Του Κώστα Κατίκου
Διπλή παρέμβαση στο εργασιακό με ευκολότερες απολύσεις και στο συνταξιοδοτικό με κατάργηση της υποχρεωτικής συνταξιοδότησης, ώστε οι μεγαλύτερης ηλικίας εργαζόμενοι να παραμένουν για μεγαλύτερο διάστημα στην αγορά εργασίας προτείνει ο ΟΟΣΑ στα κράτη-μέλη του, για να αντιμετωπίσουν τις δημογραφικές προκλήσεις.
Στην τελευταία του έκθεση για τις εξελίξεις στην αγορά εργασίας ο οργανισμός θέτει επί τάπητος το ζήτημα των απολύσεων ζητώντας να περιοριστεί η προστασία που παρέχουν τα σημερινά συστήματα προειδοποίησης και αποζημίωσης απόλυσης, τόσο όσο χρειάζεται για να ενισχυθεί η κινητικότητα των εργαζομένων.
Για το ασφαλιστικό δε, επισημαίνει πως το να υπάρχει υποχρεωτική συνταξιοδότηση για τους ηλικιωμένους εργαζόμενους που συμπληρώνουν τις προϋποθέσεις αποχώρησης από την εργασία, οδηγεί στην έξοδο ατόμων που θα μπορούσαν να συνεχίσουν να απασχολούνται εντός της ίδιας επιχείρησης συμβάλλοντας έτσι και στην κάλυψη κενών σε προσωπικό λόγω της έλλειψης νεότερων εργαζομένων.
Η επιβράδυνση των αγορών εργασίας, η γήρανση του πληθυσμού και οι μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές οδηγούν τις χώρες του ΟΟΣΑ σε αναθεώρηση του τρόπου με τον οποίο προστατεύονται οι εργαζόμενοι από τις απολύσεις. Στην πρόσφατη έκθεσή του για τις νέες “Προοπτικές Απασχόλησης 2026”, ο Οργανισμός υποστηρίζει ότι η νομοθεσία για τις απολύσεις πρέπει να προστατεύει τους εργαζομένους, χωρίς όμως να γίνεται τόσο αυστηρή ώστε να περιορίζει την κινητικότητα της αγοράς εργασίας.
Οι επικαιροποιημένοι δείκτες του ΟΟΣΑ για το 2025 αξιολογούν τέσσερις βασικούς άξονες της προστασίας των εργαζομένων: τις διαδικασίες που πρέπει να προηγούνται μιας απόλυσης, την περίοδο προειδοποίησης και την αποζημίωση, το θεσμικό πλαίσιο αντιμετώπισης των άδικων απολύσεων, καθώς και την εφαρμογή των σχετικών διατάξεων από τη Δικαιοσύνη.
Η συγκριτική εικόνα δείχνει ότι οι περισσότερες χώρες της Ευρώπης διαθέτουν αισθητά αυστηρότερο πλαίσιο προστασίας των εργαζομένων σε σχέση με τις χώρες του αγγλοσαξονικού δικαίου, όπου οι περιορισμοί στις απολύσεις είναι σημαντικά λιγότεροι.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην προϋπηρεσία. Όσο αυξάνονται τα χρόνια εργασίας, τόσο μεγαλώνουν η περίοδος προειδοποίησης όσο και η αποζημίωση απόλυσης. Για εργαζόμενο με τέσσερα χρόνια υπηρεσίας, ο μέσος χρόνος προειδοποίησης στις χώρες του ΟΟΣΑ είναι περίπου 1,3 μήνες και η μέση αποζημίωση αντιστοιχεί σε 1,1 μηνιαίο μισθό. Για εργαζόμενο με 20 χρόνια εργασίας, τα αντίστοιχα μεγέθη είναι υπερδιπλάσια στην προειδοποίηση και υπερτριπλάσια στην αποζημίωση.
Στην Ελλάδα η προειδοποίηση απόλυσης είναι από 1 ως 4 μήνες ανάλογα με την προϋπηρεσία.
Ακόμη αυστηρότερο είναι το πλαίσιο για τις ομαδικές απολύσεις. Στις 31 από τις 36 χώρες του ΟΟΣΑ –μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα– απαιτούνται πρόσθετες διαδικασίες σε σχέση με τις ομαδικές απολύσεις, όπως προηγούμενη διαβούλευση με εκπροσώπους εργαζομένων ή έγκριση από δημόσιες αρχές. Οι διαδικασίες αυτές επιμηκύνουν σημαντικά τον χρόνο που μεσολαβεί πριν από την ολοκλήρωση μιας ομαδικής απόλυσης, καθώς ο μέσος χρόνος καθυστέρησης αυξάνεται από εννέα σε περίπου τριάντα ημέρες.
