Είναι μια απρόβλεπτη συνέπεια του Plan B του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για την ήττα του Ιράν – μέσω οικονομικού στραγγαλισμού – ότι όσο πιο επιτυχημένη γίνεται η πολιτική αυτή, τόσο μεγαλύτερο ρίσκο είναι διατεθειμένοι να αναλάβουν οι άνθρωποι που διοικούν την Ισλαμική Δημοκρατία για να την αντιμετωπίσουν. Με βάση αυτό το κριτήριο, ο αμερικανικός αποκλεισμός και οι κυρώσεις λειτουργούν, αλλά ταυτόχρονα αυξάνουν το διακύβευμα πέρα από εκείνο που οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να πληρώσουν, σημειώνει σε ανάλυσή του το πρακτορείο Bloomberg.
Αυτό γεννά το ερώτημα πόσο θα διαρκέσει και πόσο ανατρεπτική της διεθνούς τάξης θα είναι η αναμέτρηση με το Ιράν, τώρα που ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει ότι αναμένει πως θα συνεχιστεί μέχρι τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. Μετά από τον συγκεκριμένο χρονικό “σταθμό”, ο Τραμπ πιστεύει ότι ο πόλεμος θα σταματήσει γρήγορα, επειδή οι Ιρανοί δεν θα έχουν πλέον τις εκλογές ως μοχλό πίεσης, αφήνοντας να εννοηθεί ότι τότε θα είναι έτοιμοι να κάνουν μια συμφωνία. Αυτό είναι απλώς μια αισιόδοξη εκτίμηση.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal στις 9 Σεπτεμβρίου, ορισμένοι από τους πλέον υψηλόβαθμους συμβούλους του Τραμπ – οι ίδιοι που τον είχαν συμβουλεύσει να μην πάει σε πόλεμο τον Φεβρουάριο – του είπαν πρόσφατα ότι η σύγκρουση μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από την προεδρική θητεία του. Πιθανότατα έχουν δίκιο και θα ήταν ευχής έργον να προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, προειδοποιώντας τον ότι είναι επίσης πιθανό να επεκταθεί. Ο “μικρός πόλεμός” του, με στόχο την αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν, μετατρέπεται γρήγορα σε μια μάχη που θα καθορίσει το μέλλον της ευρύτερης Μέσης Ανατολής και τον ρόλο των ΗΠΑ σε αυτήν.
Στην πραγματικότητα, όλοι προσπαθούν να εκτιμήσουν πολλούς από τους παράγοντες που θα καθορίσουν την εξέλιξη της υπόθεσης. Δεν γνωρίζουμε, για παράδειγμα, πόσους πυραύλους ή εκτοξευτές διαθέτουν ακόμη οι Ιρανοί, ούτε ποια είναι η δυνατότητά τους να κατασκευάσουν νέους ή πόσους θα μπορούσαν να προμηθευτούν από αλλού. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα τι θα συμβεί στις ενεργειακές αγορές, ποια πολιτική πίεση θα ασκηθεί στον Τραμπ ή τι είδους εσωτερική αναταραχή μπορεί να εκδηλωθεί στο Ιράν.
Ωστόσο, είναι σαφές ότι οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης είναι σε θέση να κλιμακώσουν τη σύγκρουση με τρόπους που προηγουμένως απέφευγαν, γνωρίζοντας την ικανότητα των Αμερικανών να προκαλέσουν την καταστροφή ενός ολόκληρου πολιτισμού με την οποία είχε απειλήσει ο Τραμπ. Αυτό είναι κάτι που ακόμη και οι Φρουροί της Επανάστασης θα προσπαθούσαν να αποφύγουν να προκαλέσουν για όσο περισσότερο μπορούν — όμως η στιγμή μπορεί να έχει πλέον φτάσει.
Μια τέτοια πρόκληση θα ήταν η καταστροφή ενός αμερικανικού πολεμικού πλοίου, μια ταπείνωση για τον Τραμπ που θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκατοντάδες Αμερικανούς στρατιωτικούς νεκρούς ή τραυματίες και να εγγυηθεί σκληρά αντίποινα. Το Ιράν ανέλαβε τελικά αυτό το ρίσκο, εκτοξεύοντας βαλλιστικούς πυραύλους εναντίον αρκετών αμερικανικών στρατιωτικών πλοίων από τις 4 Σεπτεμβρίου. Παρότι κανένα δεν επλήγη, οι ΗΠΑ απάντησαν πλήττοντας πέντε ιρανικά πετρελαιοφόρα.
