Σήμερα, Κυριακή του Πάσχα που όλοι γιορτάζουν την Ανάσταση του Κυρίου, οι Ένοπλες Δυνάμεις βρίσκονται σε καθεστώς εγρήγορσης. Ιστορικά, έχουν υπάρξει τρεις περίοδοι τις τελευταίες δεκαετίες που η Τουρκία έχει επιχειρήσει να δημιουργήσει από τις μεγαλύτερες κρίσεις στο Αιγαίο, φτάνοντας μία ανάσα από το θερμό επεισόδιο.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Στην πολιτική και στρατιωτική ανάλυση, θεωρείται ότι η Τουρκία επιλέγει συχνά περιόδους μεγάλων θρησκευτικών εορτών ή περιόδους «χαλάρωσης», όπως το Πάσχα ή ο Αύγουστος, για να δοκιμάσει τα αντανακλαστικά της ελληνικής άμυνας, υποθέτοντας ότι η ετοιμότητα μπορεί να είναι μειωμένη.
Ιστορικά, τα τελευταία 40 χρόνια έχουν καταγραφεί τρεις περίοδοι που Ελλάδα και Τουρκία έχουν φτάσει μία ανάσα από το θερμό επεισόδιο κατά την περίοδο του Πάσχα, με την Άγκυρα να επιχειρεί να γκριζάρει αρκετές περιοχές του Αιγαίου.
Το Σισμίκ
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση που η Ελλάδα και η Τουρκία έφτασαν «μια ανάσα» από την πολεμική σύγκρουση κατά τη διάρκεια των ημερών του Πάσχα ήταν το 1987, με την κρίση του «Σισμίκ».
Αν και η κορύφωση της κρίσης συνέβη το Σάββατο 28 Μαρτίου 1987, η ένταση είχε ξεκινήσει νωρίτερα και η χώρα βρισκόταν σε κατάσταση γενικής επιφυλακής μέχρι και την Κυριακή των Βαΐων και τις ημέρες που ακολούθησαν.
Η κρίση ξεκίνησε όταν η Τουρκία ανακοίνωσε ότι το ερευνητικό σκάφος «Σισμίκ-1» θα έβγαινε στο Αιγαίο για έρευνες σε ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Ο τότε Πρωθυπουργός, Ανδρέας Παπανδρέου, διέταξε γενική επιστράτευση και έδωσε εντολή να βυθιστεί το σκάφος αν παραβιάσει τα ελληνικά χωρικά ύδατα.
Ο στόλος βγήκε στο Αιγαίο και τα αεροσκάφη ήταν με τους κινητήρες αναμμένους.
Η κρίση εκτονώθηκε την τελευταία στιγμή, αλλά η χώρα πέρασε τις ημέρες πριν το Πάσχα, που εκείνη τη χρονιά ήταν στις 19 Απριλίου, σε πολεμικό αναβρασμό.
Μετά τα Ίμια
Τη Μεγάλη Πέμπτη 11 Απριλίου 1996, η ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας έφτασε σε οριακό σημείο, θυμίζοντας τις ημέρες των Ιμίων που είχαν προηγηθεί τον Ιανουάριο του ίδιου έτους.
Το κλίμα ήταν εξαιρετικά φορτισμένο λόγω της πρώτης μεγάλης τουρκικής άσκησης στο Αιγαίο μετά τα Ίμια (την ονόμαζαν «Θαλασσόλυκος»). Εκείνη την ημέρα τουρκικά μαχητικά προχώρησαν σε δεκάδες παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου σε όλο το μήκος του Αιγαίου. Η ελληνική Πολεμική Αεροπορία απάντησε με μαζικές αναχαιτίσεις, με αποτέλεσμα να σημειωθούν σκληρές και επικίνδυνες αερομαχίες που κατέληξαν σε εμπλοκές.
Το πιο σοβαρό συμβάν εκείνης της ημέρας, ωστόσο, ήταν η παρενόχληση ενός ελληνικού ελικοπτέρου AB-205 της Αεροπορίας Στρατού που εκτελούσε πτήση στην περιοχή της Ικαρίας και των Φούρνων.
