Του Κώστα Ράπτη
Ανακοινώνοντας το πρόγραμμα των περιοδειών του Πάπα Λέοντος ΙΔ’ για το πρώτο μισό του 2026, το Βατικανό επιβεβαίωσε ότι ο Ρωμαίος ποντίφηκας θα επισκεφθεί τον Ιούνιο για μία εβδομάδα την Ισπανία, με αφορμή τους εορτασμούς για τα εκατό χρόνια από τον θάνατο του αρχιτέκτονα Αντόνιο Γκαουντί, δημιουργού του (μόλις αποπερατωθέντος) επιβλητικού ναού της Σαγράδα Φαμίλια στη Βαρκελώνη. Όμως το ταξίδι αυτό προεξοφλείται ότι θα αποτελέσει πορεία σε πολιτικό ναρκοπέδιο.
Η εκτελεστική επιτροπή της Ισπανικής Συνέλευσης Επισκόπων (CEE), που συνεδρίασε στη Μαδρίτη αυτή την εβδομάδα, εξέδωσε επίσημη διευκρινιστική δήλωση ως προς την τελευταία συνάντησή της στη Ρώμη με τον Πάπα, από την οποία προέκυψαν “εκρηκτικές” διαρροές σε διάφορα μέσα ενημέρωσης.
Η εφημερίδα El País δημοσίευσε στις 23 Φεβρουαρίου άρθρο με τίτλο “Ο Πάπας προειδοποίησε τους επισκόπους ότι η μεγαλύτερη ανησυχία του για την Ισπανία είναι η ακροδεξιά που προσπαθεί να “εργαλειοποιήσει την Εκκλησία”.
Το άρθρο αναφερόταν σε σχόλια που φέρεται να έκανε ο ποντίφηκας κατά τη συνάντηση με τα εννέα μέλη της εκτελεστικής επιτροπής της CEE στις 17 Νοεμβρίου 2025 στο Βατικανό, σύμφωνα με “δύο πηγές που γνωρίζουν τι συνέβη στη συνάντηση”.
Πολλά μέσα ενημέρωσης αντέγραψαν το περιεχόμενο με παρόμοιους τίτλους, και ορισμένα, όπως το θρησκευτικό περιοδικό Vida Nueva, πρόσθεσαν αποχρώσεις σε όσα είπε ο Πάπας, επικαλούμενα άτομα που “ήταν παρόντα σε αυτή τη συνάντηση”.
Πάντως, υπήρξαν και δημοσιεύματα αντίκρουσης των εντυπώσεων που δημιουργήθηκαν αρχικά.
Επικαλούμενη “περισσότερα από δύο μέλη της εκτελεστικής επιτροπής και ορισμένους άλλους ιεράρχες που γνωρίζουν τι ειπώθηκε στη συνάντηση”, η Religión Confidencial ανέφερε ότι το ζήτημα δεν τέθηκε με πρωτοβουλία του Πάπα, αλλά μάλλον με πρόταση ενός από τους Ισπανούς ιεράρχες και ότι ο ποντίφικας απλώς εξήγησε ένα γενικό πλαίσιο δόγματος σχετικά με τη σχέση της Εκκλησίας με την πολιτική.
Η El Debate, πιο εμφατικά, είχε τον τίτλο: “Προφανώς, η μεγαλύτερη ανησυχία του Πάπα στην Ισπανία δεν είναι η ακροδεξιά αλλά ο ευαγγελισμός”, επικαλούμενη “επισκοπικές πηγές που γνωρίζουν καλά τι συνέβη στο Βατικανό στις 17 Νοεμβρίου”.
Εξ ου και η εκτελεστική επιτροπή της CEE χρειάστηκε να εκδώσει τη δήλωση της 24ης Φεβρουαρίου, όπου υποστηρίζει ότι “ο Άγιος Πατέρας μας ενθάρρυνε να καλλιεργήσουμε την κοινωνία μεταξύ όλων των μελών και των θεσμών που αποτελούν την Εκκλησία”, άρα, υπονοείται, χωρίς πολιτικούς αποκλεισμούς.
Σχετικά με το επίμαχο ζήτημα η CEE εξήγησε ότι “κατά τον διάλογο, ο Άγιος Πατέρας αναλογίστηκε, μεταξύ άλλων, τους κινδύνους της υποταγής της πίστης σε ιδεολογίες, χωρίς να αναφέρει καμία συγκεκριμένη ομάδα”. Κοινώς, υφίσταται όντως ανησυχία ότι η ακροδεξιά επιθυμεί να εμφανισθεί ως ο αυθεντικός εκφραστής της “καθολικής ψήφου”, την ίδια ώρα μάλιστα που αντιμάχεται ανοιχτά την εκκλησιαστική ιεραρχία.
Τον περασμένο Αύγουστο, ο ηγέτης του διαρκώς ανερχόμενου ακροδεξιού κόμματος Vox, Φερνάντο Αμπασκάλ, κατηγόρησε τους Ισπανούς επισκόπους (όπως προηγουμένως είχε πράξει και με τον Πάπα Φραγκίσκο), διότι η CEE τάχθηκε υπέρ των δικαιωμάτων των Μουσουλμάνων μεταναστών να πραγματοποιούν τη λατρεία τους σε δημόσιες εγκαταστάσεις.
Ο θόρυβος είχε ξεσπάσει τότε μετά την απόφαση της 28ης Ιουλίου του δημοτικού συμβουλίου της Χουμίγια στην νοτιοανατολική περιοχή της Μούρθια να θεσπίσει περιορισμούς στις ισλαμικές εορτές στην πόλη, αναφέρει το καθολικό πρακτορείο ειδήσεων Crux με έδρα τη Ρώμη.
