Του Κώστα Ράπτη
Όπως μας πληροφορεί το πρακτορείο Reuters, επικαλούμενο δύο διαφορετικές πηγές η κυβέρνηση Τραμπ σχεδιάζει να υποβάλει στο Κογκρέσο εντός ημερών ένα έγγραφο γνωστό ως “Συμφωνία τύπου 123”, το οποίο θα υπογραφεί από τον υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ και τον Σαουδάραβα υπουργό Ενέργειας, Αμπντουλαζίζ μπιν Σαλμάν, σχετικά με την κοινή χρήση τεχνολογίας πυρηνικής ενέργειας.
Άπαξ και η συμφωνία κοινοποιηθεί στο Κογκρέσο εγκαινιάζεται μια 90ήμερη περίοδος διαβούλεσης, μετά την οποία επέρχεται αυτοδίκαιη ενεργοποίησή της, εκτός και αν οι κοινοβουλευτικοί την απορρίψουν με πλειοψηφία δύο τρίτων.
Η συμφωνία αναφέρεται στο άρθρο 123 του Νόμου περί Ατομικής Ενέργειας των ΗΠΑ του 1954 και απαιτείται για να επιτρέψει στην κυβέρνηση των ΗΠΑ και σε αμερικανικές εταιρείες να συνεργαστούν με φορείς στη Σαουδική Αραβία για την ανάπτυξη μιας πολιτικής πυρηνικής βιομηχανίας πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Εκ πρώτης όψεως, φαντάζει παράδοξο το ενδιαφέρον ενός πρωταθλητή της πετρελαϊκής παραγωγής όπως το Ριάντ για την χρήση πυρηνικής ενέργειας. Όμως η δημογραφική ανάπτυξη της Σαουδικής Αραβίας (που μεταξύ άλλων συνεπάγεται τεράστια ενεργειακή κατανάλωση μόνο για την αφαλάτωση ύδατος και τον κλιματισμό στο αφιλόξενο περιβάλλον της Αραβικής Χερσονήσου, εν μέσω κλιματικής κρίσης) καθιστά σχεδόν επιτακτική την κάλυψη των εγχώριων αναγκών από ενεργειακούς πόρους πέραν του πετρελαίου, οι εξαγωγές του οποίου στηρίζουν, τουλάχιστον μέχρι να επιτευχθεί η επιζητούμενη διαφοροποίηση της οικονομίας, όλο το εμπορικό ισοζύγιο και τον προϋπολογισμό της χώρας.
Όμως το κρίσιμο στοιχείο είναι άλλο: Η υπό έγκριση συμφωνία δεν περιλαμβάνει τον λεγόμενο “Χρυσό Κανόνα” που θα εμπόδιζε το βασίλειο να εμπλουτίζει ουράνιο και να επανεπεξεργάζεται πυρηνικά καύσιμα – δραστηριότητες που δυνάμει επιτρέπουν την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα συμφώνησαν με τον “Χρυσό Κανόνα” το 2009, όταν υπέγραψαν τη δική τους “Συμφωνία 123” με την Ουάσινγκτον.
Η συμφωνία δεν περιλαμβάνει επίσης το “Πρόσθετο Πρωτόκολλο” το οποίο παρέχει στην Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ) του ΟΗΕ ευρεία και παρεμβατική εποπτεία των πυρηνικών δραστηριοτήτων μιας χώρας, λ.χ. την διενέργεια αιφνίδιων ελέγχων σε μη δηλωμένες τοποθεσίες, σύμφωνα με τις (μη κατονομαζόμενες) πηγές του Reuters.
Πολύ αυστητότερες ήταν οι προβλέψεις, σύμφωνα με όσα δήλωνε ο Ράιτ, όταν πέρσι οι δύο πλευρές προχωρούσαν σε μια πρώτη, προκαταρκτική συμφωνία επί του θέματος.
Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση Τραμπ έχει σχεδόν συμφιλιωθεί με το ενδεχόμενο να αποκτήσει το Ριάντ τεχνογνωσία για στρατιωτική χρήση της πυρηνικής ενέργειας.
Ήδη από το 2018 ο ισχυρός άνδρας της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν είχε δηλώσει στο CBS ότι η χώρα του δεν επιθυμεί να αποκτήσει καμία πυρηνική βόμβα, αλλά αναμφίβολα θα μιμηθεί τους Ιρανούς ανταγωνιστές του, αν αυτοί αποκτήσουν τέτοιο όπλο. Επίσης το Ριάντ διακηρύσσει (όπως άλλωστε και το Ιράν) ότι υπεραμύνεται του κυριαρχικού του δικαιώματος να εμπλουτίζει ουράνιο.
Το γεγονός ότι η Ουάσιγκτον παραχωρεί στο Ριάντ δικαιώματα επί των οποίων διεξάγει πόλεμο με την Τεχεράνη δεν αφορά απλώς τα περιώνυμα “δύο μέτρα και σταθμά” της διεθνούς πολιτικής. Πρόκειται για μια αρχιτεκτονική της ηγεμονίας στην οποία τα κράτη ιεραρχούνται με βάση μια κλίμακα “συμμόρφωσης” και τα πλεονεκτήματα της τεχνολογίας κατανέμονται αντιστοίχως.
Απομένουν ωστόσο δύο κρίσιμα υστερόγραφα. Το πρώτο είναι ότι η συμφωνία Ράιτ-Αμπντουλαζίζ σιωπηρά προϋποθέτει ότι η κούρσα των εξοπλισμών στην Μέση Ανατολή δεν μπορεί να αποφευχθεί, αφού το Ιράν αργά ή γρήγορα θα αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Το δεύτερο είναι ότι η διευκόλυνση της πρόσβασης της Σαουδικής Αραβίας στην πυρηνική ενέργεια προτεινόταν από τις ΗΠΑ ως ένα από τα κίνητρα για την προσχώρηση του βασιλείου στις “Συμφωνίες του Αβραάμ”. Τώρα, όμως, οπότε το Ριάντ βρίσκεται μάλλον μακρύτερα παρά ποτέ από την εξομάλυνση των σχέσεών του με το Ισραήλ αυτή η πολιτική κινήτρων εγκαταλείπεται. Ίσως γιατί την ακύρωνε στην πράξη ούτως ή άλλως το βάθος της στρατιωτικής συνεργασίας της Σαουδικής Αραβίας με το (ήδη εξοπλισμένο με πυρηνικά) Πακιστάν.