Τουρκικά μαχητικά F-16 πραγματοποίησαν πολύ κοντινές και επικίνδυνες διελεύσεις πάνω από το ελικόπτερο, σε μια προσπάθεια να το αναγκάσουν να αλλάξει πορεία ή να το ρίξουν με τα καυσαέρια των κινητήρων τους. Το γεγονός αυτό προκάλεσε την οργισμένη αντίδραση της Αθήνας, καθώς θεωρήθηκε ευθεία απειλή κατά της ζωής των επιβαινόντων.
Λόγω της κατάστασης, ο τότε Αρχηγός ΓΕΕΘΑ, Στρατηγός Μανούσος Παραγιουδάκης, και η πολιτική ηγεσία έθεσαν τις ένοπλες δυνάμεις σε κατάσταση υψηλής ετοιμότητας. Υπήρχε ο φόβος ότι η Τουρκία ήθελε να «ρεζιλέψει» την ελληνική πλευρά κατά τη διάρκεια των ημερών του Πάσχα, δημιουργώντας μια νέα κρίση παρόμοια με των Ιμίων.
Πριν από το Oruc Reis
Αν και δεν είχαμε τον στόλο έτοιμο για ναυμαχία όπως το ’87 ή το ’96, το Πάσχα στις 19 Απριλίου του 2020 ήταν από τα πιο «βαριά» των τελευταίων δεκαετιών.
Είχε προηγηθεί η υβριδική επίθεση με την κρίση του Έβρου, τον Φεβρουάριο – Μάρτιο του ίδιου έτους.
Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Εβδομάδας και την Κυριακή του Πάσχα, σημειώθηκαν μαζικές υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά (Αγαθονήσι, Λειψοί, Φαρμακονήσι), σε μια προσπάθεια της Τουρκίας να πιέσει την Ελλάδα ενώ η χώρα βρισκόταν σε lockdown λόγω πανδημίας.
Η απάντηση από το ΓΕΕΘΑ τότε ήταν σκληρή. Ο Στρατηγός Κωνσταντίνος Φλώρος έδωσε εντολή στην Πολεμική Αεροπορία όχι απλώς να αναχαιτίζει, αλλά να δείχνει στην πράξη την υπεροχή της. Οι λέξεις που χρησιμοποίησε ήταν «Καταδίωξη μέχρι εξαντλήσεως».
Οι Έλληνες πιλότοι πήραν εντολή να μην εγκαταλείπουν την εμπλοκή αν τα τουρκικά μαχητικά δεν αποχωρούσαν πλήρως από το FIR Αθηνών.
Σημειώθηκαν δεκάδες εγκλωβισμοί τουρκικών αεροσκαφών από τα ραντάρ των ελληνικών Mirage και F-16, στέλνοντας το μήνυμα ότι οι πιλότοι μας ήταν έτοιμοι για το επόμενο βήμα αν χρειαζόταν, αυτό της κατάρριψης.
Τη Μεγάλη Πέμπτη του 2020, όταν τουρκικά F-16 πέταξαν σε πολύ χαμηλό ύψος πάνω από τις Οινούσσες και το Αγαθονήσι, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ διέταξε «Ετοιμότητα «στο σκαλί». Τα αντιαεροπορικά συστήματα στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου τέθηκαν σε κατάσταση άμεσης αντίδρασης.
Τα ραντάρ των επίγειων αντιαεροπορικών συστημάτων «λόκαραν» τα τουρκικά μαχητικά καθώς εκείνα περνούσαν πάνω από τα νησιά, προκαλώντας τον εκνευρισμό των Τούρκων πιλότων που έβλεπαν τις προειδοποιήσεις εγκλωβισμού στα πιλοτήριά τους.
Ο Στρατηγός Φλώρος, θέλοντας να τονώσει το ηθικό των μονάδων και να στείλει μήνυμα στην απέναντι πλευρά, προχώρησε σε μια συμβολική αλλά ουσιαστική κίνηση.
Παρά το lockdown της πανδημίας, επικοινώνησε με όλα τα φυλάκια στα ακριτικά νησιά τονίζοντας ότι «Τα νησιά δεν είναι απροστάτευτα».
Δόθηκε η σαφής οδηγία: «Καμία πρόκληση αναπάντητη». Η φιλοσοφία του ήταν ότι η αεράμυνα ξεκινάει από το έδαφος και τελειώνει στον αέρα.