“Ο περιορισμός αυτός παραβιάζει τα θεμελιώδη δικαιώματα κάθε ανθρώπου και δεν επηρεάζει μόνο μία θρησκευτική ομάδα, αλλά όλα τα θρησκευτικά δόγματα, καθώς και τους άπιστους” αποφάνθηκε τότε η CEE, επικαλούμενη τόσο το Σύνταγμα της Ισπανίας όσο και τη Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Ο Αμπασκάλ επέκρινε την ισπανική εκκλησιαστική ιεραρχία όχι μόνο για την συγκεκριμένη υπόθεση, αλλά και για τη συνολική της θέση (σύμφωνη με την κεντρική γραμμή του Βατικανού) σχετικά με τη μετανάστευση, την “προώθηση του ισλαμιστικού εξτρεμισμού”, όπως την αποκάλεσε, αλλά και τη διαμάχη γύρω από τα σύμβολα που σχετίζονται με τον Φράνκο στην Κοιλάδα των Πεσόντων.
“Δεν ξέρω αν αυτή η αδυναμία ή αυτή η σιωπή αναφέρεται στα έσοδα που λαμβάνονται ως αποτέλεσμα του συστήματος βοήθειας για την παράνομη μετανάστευση, όπου πιθανώς δεν πηγαίνουν όλα τα χρήματα σε αυτούς τους υποτιθέμενα άπορους ανθρώπους, αλλά και στην υποστήριξη δομών της Εκκλησίας” υποστήριξε ο Αμπασκάλ, απηχώντας αντίστοιχες κατηγορίες περί οικονομικής ιδιοτέλειας που διατύπωσε ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς εννατίον της Καθολικής Επισκοπικής Συνέλευσης των ΗΠΑ για τις δικές της επικρίσεις κατά της μεταναστευτικής πολιτικής Τραμπ.
Ακόμη πιο δηκτικά, ο Αμπασκάλ πρόσθεσε ότι “δεν γνωρίζει” αν η στάση της ιεραρχίας σχετίζεται με τα σκάνδαλα παιδοφιλίας στους κόλπους της Εκκλησίας. Όλα αυτά, σε μία συγκυρία κατά την οποία η Εκκλησία στην Ισπανία δίνει δημόσια μάχη με την κεντροαριστερή κυβέρνηση Σάντσεθ σχετικά με τον καλύτερο τρόπο αποζημίωσης των θυμάτων σεξουαλικής κακοποίησης από κληρικούς.
Η συνέχεια δόθηκε τον περασμένο μήνα, οπότε η κυβέρνηση νομιμοποίησε το καθεστώς 500.000 μεταναστών, κίνηση την οποία ο ηγέτης του Vox επέκρινε έντονα, λέγοντας ότι “ο τύραννος Σάντσεθ μισεί τον ισπανικό λαό”, την ίδια ώρα που ο πρόεδρος της CEE, Αρχιεπίσκοπος Λουίς Αργκουέλο, χαιρέτιζε την κυβερνητική πρωτοβουλία ως “αναγνώριση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και ευκαιρία συνεργασίας για το κοινό καλό”.
Πάντως η κυβέρνηση δεν διακρίνεται για την φιλο-εκκλησιαστική πολιτική της, επιμένοντας στο ιδεώδες της κοσμικότητας. “Η εποχή που οι επίσκοποι αναμειγνύονταν στην πολιτική τελείωσε όταν ξεκίνησε η δημοκρατία σε αυτή τη χώρα” ήταν το σχόλιο με το οποίο ο Σάντσεθ απάντησε στην έκκληση του Αργκουέλο για διεξαγωγή νέων εκλογών, ώστε να επιλυθεί ο παραλυτικός συσχετισμός στο κοινοβούλιο.
Τα δημογραφικά δεδομένα δεν είναι ενθαρρυντικά για το μέλλον του καθολικισμού στην Ισπανία.
Έκθεση του Ιδρύματος Funcas τον Ιούνιο του 2025 διαπίστωσε ότι μόνο το 55% των Ισπανών άνω των 18 ετών αυτοπροσδιορίζονται ως Καθολικοί. Η έκθεση διαπίστωσε επίσης ότι το 2023, μόνο το 18% των γάμων τελέστηκαν σύμφωνα με το καθολικό τυπικό, έναντι 76% το 2000.
Αναγνωρίζοντας την κατάσταση, ο Αργκουέλο δήλωσε στην έναρξη της ολομέλειας του Απριλίου του CEE ότι “ο χρόνος έχει περάσει αφότου λέγαμε: Είμαι Καθολικός επειδή γεννήθηκα στην Ισπανία”.
Σε αυτό το φόντο θα πρέπει να αναγνωσθεί και η επιστολή του Πάπα προς τους ιερείς της Μαδρίτης με την αφορμή της διήμερης συνέλευσής τους τον περασμένο μήνα, στην οποία ο κατά κόσμον Ρόμπερτ Πρέβοστ σημείωνε: “Σε πολλά περιβάλλοντα, παρατηρούμε προηγμένες διαδικασίες εκκοσμίκευσης, μια αυξανόμενη πόλωση στον δημόσιο λόγο και την τάση να μειωθεί η πολυπλοκότητα του ανθρώπινου προσώπου, ερμηνεύοντάς το από ιδεολογίες ή μερικές και ανεπαρκείς κατηγορίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η πίστη διατρέχει τον κίνδυνο να εργαλειοποιηθεί, να γίνει κοινότοπη ή να υποβιβαστεί στη σφαίρα του άσχετου, ενώ μορφές συνύπαρξης εδραιώνονται που καταργούν κάθε υπερβατική αναφορά”.
Προφανώς δεν πρόκειται για διεργασίες αποκλειστικά ισπανικού ενδιαφέροντος.
