγιζαν το σημείο της εξάντλησης. Την ίδια στιγμή, ο περί το Ιράν “άξονας της αντίστασης” διατηρούσε ακόμη χαρτιά τα οποία δεν είχε αξιοποιήσει, όπως την πλήρη ενεργοποίηση των Χούθι της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα, ή την καταστροφή πολιτικών υποδομών των μοναρχιών του Κόλπου – με τις προφανώς καταστροφικές πιθανές συνέπειες για τη διεθνή οικονομία.
Και το κυριότερο: αντί της αρχικά επιδιωκόμενης “αλλαγής καθεστώτος” στην Τεχεράνη (η οποία από νωρίς αποδείχθηκε ανέφικτη, καθώς είχαν υποτιμηθεί οι ασφαλιστικές δικλίδες του ιρανικού καθεστώτος και τα πατριωτικά αντανακλαστικά του πληθυσμού του) ή της αλλαγής της “περιφερειακής συμπεριφοράς” του και της κατάργησης του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, η πολιτικο-διπλωματική προσπάθεια του Τραμπ στράφηκε από ένα σημείο και μετά στην ανατροπή ενός δεδομένου το οποίο δεν προϋπήρχε της συγκεκριμένης στρατιωτικής περιπέτειας, ήτοι του ελέγχου του Στενού του Ορμούζ από τους Ιρανούς. Μάλιστα πολλαπλασιάζονταν τις τελευταίες ημέρες οι περιπτώσεις κρατών, συμπεριλαμβανομένων μελών του ΝΑΤΟ όπως η Γαλλία και η Τουρκία, των οποίων τα πλοία διέρχονταν από το Στενό κατόπιν διακριτικής συνεννοήσεως με την Τεχεράνη – με το αζημίωτο.
Ο ένοικος του Λευκού Οίκου απλώς έχασε (μετά και την αποτυχία το σαββατοκύριακο της μεταμφιεσμένης σε επιχείρηση διασώσεως Αμερικανού πιλότου απόπειρας απόσπασης των ιρανικών αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου στην επαρχία Ισφαχάν) τη διάθεση να συνεχίσει έναν πόλεμο, τον οποίο δεν είχε προβλέψει ότι θα ήταν υποχρεωμένος να παρατείνει επί έξι εβδομάδες. Διόλου τυχαία, διεξοδικό ρεπορτάζ των New York Times έρχεται πάνω στην ώρα να ρίξει φως στις παραπλανητικές διαβεβαιώσεις με τις οποίες το Ισραήλ έπεισε τον Τραμπ περί επικειμένου στρατιωτικού “περιπάτου”.
Επιστρατεύθηκαν έτσι οι μεσολαβητικές πρωτοβουλίες του Πακιστάν, τις οποίες, όπως αποκαλύπτεται, εκμαίευσε η ίδια η Ουάσινγκτον, ενώ η αλλαγή πορείας σκηνοθετήθηκε ως μια κρίση τύπου Κούβας του 1962, με τις φρικαλέες απειλές του Τραμπ ότι θα “τερματίσει τον ιρανικό πολιτισμό”, μέχρι να ανακοινωθεί η υπαναχώρηση από το “χείλος του γκρεμού”.
Η τέχνη του πολέμου έχει αλλάξει
Το ότι ο Τραμπ αναγνώρισε με τον τρόπο του την πραγματικότητα στο πεδίο των μαχών είναι ήδη ένα μεγάλο πλήγμα στην αξιοπιστία των ΗΠΑ. Το ότι όμως δυσκολεύεται να υλοποιήσει ακόμη και την επιλογή της οπισθοχώρησης είναι πραγματικά εντυπωσιακό.
Αποκαλύπτεται έτσι μια τεράστια παρερμηνεία τού τι συνιστά πραγματική υπεροχή στην τέχνη του πολέμου. Η υπεροπλία δεν αποτελεί τον μοναδικό συντελεστή ισχύος, ούτε η δυνατότητα καταστροφής των μετόπισθεν του αντιπάλου συνιστά πραγματική πολεμική επικράτηση. Πόσω μάλλον όταν τα τελευταία χρόνια έχει συντελεσθεί μια πραγματική “επανάσταση” στα στρατιωτικά πράγματα, με τις φθηνές τεχνολογίες όπως τα drones να δίνουν ασύμμετρο πλεονέκτημα απέναντι σε υπέρτερους, πλην ακριβώς για αυτό ευάλωτους και δυσκίνητους αντιπάλους. Μετά τα τεθωρακισμένα, τα οποία η άμυνα των Ουκρανών μάλλον έθεσε στο χρονοντούλαπο του πολέμου, τα αεροπλανοφόρα αποδεικνύονται υπόθεση του παρελθόντος και όχι του μέλλοντος.
Όσο για την γενικότερη οικονομική διάσταση και το πώς αυτή μπορεί να μοχλευθεί ασύμμετρα, η απόφανση του αντιπροέδρου του ρωσικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας, Ντμίτρι Μενβέντεφ, είναι χαρακτηριστική: Το Ιράν δεν χρειάζεται πυρηνικά όπλα. Δοκίμασε ήδη το δικό του “πυρηνικό όπλο” που λέγεται Στενό του Ορμούζ.
