Οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν τη Δευτέρα μια εκστρατεία “οικονομικής D-Day” για την απομόνωση του Ιράν από την παγκόσμια οικονομία, απειλώντας με κυρώσεις τους “διευκολυντές” που συνεχίζουν να συναλλάσσονται με την Τεχεράνη.
Η κίνηση αποτελεί μέρος της προσπάθειας της Ουάσινγκτον να διακόψει τη ζωτική εμπορική γραμμή που έχει στηρίξει την οικονομία της Τεχεράνης κατά τη διάρκεια σχεδόν έξι μηνών πολέμου, σύμφωνα με το CNBC.
Παραμένει ο σκεπτικισμός σχετικά με το κατά πόσο η κυβέρνηση Τραμπ θα προχωρήσει στην εφαρμογή των απειλών της, όμως η απειλή και μόνο θα μπορούσε να οδηγήσει τις ΗΠΑ σε σύγκρουση με μια ομάδα κυβερνήσεων που αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος του εναπομείναντος εξωτερικού εμπορίου του Ιράν.
Κίνα
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου και αποτελεί κρίσιμο σύνδεσμο της Τεχεράνης με την παγκόσμια οικονομία, καθώς απορροφά περίπου το 90% των εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν, σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση.
Η Κίνα ανέφερε διμερές εμπόριο ύψους 9,96 δισ. δολαρίων με το Ιράν το 2025, εξαιρουμένων περίπου 31,2 δισ. δολαρίων σε μη δηλωμένες εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου προς την Κίνα κατά το ίδιο έτος, σύμφωνα με την U.S.-China Economic and Security Review Commission.
Ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος αυτού του πετρελαίου, το οποίο συχνά επανασημαίνεται ως αργό πετρέλαιο από τη Μαλαισία ή την Ινδονησία και οι πληρωμές διεκπεραιώνονται μέσω διαμεσολαβητών εκτός του συστήματος του δολαρίου, σύμφωνα με την Kpler. Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει επιβάλει κυρώσεις σε αρκετά από αυτά τα διυλιστήρια φέτος για αγορές ιρανικού πετρελαίου, ενώ έχει αφήσει στο απυρόβλητο τα κινεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.
Το Πεκίνο έχει εκφράσει ανοιχτά την αντίθεσή του στις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν, υποστηρίζοντας ότι η οικονομική πίεση δεν θα επιλύσει τις διαφορές. Τον Μάιο, η Κίνα έδωσε εντολή στις εγχώριες εταιρείες να αγνοήσουν τις αμερικανικές κυρώσεις σε πέντε διυλιστήρια που συνδέονται με το εμπόριο ιρανικού πετρελαίου.
Παρότι το Πεκίνο είναι απίθανο να αντιδράσει άμεσα στην προσπάθεια της Ουάσινγκτον να επιβάλει κυρώσεις, θα “εντείνει αθόρυβα τη συμμόρφωση” των κρατικών τραπεζών και πετρελαϊκών εταιρειών, ώστε να αποφύγει να βρεθεί στο στόχαστρο, δήλωσε η Dan Wang, διευθύντρια του Eurasia Group για την Κίνα, επισημαίνοντας “μια διάσταση μεταξύ της επίσημης δήλωσης και της πρακτικής πίσω από κλειστές πόρτες”.
“Οι κινεζικές αρχές ενδιαφέρονται περισσότερο για την πρόσβαση στο δολάριο όσον αφορά τη χρηματοδότηση και για την πρόσβαση στην αγορά των ΗΠΑ”, είπε.
Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Τα Εμιράτα, που βρίσκονται μόλις 50 μίλια από το Ιράν στην απέναντι πλευρά του Περσικού Κόλπου, αποτελούν εδώ και καιρό σημαντικό εμπορικό κόμβο για το Ιράν.
Το διμερές εμπόριο ανήλθε σε περίπου 28 δισ. δολάρια το 2024, όταν τα Εμιράτα ήταν η μεγαλύτερη πηγή εισαγωγών του Ιράν, αντιπροσωπεύοντας πάνω από 30%, σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Τα ΗΑΕ ήταν επίσης ο τρίτος μεγαλύτερος προορισμός των ιρανικών εξαγωγών, αντιπροσωπεύοντας το 12% των αποστολών του Ιράν, συνολικής αξίας άνω των 7 δισ. δολαρίων.
Η σχέση αυτή αντιμετώπισε ένα εμπόδιο την περασμένη εβδομάδα, καθώς τα ΗΑΕ προχώρησαν στην αναστολή όλων των εμπορικών και χρηματοπιστωτικών συναλλαγών με το Ιράν, μετά την εκτόξευση δύο βαλλιστικών πυραύλων προς την επικράτεια των Εμιράτων, ένας από τους οποίους είχε ως στόχο δεξαμενόπλοια ιδιοκτησίας των ΗΑΕ.
Το Ιράν έχει βασιστεί στις τράπεζες των ΗΑΕ και στο χρηματοπιστωτικό τους σύστημα για την πρόσβαση στην παγκόσμια οικονομία μέσω παράνομων και συχνά αδιαφανών συναλλαγών. Η αποκοπή του Ιράν θα απαιτούσε πιο αποφασιστικές ενέργειες από τις αρχές των Εμιράτων για την καταστολή της αδιαφανούς χρηματοπιστωτικής και εμπορικής δραστηριότητας, σύμφωνα με το αμερικανικό think tank The Washington Institute.
