Του Κώστα Ράπτη
Οι ενδείξεις είναι κάτι παραπάνω από σαφείς: Η Μέση Ανατολή οδεύει προς έναν τρίτο, και πιθανότερα βιαιότερο, γύρο ένοπλης αντιπαράθεσης των ΗΠΑ με το Ιράν.
Η συγκέντρωση στρατιωτικών δυνάμεων πέριξ του Περσικού Κόλπου λέει πολλά. Το αεροπλανοφόρο USS Theodore Roosevelt θα προστεθεί μέχρι τα τέλη Νοεμβρίου στα αεροπλανοφόρα USS George HW Bush και USS George Washington, που βρίσκονται ήδη στην περιοχή, ανέφεραν η εφημερίδα Wall Street Journal και ο ειδησεογραφικός ιστότοπος Axios.
Το Roosevelt απέπλευσε την Κυριακή από τη βάση του στο Σαν Ντιέγκο. Πλοία από την Αμφίβια Ομάδα Ετοιμότητας της Νήσου Μακίν αναπτύχθηκαν επίσης τη Δευτέρα, ανέφερε η Wall Street Journal. Μεταφέρουν 9 ως 10.000 επιπλέον στρατιωτικούς, ανάμεσά τους 2.000 μέλη του σώματος πεζοναυτών, ενώ νέες συστοιχίες Patriot παραδόθηκαν στη Σαουδική Αραβία.
Ασαφές παραμένει αν το Roosevelt θα αντικαταστήσει ένα από τα αεροπλανοφόρα που βρίσκονται ήδη στη Μέση Ανατολή ή θα αναπτυχθεί επιπλέον αυτών. Αν παραμείνουν και τα τρία αεροπλανοφόρα, θα πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή από τον Απρίλιο.
Η κίνηση αυτή γίνεται την ώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε, σε συνέντευξή του στο περιοδικό Time, πως είναι “πιθανό” να αυξηθούν τα στρατιωτικά πλήγματα εναντίον του Ιράν μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ έχουν να προχωρήσουν σε βομβαρδισμούς στο Ιράν από την 1η Σεπτεμβρίου, μολονότι πλοία μπαίνουν συχνά στο στόχαστρο στο στενό του Ορμούζ.
Δεν διαφαίνεται καμία διπλωματική λύση στη σύγκρουση ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Τεχεράνη επτά και πλέον μήνες αφότου άρχισε η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση εναντίον της Ισλαμικής Δημοκρατίας την 28η Φεβρουαρίου.
Ανταλλαγή μηνυμάτων
Με την ευκαιρία της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, η Τεχεράνη δοκίμασε το διαλλακτικό της πρόσωπο. Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν τόνισε από του βήματος της συνέλευσης ότι η χώρα του αποτελεί θύμα και όχι δράστη τρομοκρατίας. Παράλληλα, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί παρουσίασε ένα σχέδιο επτά ημερών για την επιστροφή στις προβλέψεις (κατά τι ενισχυμένες υπέρ του Ιράν) του “μνημονίου του Ισλαμαμπάντ”, με κυριότερη το άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ με παράλληλο τερματισμό του ναυτικού αποκλεισμού της Ισλαμικής Δημοκρατίας από τις αμερικανικές δυνάμεις. Ωστόσο, ο Ντόναλντ Τραμπ έσπευσε να απορρίψει το Σάββατο την πρόταση.
Ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν πάντως ότι η απάντηση των ΗΠΑ διαβιβάστηκε στην Τεχεράνη μέσω του Κατάρ μόλις την Τρίτη, και είναι τώρα υπό εξέταση. Οι Καταριανοί εμμένουν στις μεσολαβητικές τους προσπάθειες, πλην μέγα εμπόδιο εξακολουθεί να αποτελεί η αλληλουχία (sequencing) των προτεινόμενων ενεργειών. Ιρανικές πηγές δήλωσαν πως η Ουάσινγκτον θέλει το αμφιλεγόμενο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν να περιληφθεί στις διαπραγματεύσεις, όμως η Τεχεράνη επιμένει πως οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμά της μπορούν να αρχίσουν μόνο μετά την εκπλήρωση των επτά όρων της, όχι πριν.
Σημειωτέον, ότι την επιστροφή στο μνημόνιο του Ισλαμαμπάντ φέρεται να συνέστησε στον ένοικο του Λευκού Οίκου και ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπινγκ κατά την πρόσφατη συνάντηση των δύο ηγετών.
Οι Ιρανοί ιθύνοντες επιχείρησαν να προσεταιρισθούν την αμερικανική κοινή γνώμη, με μακρά ανοικτή επιστολή που απηύθυναν ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, υπενθυμίζουν τη λήξη της προθεσμίας 45 ημερών που είχαν ορίσει στα μέσα Αυγούστου για τον τερματισμό του ναυτικού αποκλεισμού.