Το στρατηγικό χτύπημα των Χούθι
Ακόμη ένα όπλο που επί καιρό επικρεμόταν της σύγκρουσης ήταν η πιθανότητα η Τεχεράνη να ζητήσει από τους συμμάχους της Χούθι στην Υεμένη να αποκλείσουν το Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Η θαλάσσια αυτή οδός ελέγχει την κυκλοφορία προς και από την Ερυθρά Θάλασσα, όπου η Σαουδική Αραβία διοχετεύει περίπου 5 εκατ. βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα – πετρέλαιο που κανονικά θα έβγαινε από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ. Το μπλοκάρισμα αυτής της εναλλακτικής διαδρομής θα ενίσχυε τις επιπτώσεις του αποκλεισμού του Ορμούζ από το Ιράν και θα μπορούσε να έχει σημαντικό αντίκτυπο στο παγκόσμιο κόστος του εμπορίου και στον πληθωρισμό.
Οι Χούθι – σύμφωνα με πληροφορίες με καθοδηγητική βοήθεια από τους Φρουρούς της Επανάστασης και ιρανικές υποσχέσεις για χρήματα και όπλα – ξεκρέμασαν πλέον αυτό το όπλο από τον τοίχο. Την περασμένη εβδομάδα εκτόξευσαν πολλαπλούς πυραύλους εναντίον της Σαουδικής Αραβίας, τραυματίζοντας περισσότερους από 70 ανθρώπους, ενώ οι χερσαίες δυνάμεις της οργάνωσης κατέλαβαν την πόλη-λιμάνι Μόχα της Υεμένης και, σύμφωνα με πληροφορίες, αρκετά κοντινά νησιά.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη θα μπορούσε να αποδειχθεί μια τεράστια νίκη τόσο για τους Χούθι όσο και για την Τεχεράνη, καθώς θα τους έδινε τη δυνατότητα να τοποθετήσουν εκτοξευτές πυραύλων και ταχύπλοα σκάφη σε απόσταση μικρότερη των 50 μιλίων από τα στενά που σχηματίζουν το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ.
Αυτά τα εδαφικά κέρδη, εφόσον παγιωθούν, θα μπορούσαν να αποδειχθούν αρκετά ώστε να δώσουν στους Χούθι τον μόνιμο έλεγχο του στενού, αντίστοιχο με εκείνον που σήμερα απαιτούν οι Ιρανοί για το Ορμούζ. Μια τέτοια εξέλιξη θα έφερνε δύο δυνάμεις με ευρύτερα σιιτικό, ισλαμιστικό και αντιαμερικανικό προσανατολισμό να ελέγχουν σημαντικές ροές πετρελαίου, υγροποιημένου φυσικού αερίου και λιπασμάτων από τον Κόλπο.
Σύμφωνα με το Axios, ο ντε φάκτο ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, τηλεφώνησε δύο φορές στον Τραμπ την περασμένη εβδομάδα, ζητώντας του να διατάξει αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές εναντίον θέσεων των Χούθι. Η απάντηση ήταν όχι – ο Τραμπ, εύλογα, διστάζει να ανοίξει ένα δεύτερο μέτωπο στον πόλεμο. Όμως είναι πλέον πολύ αργά γι’ αυτό. Ο έλεγχος του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ από τους Χούθι θα ένωνε τα δύο μέτωπα σε ένα, και η κατάληψη της Μόχα έχει φέρει αυτή την εξέλιξη εντός εμβέλειας. Το σαββατοκύριακο, μη επανδρωμένα αεροσκάφη που εκτοξεύθηκαν από το Ιράκ – πιθανότατα από σιιτική φιλοϊρανική πολιτοφυλακή – έπληξαν τον αγωγό Ανατολής-Δύσης που μεταφέρει σαουδαραβικό πετρέλαιο προς την Ερυθρά Θάλασσα, οδηγώντας σε διακοπή της λειτουργίας του και προκαλώντας νέα άνοδο των τιμών του αργού.
