Σε επίπεδα-ρεκόρ εκτινάχθηκε το 2025 το εξωτερικό χρέος των χωρών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, καθώς αυξήθηκε κατά 5,5%, φθάνοντας τα 9,4 τρισ. δολάρια, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα. Την ίδια στιγμή, οι χώρες αυτές καλούνται να δανειστούν με ολοένα υψηλότερο κόστος, γεγονός που εντείνει τις πιέσεις στα δημόσια οικονομικά τους και περιορίζει τα περιθώρια χρηματοδότησης κρίσιμων αναπτυξιακών επενδύσεων, όπως αναφέρει το Reuters.
Ο διεθνής χρηματοπιστωτικός οργανισμός, με έδρα την Ουάσιγκτον, επισημαίνει ότι ο δανεισμός μέσω των διεθνών αγορών ομολόγων συνεχίστηκε και το 2026, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα ως προς τη βιωσιμότητα των όρων χρηματοδότησης, αλλά και το κατά πόσο τα κεφάλαια που αντλούνται κατευθύνονται στις χώρες και στους πληθυσμούς που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη.
Στην ετήσια έκθεσή της για το διεθνές χρέος (International Debt Report), η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί ότι η αύξηση του εξωτερικού χρέους το 2025, η μεγαλύτερη σε ετήσια βάση από το 2021, αμέσως μετά την πανδημία της COVID-19, απειλεί να περιορίσει τους διαθέσιμους πόρους για κρίσιμες επενδύσεις στην εκπαίδευση, τις υποδομές, την υγεία και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.
Παρά τη βελτιωμένη πρόσβαση στις διεθνείς αγορές χρηματοδότησης, οι φτωχότερες αναπτυσσόμενες οικονομίες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα υψηλό κόστος δανεισμού. Συγκεκριμένα, το μέσο επιτόκιο για νέες δεσμεύσεις χρηματοδότησης από ιδιώτες πιστωτές διαμορφώθηκε στο 8,2%, το υψηλότερο επίπεδο από το 1989, ενώ για τις νέες εκδόσεις ομολόγων ανήλθε στο 9,4%.
Αντίθετα, οι χώρες που δεν είναι επιλέξιμες για δάνεια χαμηλού ή μηδενικού επιτοκίου από τη Διεθνή Ένωση Ανάπτυξης (IDA) της Παγκόσμιας Τράπεζας δανείστηκαν μέσω νέων εκδόσεων ομολόγων με μέσο επιτόκιο 5,5%, έναντι 5,8% το 2024.
Το ζήτημα του αυξανόμενου δημόσιου χρέους και των επιπτώσεων των υψηλών επιτοκίων στις αναπτυσσόμενες οικονομίες βρίσκεται το τελευταίο διάστημα στο επίκεντρο των προειδοποιήσεων της Παγκόσμιας Τράπεζας και άλλων διεθνών χρηματοπιστωτικών οργανισμών.
Άλμα 35% στον δανεισμό από ιδιώτες πιστωτές
Σύμφωνα με την έκθεση, ο δανεισμός των αναπτυσσόμενων χωρών από ιδιώτες πιστωτές, καθώς και οι εκδόσεις ομολόγων από δημόσιους φορείς, αυξήθηκαν σχεδόν κατά 35%, φθάνοντας τα 251 δισ. δολάρια, στο υψηλότερο επίπεδο της τελευταίας πενταετίας.
Η ταχύτερη αύξηση του εξωτερικού χρέους καταγράφηκε στις χώρες που είναι επιλέξιμες για χρηματοδότηση από την IDA. Συγκεκριμένα, το χρέος τους αυξήθηκε κατά 8,1% το 2025, φθάνοντας τα 1,3 τρισ. δολάρια.
“Η επιστροφή του ιδιωτικού δανεισμού προς τις χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος είναι θετική εξέλιξη. Ωστόσο, οι χώρες αυτές δανείζονται περισσότερο, πληρώνουν υψηλότερο κόστος και, σε πολλές περιπτώσεις, τους απομένουν λιγότεροι πόροι για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη”, δήλωσε ο Χαϊσάν Φου, επικεφαλής στατιστικολόγος της Παγκόσμιας Τράπεζας.
Όπως πρόσθεσε, η υπεύθυνη διαχείριση του χρέους προϋποθέτει τη διασφάλιση ευκαιριών ευημερίας για όλους, συμπεριλαμβανομένων των μελλοντικών γενεών.