Για το ασφαλιστικό και τους εργαζόμενους μεγαλύτερης ηλικίας ο ΟΟΣΑ προειδοποιεί ότι η γήρανση του πληθυσμού θα καταστήσει αναγκαία την παραμονή περισσότερων ανθρώπων στην εργασία για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, προκειμένου να διατηρηθούν τόσο η παραγωγικότητα όσο και η βιωσιμότητα των ασφαλιστικών συστημάτων.
Για τον λόγο αυτόν συστήνει στα κράτη-μέλη να καταργήσουν την υποχρεωτική συνταξιοδότηση, η οποία εξακολουθεί να εφαρμόζεται από 2 στις 5 χώρες του Οργανισμού. Όπως σημειώνεται, η πρακτική αυτή μπορεί να διευκολύνει τις διακρίσεις λόγω ηλικίας και να λειτουργήσει ως έμμεσος μηχανισμός απολύσεων για τους μεγαλύτερους εργαζόμενους. Ενδεικτικά, στοιχεία από τη Γαλλία, την Ολλανδία και τη Σουηδία δείχνουν ότι όταν καταργείται η προστασία από τις απολύσεις μετά τη συμπλήρωση του ορίου πλήρους συνταξιοδότησης, αυξάνονται αισθητά οι αποχωρήσεις από την εργασία.
Τι σημαίνουν οι προτάσεις του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα
Με βάση τις προτάσεις του ΟΟΣΑ οι χρόνοι προειδοποίησης για τις απολύσεις που προβλέπει η ελληνική νομοθεσία θα πρέπει να μειωθούν, ώστε να μειωθεί το κόστος των αποχωρήσεων για τις επιχειρήσεις διευκολύνοντας με αυτόν τον τρόπο την κινητικότητα των εργαζομένων.
Στην Ελλάδα, για εργαζόμενους με σύμβαση αορίστου χρόνου ο χρόνος προειδοποίησης και η αποζημίωση απόλυσης εξαρτώνται από τα έτη υπηρεσίας στον ίδιο εργοδότη. Όταν προηγείται έγγραφη προειδοποίηση απόλυσης από τον εργοδότη, καταβάλλεται η μισή αποζημίωση και ολόκληρη χωρίς προειδοποίηση.
Για προϋπηρεσία έως 2 έτη ο χρόνος προειδοποίησης πριν από την απόλυση είναι 1 μήνας με αποζημίωση 1 αντί 2 μισθούς. Για προϋπηρεσία από 2 έως 5 έτη ο χρόνος προειδοποίησης είναι 2 μήνες με αποζημίωση 1,5 αντί 3 μισθούς. Για προϋπηρεσία από 5 έως 10 έτη ο χρόνος προειδοποίησης είναι 3 μήνες με αποζημίωση 1,5 έως 2,5 μισθούς αντί 3 έως 5 μισθούς. Για προϋπηρεσία από 10 έτη και άνω ο χρόνος προειδοποίησης απόλυσης είναι 4 μήνες και ο εργαζόμενος παίρνει 3 έως 6 μισθούς αντί 6 έως 12 που καταβάλλονται χωρίς προειδοποίηση.
Ο υπολογισμός της αποζημίωσης γίνεται με βάση τις τακτικές αποδοχές του τελευταίου μήνα πλήρους απασχόλησης και το ποσό της αποζημίωσης προσαυξάνεται κατά 1/6 λόγω της αναλογίας δώρων εορτών και επιδόματος αδείας. Η αποζημίωση φτάνει στους 12 μισθούς.
Ωστόσο, εργαζόμενοι που είχαν 17 έτη υπηρεσίας έως τις 12-11-2012 παίρνουν επιπλέον αποζημίωση 1 μισθό ανά έτος και μέχρι 24 μισθούς για 28 έτη προϋπηρεσίας έως το 2012.
Ως προς την κατάργηση των υποχρεωτικών συνταξιοδοτήσεων, αυτή προβλέπεται μόνο στο Δημόσιο, όπου οι υπάλληλοι αποχωρούν υποχρεωτικά για σύνταξη στο 67ο έτος. Στον ιδιωτικό τομέα δεν προβλέπεται υποχρεωτική συνταξιοδότηση, παρά μόνον αν τέτοιος όρος περιλαμβάνεται σε κανονισμό εργασίας ΔΕΚΟ ή τραπεζών, ή αν προβλέπεται και σε συλλογική σύμβαση εργασίας.