Ο Τραμπ πιθανόν να μην αντιλαμβάνεται ότι αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο καμπής. Η Σαουδική Αραβία έχει μια επιλογή: είτε να πολεμήσει τους Χούθι – κάτι που θα απαιτούσε τη συμμετοχή των ΗΠΑ ή κάποιας άλλης στρατιωτικής δύναμης – είτε να καταλήξει σε συμφωνία μαζί τους. Το δεύτερο πιθανότατα θα απαιτούσε επίσης ύφεση στις σχέσεις με το Ιράν και θα σήμαινε σημαντικές αλλαγές στην ισορροπία δυνάμεων στον Κόλπο και στην Αραβική Χερσόνησο.
Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν παραμένει σημαντικό μέρος αυτής της ευρύτερης σύγκρουσης, ακόμη και αν έχει περάσει σε δεύτερο πλάνο λόγω των πιο άμεσων ζητημάτων γύρω από το Ορμούζ. Και εδώ υπάρχει επίσης περιθώριο κλιμάκωσης. Ανάλυση δορυφορικών εικόνων στις 9 Σεπτεμβρίου από το Center for Security and International Studies, μια δεξαμενή σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον, διαπίστωσε ότι φέτος έχει σημειωθεί “σαφής έξαρση” των κατασκευαστικών εργασιών γύρω από το Όρος Πίκαξ, την πυρηνική εγκατάσταση που κατασκευάζουν οι Ιρανοί κοντά στις εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου στη Νατάνζ, με περισσότερη δραστηριότητα στην περιοχή από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στο παρελθόν.
Την ίδια ημέρα, η πυρηνική εποπτική αρχή του ΟΗΕ ψήφισε να παραπέμψει το Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ για μη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις του βάσει της συνθήκης, για πρώτη φορά εδώ και 20 χρόνια.
Καμία προοπτική συμβιβασμού
Όπως επισημαίνει ο αρθρογράφος του Bloomberg, τίποτα από τα παραπάνω δεν παραπέμπει σε έναν σύντομο πόλεμο ή σε προθυμία της ιρανικής πλευράς να συμβιβαστεί. Αντίθετα, ο εκπρόσωπος των Φρουρών της Επανάστασης, ταξίαρχος Χοσεΐν Μοχεμπί, επανέλαβε την περασμένη εβδομάδα τις μαξιμαλιστικές απαιτήσεις του Ιράν για την ειρήνη και δήλωσε ότι θα επεκτείνει τη ζώνη επιθέσεών του εναντίον της “μη εξουσιοδοτημένης” ναυσιπλοΐας μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Οι εξελίξεις αυτές ήταν αδιανόητες πριν από τον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν με στόχο την αλλαγή καθεστώτος. Όμως, όπως δήλωσε την περασμένη εβδομάδα σε διαδικτυακή ενημέρωση ο Γκρέγκορι Τζόνσεν, μη μόνιμος ερευνητής στο Arab Gulf States Institute, το παράδειγμα του Ιράν στο Ορμούζ έχει δώσει στους Χούθι μια νέα κατεύθυνση στις προσπάθειές τους να εξασφαλίσουν έσοδα και μοχλούς πίεσης.
Το ιρανικό καθεστώς, επίσης, έχει αποκτήσει μια νέα κατεύθυνση, αντιλαμβανόμενο μια ευκαιρία να προωθήσει τον κυρίαρχο στρατηγικό του στόχο, ο οποίος είναι να επιβάλει το τέλος της αμερικανικής κυριαρχίας και στρατιωτικής παρουσίας στη Μέση Ανατολή.
Ο Τραμπ έχει δίκιο που θέλει να αποφύγει έναν ακόμη πόλεμο χωρίς τέλος – αυτή τη φορά στην Υεμένη – αλλά, όπως αναφέρει το Bloomberg, έχοντας ξεκινήσει μια πολεμική σύγκρουση στο Ιράν, μπορεί να μην έχει ακόμη αντιληφθεί πόσο σημαντική θα μπορούσε να αποδειχθεί η άρνησή του να βοηθήσει τη Σαουδική Αραβία.
