Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ δεν είναι ο αντιήρωας που θα θέλαμε

Υπήρχε μια εποχή που, αν ήθελες να θαυμάσεις με την ησυχία σου έναν στυγνό και επιτυχημένο επιχειρηματία χωρίς ηθικούς φραγμούς, μπορούσες να στραφείς προς τον κινηματογράφο και να βρεις αυτό ακριβώς που χρειάζεσαι. Ο πολιτισμός ήταν έτοιμος να συγχωρήσει οποιοδήποτε αμάρτημα των Μεγάλων Ανδρών με Μεγάλα Επιτεύγματα, συνθέτοντας συχνότερα το πορτραίτο ενός ανθρώπου με προσωπικές αδυναμίες (βλέπε τον «Πολίτη Κέιν»). 

Σήμερα ο κόσμος μοιάζει λιγότερο δεκτικός απέναντι στην αντικοινωνική συμπεριφορά του να θυσιάζεις τα πάντα στο βωμό του κέρδους. Το 1992, ο μεγιστάνας των κτηματομεσιτικών Ντόναλντ Τραμπ έκανε τη σύντομη και αθώα εμφάνισή του στο «Μόνος στο Σπίτι». Το «Apprentice» του 2024, μια μυθοπλαστική βιογραφία του Προέδρου των ΗΠΑ, δεν αφήνει κανέναν χώρο για θαυμασμό, παρά μόνο λύπηση και οργή. Και αναρωτιέμαι: μήπως το πρότυπο του χαρισματικού άντρα που βρίσκεται στα όρια της σφαίρας της νομιμότητας έχει πλέον πεθάνει για τα καλά; Και μήπως αυτός ο θάνατος είχε ήδη αργήσει πολύ;

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ ξέρει τι κάνεις στο κινητό σου

Για τον Μαρκ Ζάκερμπεργκ, η πτώση σίγουρα ξεκίνησε με το «Social Network» (2009), αν και ο Ντέιβιντ Φίντσερ φαινόταν να έχει μέσα του ακόμη λίγη τρυφερότητα για τον ταλαντούχο προγραμματιστή που, στην τελική, ήταν απλά ένα δεκαεννιάχρονο αγόρι. Οι συνέπειες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης δεν είχαν αρχίσει να γίνονται ξεκάθαρες και οι ώρες επί ωρών που σπαταλούσαν οι μιλένιαλς στο ίντερνετ ήταν ακόμη μια χαριτωμένη συνήθεια και όχι μια εκκολαπτόμενη εμμονή που θα κυριαρχούσε στην καθημερινότητά μας.

Στο σίκουελ της ταινίας, «The Social Reckoning», που κυκλοφόρησε στους κινηματογράφους πριν από λίγες μέρες, ο Άαρον Σόρκιν έχει εγκαταλείψει εντελώς τον πολλά υποσχόμενο νεαρό, τοποθετώντας στη θέση του αυτό που οι χρήστες του ίντερνετ κατηγοριοποιούν ως… «σαυράνθρωπο». Αυτό σημαίνει πως ο Ζάκερμπεργκ εμφανίζεται ως άπληστος και ύπουλος, με μοναδική προτεραιότητα να προστατεύσει το κέρδος του. Αλλά, ταυτόχρονα, εμφανίζεται και αμήχανος και γελοίος (η ακριβής ερμηνεία του Τζέρεμι Στρονγκ βοηθά πολύ σε αυτό), πολύ μακριά από το πρότυπο του οραματιστή τεχνοκράτη, όπως αυτό που είχαμε βιαστικά αποδώσει στον Ίλον Μασκ όταν πρωτοεμφανίστηκε στη δημόσια σφαίρα.

Ο Σόρκιν επιλέγει να δείξει επιείκεια στον Ζάκερμπεργκ, εστιάζοντας στη δράση του Facebook μέσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και αφήνοντας απ’ έξω τις καταστροφικές συνέπειες που είχε η πολιτική του μέσου κοινωνικής δικτύωσης για τη δημοκρατία άλλων χωρών. Αλλά, ακόμη κι όταν δεν μας δίνει τον αντιήρωα που αναγνωρίζουμε στο πρόσωπο του Αμερικάνου, σίγουρα δεν μας τον παρουσιάζει με κανέναν σεβασμό.

Ώρα να μιλήσουμε για τον Σαμ Άλτμαν στο δωμάτιο

Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η νέα ταινία του Λούκα Γκουαντανίνο, «Artificial», η οποία θα έρθει στις ελληνικές αίθουσες στις 21 Ιανουαρίου. Μετά την πρεμιέρα της ταινίας στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Νέας Υόρκης, ακούστηκε πως πρόκειται για το πραγματικό σίκουελ του «Social Network». Το δράμα του Γκουαντανίνο ακολουθεί την ίδρυση της OpenAI, της εταιρείας που ευθύνεται για τα εκατοντάδες άρθρα εμφανώς γραμμένα με τεχνητή νοημοσύνη τα οποία αναγκαζόμαστε να καταναλώνουμε καθημερινά. 

Ο Ιταλός σκηνοθέτης είναι πολύ πιο αποφασισμένος να μας παραδώσει τον σατανικό tech bro που μας υποσχέθηκε ο Σόρκιν. Από το trailer ήδη μπορούμε να ακούσουμε τον αμφιλεγόμενο CEO της OpenAI, Σαμ Άλτμαν, να ξεστομίζει τις δυσοίωνες φράσεις που ενσαρκώνουν μια ανεξέλεγκτη ανάγκη για εξουσία: «Ανοίγουμε μαζί το κουτί της Πανδώρας. Το μέλλον είναι αναπόφευκτο. Χώρες και βιομηχανίες θα καταρρεύσουν κι εμείς θα είμαστε αυτοί που θα καθοδηγήσουμε τους ανθρώπους σε αυτόν τον νέο κόσμο». Το «Artificial» μοιάζει με πραγματική ταινία τρόμου και, αν έχεις δει τις δηλώσεις του Άλτμαν, δεν είναι δύσκολο να καταλάβεις γιατί.

Καλό παιδί τέλος

Τι σημαίνουν όλα αυτά; Το ότι μερικοί σκηνοθέτες του Χόλιγουντ αποφάσισαν να απορρίψουν μερικές από τις στερεοτυπικές αναπαραστάσεις που αναγνωρίζουμε στο μέσο δεν αποδεικνύει απαραίτητα πως ο κόσμος είναι έτοιμος να πάρει τα πανό του και να βγει στους δρόμους. Πάντως, σίγουρα κατά κάποιο τρόπο αποτυπώνει μια τάση που γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρη, μια συλλογική κριτική απέναντι στον καπιταλισμό που βρίσκει νέους τρόπους να εκφραστεί στους κοινούς πολιτισμικούς μας χώρους.

Από την υποστήριξη του ίντερνετ προς τον φερόμενο δολοφόνο ενός υψηλού στελέχους ασφαλιστικής εταιρείας, τα memes που απομυθοποιούν δισεκατομμυριούχους όπως ο Μασκ και ο Τζεφ Μπέζος ή σποραδική εμφάνιση ταινιών που υπάρχουν στο σύμπαν που κυριαρχεί η φράση «eat the rich» («Triangle of Sadness», «The Menu»), ένα είναι σίγουρο. Ο χαρισματικός δισεκατομμυριούχος που δεν μπαίνει καν στον κόπο να κρύψει την ασυδοσία του δε μοιάζει πια γοητευτικός, αλλά γελοίος και επικίνδυνος.