Την ώρα που ο Τραμπ περίπου ανοικτά προαναγγέλλει την ανάληψη, αμέσως μετά τις εκλογές, νέας στρατιωτικής δράσης, που τη φαντάζεται σύντομη και αποφασιστική, απορίας άξιον παραμένει τι κίνητρα έχει η Τεχεράνη να περιμένει μέχρι τότε, αντί να επισπεύσει με δική της πρωτοβουλία τις εξελίξεις.
Ο μεταρρυθμιστής πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, επιμένει ότι η χώρα του δεν κλείνει την πόρτα στη διπλωματία. Όμως ταυτόχρονα, οι Ιρανοί στρατιωτικοί επιτελείς επεξεργάζονται σχέδια (και φροντίζουν να το κάνουν γνωστό), ώστε σε περίπτωση νέου πολεμικού γύρου θα δοκιμάσουν νέα όπλα και θα διευρύνουν γεωγραφικά την ακτίνα των εχθροπραξιών, αρχής γενομένης από τον Ινδικό Ωκεανό και προφανώς την Ερυθρά Θάλασσα, όπου οι σιίτες αντάρτες Χούθι πλήττουν τη Σαουδική Αραβία και ελέγχουν εν μέρει το κρίσιμο στενό του Μπαμπ ελ Μαντέμπ.
Η “πτήση του τρόμου” θα επιταχύνει τις εξελίξεις;
Τα πράγματα περιπλέκει η παρεμβολή της “τρομοκρατίας”. Στη Βρετανία ο πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ έσπευσε να εμπλέξει το Ιράν στο περιστατικό της σύλληψης πέντε νεαρών Βρετανών, έξω από τη βάση της RAF στο Φαίρφορντ, η οποία εξυπηρετεί τις αμερικανικές επιχειρήσεις στο Ιράν. Οι πέντε κατηγορούνται για προετοιμασία τρομοκρατικής επίθεσης, ωστόσο στην κατοχή τους δεν βρέθηκαν εκρηκτικά και παραδόξως αφέθηκαν ελεύθεροι.
Πολύ μεγαλύτερη αίσθηση διεθνώς προκάλεσε, βέβαια, το περιστατικό στην πτήση της flydubai από το Ντουμπάι στο Τελ Αβίβ, όπου ο υπηκοότητας Ομάν συγκυβερνήτης μαχαίρωσε τον Ινδό κυβερνήτη, με την πρόθεση να οδηγήσει το αεροσκάφος στη συντριβή. Ενώ το αεροσκάφος έχασε ύψος 5.000 μέτρων μέσα σε ένα λεπτό, ο συγκυβερνήτης ακινητοποιήθηκε από Ισραηλινούς επιβάτες, οι οποίοι και πραγματοποίησαν έκτακτη προσγείωση στη Σαουδική Αραβία.
Από σατανική σύμπτωση, πάντως, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου είχε πραγματοποιήσει μόλις την Κυριακή τετράωρη επίσκεψη στα ΗΑΕ (η οποία ανακοινώθηκε την επομένη), όπου είχε την ευκαιρία να συνομιλήσει με τον πρόεδρο της χώρας, Σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ, αλλά και με αντιπροσώπους άλλων, μη κατονομαζόμενων χωρών της περιοχής.
Προφανώς το πρώτο ραντεβού είχε κυρίως να κάνει με την προεκλογική προσπάθεια του Νετανιάχου να διασωθεί από τις αποκαλύψεις ότι τα ΗΑΕ είχαν προειδοποιήσει το Ισραήλ για τις επικείμενες επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 μία εβδομάδα νωρίτερα. Η εξασφάλιση μιας δημόσιας διάψευσης από τον Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ θα ήταν στην παρούσα φάση πολύτιμη για τον Ισραηλινό πρωθυπουργό. Ωστόσο, η διευρυμένη σύσκεψη στο αεροδρόμιο του Άμπου Ντάμπι παραπέμπει σε ευρύτερους σχεδιασμούς για τα θέματα της περιοχής.
Παρά τα πάμπολλα ερωτήματα που συνοδεύουν το αεροπορικό περιστατικό, ο Νετανιάχου έσπευσε να διαγνώσει τρομοκρατικό κίνητρο και ανέφερε ότι ο συγκυβερνήτης ήταν μεν αυτοκαταστροφικός, αλλά και είχε περάσει ισλαμιστική ριζοσπαστικοποίηση.
Το σημαντικό είναι πάντως τι πιστεύει ο Ντόναλντ Τραμπ. “Θα τους χτυπήσουμε πολύ δυνατά, μην ανησυχείτε”, απάντησε ο Ρεπουμπλικάνος μεγιστάνας σε ερώτημα σχετικά με πιθανή ευθύνη της Τεχεράνης στο αεροπορικό περιστατικό. “Θα έλεγα ότι η απάντηση είναι ναι, με βάση όσα ακούω, αλλά το επεξεργαζόμαστε αυτή τη στιγμή”, πρόσθεσε.
