Νέα ανασκόπηση του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ συγκεντρώνει τα στοιχεία για το πώς το διάβασμα συνδέεται με τον εγκέφαλο, την ψυχική υγεία και τις γνωστικές ικανότητες από την παιδική ηλικία έως τα γηρατειά
Ένα βιβλίο δεν προσφέρει μόνο λίγα λεπτά φυγής από την καθημερινότητα. Το διάβασμα βιβλίων για ευχαρίστηση συνδέεται με βελτιωμένες γνωστικές ικανότητες, καλύτερη ψυχική υγεία και χαμηλότερο κίνδυνο άνοιας, όπως διαπιστώνουν ερευνητές του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ σε ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Psychological Medicine».
Οι ερευνητές παρουσιάζουν στοιχεία από την ετήσια βρετανική έρευνα αλφαβητισμού του 2024 και 2025, τα οποία δείχνουν συνεχή και επιδεινούμενη πτώση της συχνότητας ανάγνωσης στα παιδιά και έφηβους, ιδίως στα αγόρια ηλικίας 11-16 ετών.
Τι αλλάζει όταν τα παιδιά αρχίζουν να διαβάζουν νωρίς
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία προέρχεται από προηγούμενη έρευνα σε περισσότερους από 10.000 νέους εφήβους. Τα παιδιά που είχαν αρχίσει να διαβάζουν για ευχαρίστηση από μικρή ηλικία είχαν αργότερα καλύτερες επιδόσεις σε γνωστικά τεστ, καλύτερη μνήμη και προσοχή, καλύτερες σχολικές επιδόσεις και λιγότερα προβλήματα ψυχικής υγείας. Είχαν επίσης περισσότερο ύπνο και λιγότερο χρόνο μπροστά σε οθόνες.
Οι διαφορές δεν περιορίστηκαν στη συμπεριφορά. Οι μαγνητικές τομογραφίες έδειξαν ελαφρώς μεγαλύτερη επιφάνεια και όγκο σε περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη γλώσσα, την προσοχή και άλλες γνωστικές λειτουργίες. Στη συγκεκριμένη μελέτη, περίπου 12 ώρες ανάγνωσης την εβδομάδα συνδέθηκαν με τα μεγαλύτερα γνωστικά οφέλη.
Τα οφέλη φαίνεται επίσης ότι δεν αφορούν μόνο τη γλώσσα. Η ανασκόπηση αναφέρεται σε έρευνες που συνδέουν το διάβασμα και με καλύτερες μαθηματικές επιδόσεις, καθώς οι δύο δραστηριότητες χρησιμοποιούν κοινές δεξιότητες, όπως η μνήμη, η γλώσσα και οι εκτελεστικές λειτουργίες.
Πέντε λεπτά με ένα βιβλίο μπορεί να είναι αρκετά για λιγότερο στρες
Τα οφέλη δεν σταματούν στην παιδική ηλικία. Στους ενήλικες, το διάβασμα έχει συσχετιστεί με χαλάρωση, καλύτερη συγκέντρωση, μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και λιγότερη μοναξιά.
Έρευνα του The Queen’s Reading Room έδειξε ότι μόλις πέντε λεπτά ανάγνωσης μυθοπλασίας συνδέθηκαν με μείωση του στρες κατά σχεδόν 20% και βελτίωση της συγκέντρωσης. Η μελέτη χρησιμοποίησε μεταξύ άλλων καταγραφές εγκεφαλικής δραστηριότητας και φυσιολογικών αντιδράσεων.
Μια ακόμη πρόσφατη ανασκόπηση, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο Current Opinion in Psychology, κατέληξε ότι η ανάγνωση αφηγηματικής μυθοπλασίας έχει συνδεθεί με οφέλη σε τομείς όπως η κατανόηση των άλλων, η νόηση και η ψυχική ευεξία.
Τι δείχνουν οι μελέτες για την άνοια
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία για τις μεγαλύτερες ηλικίες. Δραστηριότητες που κρατούν τον εγκέφαλο ενεργό, μεταξύ των οποίων και η ανάγνωση, έχουν συσχετιστεί με βραδύτερη γνωστική έκπτωση.
Χαρακτηριστική είναι μακροχρόνια μελέτη 801 ατόμων χωρίς άνοια κατά την έναρξή της. Η συχνότερη ενασχόληση με γνωστικά απαιτητικές δραστηριότητες, όπως η ανάγνωση εφημερίδων, περιοδικών και βιβλίων, συνδέθηκε με μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης νόσου Αλτσχάιμερ. Για κάθε αύξηση κατά μία μονάδα στη σχετική κλίμακα δραστηριότητας, ο κίνδυνος ήταν κατά 33% χαμηλότερος.
Οι ερευνητές διευκρινίζουν πάντως ότι μεγάλο μέρος των διαθέσιμων δεδομένων δείχνει συσχετίσεις και δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι το διάβασμα προλαμβάνει την άνοια. Υπάρχουν, όμως, ενδείξεις ότι η συστηματική ανάγνωση μπορεί να συμβάλλει στη δημιουργία «γνωστικού αποθέματος», δηλαδή μεγαλύτερης ανθεκτικότητας του εγκεφάλου στις αλλαγές που συνοδεύουν τη γήρανση.
Τέλος, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν χρειάζεται να υπάρχει «σωστό» είδος βιβλίου. Σημασία έχει κυρίως να διαβάζει κανείς κάτι που πραγματικά απολαμβάνει, ώστε να επιστρέφει συχνά σε αυτό. Το διάβασμα μαζί με άλλους, σε μια λέσχη βιβλίου ή μεταξύ γονέων και παιδιών, μπορεί να προσθέτει και το όφελος της κοινωνικής επαφής.
Φωτογραφία: istock
