Προτάσεις για ενίσχυση του αυτοδιοίκητου και εισαγωγή στα ΑΕΙ, στην Προσύνοδο των Πρυτάνεων

Σημαντικές αλλαγές στο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των δημόσιων πανεπιστημίων θέτουν στο τραπέζι οι πρυτανικές αρχές, διεκδικώντας ουσιαστικότερη αυτοδιοίκηση, μεγαλύτερο έλεγχο στον αριθμό των εισακτέων και νέες δυνατότητες εισαγωγής φοιτητών σε σχολές και τμήματα που δεν καλύπτουν όλες τις διαθέσιμες θέσεις τους.

Οι προτάσεις διαμορφώθηκαν στο πλαίσιο της πρώτης Προπαρασκευαστικής Συνεδρίας, γνωστής ως Προσυνόδου, που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026 στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, με τη συμμετοχή πρυτάνεων και αντιπρυτάνεων των δημόσιων ΑΕΙ.

Η συζήτηση εντάσσεται στην προετοιμασία της 113ης Συνόδου Πρυτάνεων των Ελληνικών Πανεπιστημίων, η οποία θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα τον Φεβρουάριο του 2027, υπό την προεδρία του πρύτανη του ΕΚΠΑ, καθηγητή Γεράσιμου Σιάσου, με τη συμμετοχή στο προεδρείο του πρύτανη του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος, καθηγητή Σταμάτιου Αγγελόπουλου.

Στον πυρήνα των συζητήσεων βρέθηκαν δύο μεγάλα ζητήματα: η ενίσχυση της αυτονομίας των πανεπιστημίων και η αναμόρφωση του συστήματος εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Παράλληλα, η Σύνοδος εξέφρασε την έντονη αντίθεσή της στην ποινικοποίηση των ακαδημαϊκών διαδικασιών που συνδέονται με την πιστοποίηση προγραμμάτων σπουδών από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης (ΕΘΑΑΕ).

Οι προτάσεις αποτελούν τις θέσεις που οι πρυτανικές αρχές προτίθενται να προωθήσουν προς την 113η Σύνοδο. Δεν συνιστούν, επομένως, αποφασισμένες αλλαγές στο ισχύον σύστημα εισαγωγής ή στη λειτουργία των ΑΕΙ, αλλά τη βάση για περαιτέρω θεσμική και πολιτική συζήτηση.

Τρεις Προσύνοδοι για ουσιαστικότερο διάλογο

Η πρώτη συνεδρίαση εγκαινίασε μια νέα διαδικασία προετοιμασίας της Συνόδου Πρυτάνεων, καθώς για πρώτη φορά οργανώνονται τρεις διαδοχικές Προσύνοδοι, τον Οκτώβριο, τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2026. Η πρωτοβουλία του ΕΚΠΑ αποσκοπεί στην εκτενέστερη επεξεργασία των ζητημάτων που απασχολούν τα πανεπιστήμια, ώστε η τακτική Σύνοδος του Φεβρουαρίου να μην περιοριστεί σε μια καταγραφή προβλημάτων, αλλά να διαθέτει συγκεκριμένες προτάσεις και επεξεργασμένες θέσεις. Οι προπαρασκευαστικές συναντήσεις έχουν σχεδιαστεί με δυνατότητα υβριδικής συμμετοχής και περιλαμβάνουν εισηγήσεις, τοποθετήσεις και εκτενή συζήτηση μεταξύ των πρυτανικών αρχών. Τα συμπεράσματα κάθε συνεδρίασης θα τροφοδοτούν τη διαμόρφωση των τελικών προτάσεων προς την 113η Σύνοδο.

Η συγκεκριμένη πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό για το ΕΚΠΑ, καθώς το 2027 συμπληρώνονται 190 χρόνια από την ίδρυσή του.

Στην πρώτη Προσύνοδο συμμετείχε, κατόπιν πρόσκλησης, και ο πρόεδρος του Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία, Μιχαήλ Σφακιανάκης.