Η έκθεση καταγράφει, επίσης, ότι πολλές κυβερνήσεις προχώρησαν σε νέες εκδόσεις ομολόγων προκειμένου να επαναγοράσουν ή να αποπληρώσουν χρέος που έληγε, επιμηκύνοντας το χρονοδιάγραμμα των υποχρεώσεών τους. Η συγκεκριμένη πρακτική, ωστόσο, συνοδεύτηκε συχνά από υψηλότερα επιτόκια, χωρίς να οδηγεί σε ουσιαστική μείωση του συνολικού αποθέματος χρέους.
Παρά το αυξημένο κόστος χρηματοδότησης, η ζήτηση για δανεισμό εξακολούθησε να ενισχύεται και κατά το τρέχον έτος. Έως τα μέσα Αυγούστου, περισσότερες από 10 χώρες είχαν ήδη υπερβεί το σύνολο των ομολογιακών εκδόσεων που πραγματοποίησαν σε ολόκληρο το 2025, ενώ αρκετές άλλες επέστρεψαν στις διεθνείς αγορές κεφαλαίου.
Πληρωμές χρέους 1,4 τρισ. δολαρίων σε έναν χρόνο
Το 2025, οι χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος κατέβαλαν συνολικά 1,4 τρισ. δολάρια για την εξυπηρέτηση του χρέους τους, συμπεριλαμβανομένων των αποπληρωμών κεφαλαίου και των τόκων. Πρόκειται για την πέμπτη διαδοχική ετήσια αύξηση.
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη διαδραμάτισε η αύξηση κατά 13,7% των πληρωμών προς ιδιώτες πιστωτές, οι οποίες ανήλθαν στα 363 δισ. δολάρια.
Συνολικά, κατά την περίοδο 2022-2025, οι αναπτυσσόμενες χώρες κατέβαλαν 436 δισ. δολάρια περισσότερα για την εξυπηρέτηση του χρέους τους από όσα εισέπραξαν μέσω νέας χρηματοδότησης. Ωστόσο, το 2025 καταγράφηκε αντιστροφή αυτής της τάσης, με την Παγκόσμια Τράπεζα να επισημαίνει καθαρές εισροές κεφαλαίων ύψους 45 δισ. δολαρίων.
Η υποχώρηση του δολαρίου επιβάρυνε το χρέος
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας που επιβάρυνε τις αναπτυσσόμενες οικονομίες ήταν η μεγάλη υποχώρηση του δολαρίου, καθώς αύξησε την αποτίμηση σε δολάρια του χρέους που είναι εκφρασμένο σε άλλα νομίσματα.
Σύμφωνα με την έκθεση, η εξασθένηση του αμερικανικού νομίσματος ευθύνεται για περισσότερο από το 28% της συνολικής αύξησης του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών.
Μάλιστα, αρκετές από τις μεγαλύτερες δανειολήπτριες χώρες που αξιοποιούν χρηματοδοτικά προγράμματα με μειωμένα επιτόκια εμφάνισαν υψηλότερα υπόλοιπα χρέους στο τέλος του 2025, παρά τις πληρωμές που είχαν πραγματοποιήσει για την εξυπηρέτηση των υποχρεώσεών τους.
Η Παγκόσμια Τράπεζα προειδοποιεί ότι η περαιτέρω αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερες επενδύσεις, περιορισμό των οικονομικών ευκαιριών και μεγαλύτερη ευαλωτότητα των αναπτυσσόμενων οικονομιών απέναντι σε εξωτερικούς κραδασμούς.
Επισημαίνει, μάλιστα, ότι στις χώρες με υψηλότερο χρέος καταγράφονται συχνότερα περιπτώσεις ανθρώπων που αδυνατούν να εξασφαλίσουν μια υγιεινή διατροφή όταν η οικονομία τους βρίσκεται αντιμέτωπη με εξωτερικές κρίσεις.
Στο επίκεντρο η διαφάνεια στη διαχείριση του χρέους
Παράλληλα, η Παγκόσμια Τράπεζα ζητά να συνεχιστούν οι προσπάθειες για την ενίσχυση της διαφάνειας στις συμφωνίες δανεισμού, τη βελτίωση των σχετικών προτύπων και την κάλυψη των κενών στα διαθέσιμα στοιχεία.
Όπως επισημαίνει, η εμφάνιση νέων πιστωτών, χρηματοδοτικών εργαλείων, εγγυήσεων και σύνθετων συμφωνιών χρηματοδότησης καθιστά ολοένα δυσκολότερη την πλήρη αποτύπωση των δανειακών υποχρεώσεων κάθε χώρας.