“Η πλειονότητα των δραστηριοτήτων διαμετακόμισης, λαθρεμπορίου και σκιώδους τραπεζικής του Ιράν πραγματοποιείται στο Ντουμπάι, επομένως η Ουάσινγκτον πρέπει να κάνει ό,τι μπορεί για να βοηθήσει τους εθνικούς ηγέτες των ΗΑΕ στο Αμπού Ντάμπι να πείσουν και να παροτρύνουν τους ηγέτες του Ντουμπάι να συνεργαστούν”, έγραψε σε σημείωμά του τη Δευτέρα ο Matthew Levitt, πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών.
Τουρκία
Η Τουρκία διατηρεί σημαντικούς εμπορικούς δεσμούς με την Τεχεράνη, εισάγοντας ιρανικό φυσικό αέριο και εξάγοντας βιομηχανικά προϊόντα προς τον νότο.
Το διμερές εμπόριο Τουρκίας-Ιράν έφτασε τα 5,7 δισ. δολάρια το 2024, σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών. Η Άγκυρα εξάγει κυρίως μηχανήματα και ανταλλακτικά, χημικά και αγροτικά προϊόντα, ενώ εισάγει ενεργειακά προϊόντα από την Τεχεράνη.
Παράλληλα, στο πλαίσιο μιας 25ετούς σύμβασης προμήθειας φυσικού αερίου μεταξύ των δύο χωρών, η οποία έληξε στα τέλη Ιουλίου, οι εισαγωγές ιρανικού φυσικού αερίου από την Τουρκία αυξήθηκαν κατακόρυφα φέτος, ενώ το μερίδιο του Ιράν στις συνολικές εισαγωγές φυσικού αερίου της Τουρκίας αυξήθηκε στο 18,6%, σύμφωνα με τοπικά μέσα ενημέρωσης.
Ενώ η Άγκυρα έχει επιδιώξει να διαφοροποιήσει τις πηγές προμήθειάς της προς άλλους προμηθευτές, αυξάνοντας τις εισαγωγές μέσω αγωγών από το Αζερμπαϊτζάν και τη Ρωσία, μέχρι στιγμής δεν έχει δώσει ενδείξεις ότι προτίθεται να διακόψει τους δεσμούς της με το Ιράν.
Ιράκ
Το Ιράκ, το οποίο εξαρτάται από το ιρανικό ηλεκτρικό ρεύμα και φυσικό αέριο, διατηρεί εδώ και χρόνια εμπορικές συναλλαγές δισεκατομμυρίων με την Τεχεράνη.
Το Ιράν ανανέωσε τον Μάρτιο του 2024 μια πενταετή σύμβαση για την προμήθεια στο Ιράκ έως και σχεδόν 660 δισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών φυσικού αερίου ετησίως, ενώ οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας από το Ιράν αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από το 30% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του Ιράκ το 2023, σύμφωνα με την Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών των ΗΠΑ.
Το εμπόριο μεταξύ Ιράκ και Ιράν ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, σύμφωνα με το Reuters, με την Τεχεράνη να εξάγει τρόφιμα, καταναλωτικά αγαθά και άλλα προϊόντα στην ιρακινή αγορά. Το εμπόριο έχει μειωθεί φέτος, εν μέσω αυξημένων κινδύνων ασφαλείας στην περιοχή και διακοπών κατά διαστήματα στις συνοριακές διελεύσεις από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στα τέλη Φεβρουαρίου.
Το Ιράκ φέρεται να καταβάλλει στο Ιράν περίπου 4 έως 5 δισ. δολάρια ετησίως για φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Οι νέες αμερικανικές κυρώσεις θα μπορούσαν να περιορίσουν τις πληρωμές της Βαγδάτης για την ιρανική ενέργεια.
Ινδία
Η Ινδία, ένας από τους πέντε μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν, έχει δει το διμερές εμπόριό της με το Ιράν να μειώνεται τα τελευταία χρόνια, φτάνοντας περίπου τα 1,6 δισ. δολάρια κατά το έτος που έληξε τον Μάρτιο του 2026, σύμφωνα με το υπουργείο Εμπορίου της Ινδίας, από 2,3 δισ. δολάρια το έτος έως τον Μάρτιο του 2023.
Το Νέο Δελχί εξάγει κυρίως ρύζι, τσάι, ζάχαρη και φαρμακευτικά προϊόντα στο Ιράν και εισάγει από το Ιράν ξηρά και νωπά φρούτα.
Τον Απρίλιο, η Ινδία επανέλαβε τις εισαγωγές αργού πετρελαίου από το Ιράν, έπειτα από διακοπή επτά ετών, αφού οι ΗΠΑ ήραν προσωρινά τις κυρώσεις στις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου.
Ωστόσο, αυτές οι εμπορικές συναλλαγές θα δοκιμαστούν τώρα, εάν η Ουάσινγκτον υλοποιήσει την απειλή της να επιβάλει κυρώσεις σε οποιαδήποτε οντότητα -συμπεριλαμβανομένων των ινδικών διυλιστηρίων- που έχει προμηθευτεί ιρανική ενέργεια.