Το αυτοδιοίκητο των πανεπιστημίων

Κεντρική θέση στις προτάσεις των πρυτάνεων καταλαμβάνει η ενίσχυση του αυτοδιοίκητου των δημόσιων πανεπιστημίων, με τις πρυτανικές αρχές να υποστηρίζουν ότι η συνταγματική κατοχύρωση της αυτοδιοίκησης δεν έχει μεταφραστεί σε αντίστοιχη αυτονομία στην καθημερινή λειτουργία των ιδρυμάτων. Σύμφωνα με τη θέση που διατυπώνεται στο κείμενο των προτάσεων, το ισχύον θεσμικό πλαίσιο περιλαμβάνει εκτεταμένες νομοθετικές ρυθμίσεις που περιορίζουν την ελευθερία των δημόσιων ΑΕΙ να αποφασίζουν για κρίσιμες πτυχές της λειτουργίας τους. Οι περιορισμοί, όπως επισημαίνεται, επηρεάζουν την εισαγωγή φοιτητών, την οικονομική διαχείριση, τη στελέχωση και την ακαδημαϊκή ανάπτυξη. Παράλληλα, οι πρυτανικές αρχές θέτουν ζήτημα διαφορετικής μεταχείρισης σε σχέση με τα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (Ν.Π.Π.Ε.), ζητώντας να επανεξεταστεί η θεσμική ισορροπία μεταξύ των διαφορετικών κατηγοριών ιδρυμάτων.

Η βασική διεκδίκηση είναι η ενίσχυση της θεσμικής, οικονομικής και ακαδημαϊκής αυτοδιοίκησης, με μεγαλύτερη ευθύνη και αρμοδιότητα στα ίδια τα πανεπιστημιακά όργανα.

Το αίτημα δεν αφορά μόνο τη διοικητική ευελιξία. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο τα πανεπιστήμια σχεδιάζουν την ακαδημαϊκή τους ανάπτυξη, κατανέμουν τους διαθέσιμους πόρους, προσελκύουν και εκλέγουν προσωπικό και οργανώνουν τις εκπαιδευτικές και ερευνητικές δραστηριότητές τους.

Ποια πεδία αυτονομίας ζητούν να ενισχυθούν

Οι προτάσεις της Συνόδου προσδιορίζουν πέντε βασικά πεδία στα οποία θα μπορούσε να ενισχυθεί το αυτοδιοίκητο:

1. Καθορισμός του αριθμού των εισακτέων από τα ίδια τα πανεπιστήμια. Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες διεκδικήσεις, καθώς συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα κάθε ιδρύματος να προσαρμόζει τον αριθμό των φοιτητών στις ακαδημαϊκές δυνατότητες, στις υποδομές και στις ανάγκες των σχολών και των τμημάτων του.

2. Δημιουργία νέων τμημάτων με αποφάσεις των πανεπιστημιακών οργάνων. Οι πρυτανικές αρχές ζητούν να έχουν μεγαλύτερη ευχέρεια στην ακαδημαϊκή ανάπτυξη των ιδρυμάτων τους, χωρίς να εξαρτώνται σε τόσο μεγάλο βαθμό από εξωτερικές νομοθετικές παρεμβάσεις.

3. Θεσμοθέτηση του Πρυτανικού Συμβουλίου μέσω των εσωτερικών κανονισμών. Η πρόταση αφορά τη δυνατότητα των πανεπιστημίων να οργανώνουν τη διοικητική τους λειτουργία με μεγαλύτερη ευελιξία, στο πλαίσιο των δικών τους κανονισμών.

4. Αλλαγές στο πλαίσιο εκλογής των μελών Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ). Οι πρυτάνεις ζητούν τροποποιήσεις της νομοθεσίας που διέπει τις διαδικασίες εκλογής καθηγητών, με στόχο την αποτελεσματικότερη λειτουργία των πανεπιστημιακών διαδικασιών στελέχωσης.

5. Εξαίρεση συγκεκριμένων ερευνητικών προγραμμάτων από το Δημόσιο Λογιστικό. Η πρόταση αφορά τα προγράμματα έρευνας των Ειδικών Λογαριασμών Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ), όταν δεν προέρχονται από ευρωπαϊκές ή εθνικές χρηματοδοτήσεις. Στόχος είναι να εξεταστεί ένα διαφορετικό πλαίσιο οικονομικής διαχείρισης για τις συγκεκριμένες δραστηριότητες. Η συγκεκριμένη πρόταση αφορά σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα για την πανεπιστημιακή έρευνα: τη δυνατότητα διαχείρισης ερευνητικών πόρων με διαδικασίες που ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις των ερευνητικών έργων, χωρίς να παραγνωρίζονται οι κανόνες διαφάνειας και λογοδοσίας. Στην πράξη, το αίτημα για αυτοδιοίκηση συνδέεται με το κατά πόσο ένα πανεπιστήμιο μπορεί να σχεδιάζει μακροπρόθεσμα την ανάπτυξή του, να αξιοποιεί τους διαθέσιμους πόρους και να ανταποκρίνεται στις επιστημονικές εξελίξεις χωρίς διαρκείς εξωτερικές παρεμβάσεις.

Νέο σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ

Το δεύτερο μεγάλο πεδίο των προτάσεων αφορά στην εισαγωγή φοιτητών στην ανώτατη εκπαίδευση. Η Σύνοδος Πρυτάνεων ζητά να αποκτήσουν τα ίδια τα ΑΕΙ τη δυνατότητα να καθορίζουν τόσο τον αριθμό των εισακτέων όσο και την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής (ΕΒΕ) ανά σχολή ή τμήμα, με διεύρυνση των περιθωρίων διακύμανσής της.

Σήμερα, ο αριθμός των εισακτέων και οι σχετικές προϋποθέσεις εισαγωγής εντάσσονται σε ένα θεσμικό πλαίσιο στο οποίο καθοριστικό ρόλο έχει το κράτος. Οι πρυτανικές αρχές επιδιώκουν να αποκτήσουν μεγαλύτερη δυνατότητα προσαρμογής των όρων εισαγωγής στις ιδιαιτερότητες κάθε ακαδημαϊκής μονάδας. Μια τέτοια μεταβολή θα μπορούσε να επιτρέψει σε διαφορετικά τμήματα να διαμορφώνουν πολιτική εισαγωγής ανάλογα με το αντικείμενό τους, τη ζήτηση από τους υποψηφίους, τις εκπαιδευτικές υποδομές και τις πραγματικές δυνατότητες υποστήριξης των φοιτητών.

Ωστόσο, η διεύρυνση των αρμοδιοτήτων των πανεπιστημίων θα έθετε παράλληλα ζητήματα κοινών κανόνων, ισότιμης μεταχείρισης των υποψηφίων και διασφάλισης της ποιότητας των σπουδών. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο ποιος θα καθορίζει τον αριθμό των εισακτέων, αλλά και με ποια κριτήρια θα λαμβάνονται οι αποφάσεις, ποια θα είναι τα όρια της πανεπιστημιακής ευχέρειας και πώς θα διασφαλίζεται ότι οι υποψήφιοι θα αντιμετωπίζονται με διαφανείς και συγκρίσιμους όρους.

Δεύτερη ευκαιρία για την κάλυψη κενών θέσεων

Μία από τις συγκεκριμένες προτάσεις που περιλαμβάνονται στο κείμενο της Προσυνόδου αφορά στη δυνατότητα δεύτερης ευκαιρίας εισαγωγής φοιτητών σε σχολές και τμήματα στα οποία παραμένουν κενές θέσεις. Η πρόταση επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της αναντιστοιχίας ανάμεσα στις διαθέσιμες θέσεις των πανεπιστημίων και στις πραγματικές επιλογές των υποψηφίων. Όταν ένα τμήμα δεν καλύπτει το σύνολο των θέσεων που έχουν προβλεφθεί, το ερώτημα είναι αν θα πρέπει να παραμένουν κενές ή αν μπορεί να ενεργοποιείται μια πρόσθετη διαδικασία εισαγωγής, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Η Σύνοδος ζητά να εξεταστεί η δυνατότητα μιας τέτοιας δεύτερης ευκαιρίας. Δεν προσδιορίζει, ωστόσο, στο συγκεκριμένο κείμενο όλες τις λεπτομέρειες ενός ενδεχόμενου μηχανισμού, όπως τον χρόνο εφαρμογής του, τα κριτήρια συμμετοχής, τη σειρά προτεραιότητας των υποψηφίων ή τη σχέση του με την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής. Αυτά είναι ζητήματα που θα πρέπει να αποσαφηνιστούν εφόσον η πρόταση περάσει στο επόμενο στάδιο επεξεργασίας.

Η πρόταση αυτή, έχει ιδιαίτερη σημασία για τμήματα που αντιμετωπίζουν μειωμένη ζήτηση, αλλά και για τις περιοχές όπου η λειτουργία ενός πανεπιστημιακού τμήματος συνδέεται με την τοπική οικονομία, την απασχόληση και την κοινωνική συνοχή. Ωστόσο, η κάλυψη κενών θέσεων δεν αποτελεί από μόνη της λύση για όλα τα προβλήματα των τμημάτων με χαμηλή ζήτηση. Η βιωσιμότητά τους εξαρτάται επίσης από το επιστημονικό αντικείμενο, τις επαγγελματικές προοπτικές των αποφοίτων, τις υποδομές και τη δυνατότητα προσέλκυσης φοιτητών.

Ίδια κριτήρια εισαγωγής για δημόσια ΑΕΙ και Ν.Π.Π.Ε.

Η τρίτη πρόταση για το σύστημα εισαγωγής αφορά στα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης. Οι πρυτανικές αρχές ζητούν να ισχύουν αντίστοιχα κριτήρια εισαγωγής φοιτητών και φοιτητριών στα Ν.Π.Π.Ε. με εκείνα που εφαρμόζονται στα δημόσια πανεπιστήμια, αναφέροντας ενδεικτικά την ίδια Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής.

Η Σύνοδος θέτει έτσι ζήτημα κοινών ακαδημαϊκών προϋποθέσεων εισαγωγής, ανεξάρτητα από το θεσμικό καθεστώς του ιδρύματος. Η συζήτηση συνδέεται με το ευρύτερο ζήτημα της λειτουργίας των διαφορετικών κατηγοριών παρόχων ανώτατης εκπαίδευσης και των όρων υπό τους οποίους οι τίτλοι σπουδών, οι διαδικασίες εισαγωγής και η ποιότητα των προγραμμάτων τους εντάσσονται στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.

Η πρόταση των πρυτάνεων αποσκοπεί στη διαμόρφωση κοινών κριτηρίων εισαγωγής. Δεν ισοδυναμεί, ωστόσο, με πλήρη εξομοίωση των θεσμικών καθεστώτων των δημόσιων ΑΕΙ και των Ν.Π.Π.Ε., καθώς το συγκεκριμένο ζήτημα περιλαμβάνει και άλλες ρυθμίσεις που δεν εξετάζονται αναλυτικά στο κείμενο της Προσυνόδου.

Η αντίθεση στην ποινικοποίηση των διαδικασιών πιστοποίησης από την ΕΘΑΑΕ

Παράλληλα με τα ζητήματα αυτοδιοίκησης και εισαγωγής, η Σύνοδος Πρυτάνεων εξέφρασε την έντονη αντίθεσή της στην ποινικοποίηση ακαδημαϊκών διαδικασιών που σχετίζονται με την πιστοποίηση προγραμμάτων σπουδών από την Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης. Υπενθυμίζεται, ότι η ΕΘΑΑΕ αποτελεί τον θεσμικό φορέα που έχει αρμοδιότητες διασφάλισης και αξιολόγησης της ποιότητας στην ανώτατη εκπαίδευση. Οι διαδικασίες πιστοποίησης εντάσσονται στο πλαίσιο ελέγχου της ποιότητας των προγραμμάτων σπουδών και της συμμόρφωσής τους με τα σχετικά ακαδημαϊκά κριτήρια. Η ανακοίνωση της Συνόδου, ωστόσο, δεν εξειδικεύει στο συγκεκριμένο σημείο ποιες ακριβώς διαδικασίες ή ποιες διατάξεις αποτελούν αντικείμενο της αντίδρασης των πρυτανικών αρχών.

Από τη μία πλευρά, η διασφάλιση της ποιότητας και η λογοδοσία αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την αξιοπιστία των τίτλων σπουδών. Από την άλλη, οι πανεπιστημιακές αρχές θέτουν ζήτημα προστασίας των ακαδημαϊκών διαδικασιών από πρακτικές που θεωρούν ότι μπορεί να περιορίσουν την αυτονομία των ιδρυμάτων ή να δημιουργήσουν συνθήκες υπέρμετρης πίεσης στα πανεπιστημιακά όργανα. Κατά συνέπεια, αναμένεται η αποσαφήνιση της θέσης της Συνόδου προκειμένου να αποτυπωθεί το εύρος της διαφωνίας και των θεσμικών αλλαγών που ενδεχομένως θα ζητηθούν.

Τα επόμενα βήματα μέχρι τον Φεβρουάριο του 2027

Η πρώτη Προσύνοδος αποτελεί το αρχικό στάδιο μιας διαδικασίας που θα συνεχιστεί τους επόμενους μήνες.

Οι επόμενες προπαρασκευαστικές συναντήσεις έχουν προγραμματιστεί για τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο του 2026, με στόχο την επεξεργασία και άλλων κρίσιμων ζητημάτων για τα ελληνικά πανεπιστήμια, μεταξύ των οποίων η νομοθεσία και η γραφειοκρατία, η στελέχωση, οι κατηγορίες πανεπιστημιακού και διοικητικού προσωπικού, οι επιπτώσεις του δημογραφικού προβλήματος και η χρηματοδότηση των ιδρυμάτων. Οι προτάσεις που θα προκύψουν από τον κύκλο των Προσυνόδων θα αποτελέσουν τη βάση για τις εργασίες της 113ης Συνόδου Πρυτάνεων, η οποία θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα τον Φεβρουάριο του 2027.

Βασιλική Χρυσοστομίδου

13.10.2026, 10:54

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