Οι ΗΠΑ κινούνται προς την καταδίκη του Ιράν στον Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας του ΟΗΕ (IAEA), κλιμακώνοντας τη διπλωματική πίεση προς την Ισλαμική Δημοκρατία για το πυρηνικό της πρόγραμμα, την ώρα που η εκεχειρία δοκιμάζεται σοβαρά από νέες επιθέσεις που εμπλέκουν το Ισραήλ.
Οι διεθνείς επιθεωρητές δεν έχουν καταφέρει να εξηγήσουν το απόθεμα του Ιράν σε σχεδόν οπλικά επίπεδα εμπλουτισμένου ουρανίου από τότε που η κυβέρνηση Τραμπ ξεκίνησε τους βομβαρδισμούς στη χώρα πριν από έναν χρόνο.
Το διοικητικό συμβούλιο του IAEA συνεδριάζει τη Δευτέρα για να εξετάσει την αμερικανική πρόταση, η οποία ζητά από το Ιράν να δώσει πληροφορίες για το πού βρίσκεται το εμπλουτισμένο ουράνιό του και να επιτρέψει άμεση πρόσβαση στους επιθεωρητές, σύμφωνα με προσχέδιο τεσσάρων σελίδων που κυκλοφορεί μεταξύ διπλωματών στη Βιέννη αυτή την εβδομάδα, όπως μεταδίδει το Bloomberg.
Την τελευταία φορά που το διοικητικό συμβούλιο του IAEA ενέκρινε ψήφισμα καταδίκης κατά του Ιράν, το Ισραήλ επιτέθηκε στη χώρα 24 ώρες αργότερα, στην αρχή του 12ήμερου πολέμου της περασμένης χρονιάς. Κατά τη διάρκεια εκείνης της σύγκρουσης, πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν αποτέλεσαν στόχο, και οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι τα αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου θάφτηκαν κάτω από τα ερείπια των βομβαρδισμών.
Ο τρέχων πόλεμος, που ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου, έχει γνωρίσει τη χειρότερη κλιμάκωσή του από τότε που η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν τέθηκε σε ισχύ στις 8 Απριλίου. Νυχτερινές ανταλλαγές πυραύλων και αεροπορικών επιθέσεων μεταξύ Ισραήλ και Ιράν έχουν εντείνει τις αμφιβολίες για τη βιωσιμότητα μιας σταθερής εκεχειρίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δηλώσει ότι θέλει να ανακτηθεί και να καταστραφεί το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν με τη συνεργασία της χώρας, στο πλαίσιο μιας μόνιμης συμφωνίας εκεχειρίας. Σε συνέντευξή του στο NBC News την Κυριακή είπε ότι αν δεν επιτευχθεί συμφωνία με την Τεχεράνη “θα τα καταστρέψουμε στρατιωτικά πολύ σκληρά”, ώστε οι αμερικανικές δυνάμεις να μπορέσουν να συλλέξουν το υλικό.
Η καταδίκη αυτή αποτελεί αναγνώριση από τις ΗΠΑ ότι η εκστρατεία βομβαρδισμών σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, που προστατεύονται από τον IAEA, δημιούργησε νέα προβλήματα καταγραφής. Πριν από την αεροπορική επίθεση του Ιουνίου 2025 και τις φετινές αναζωπυρώσεις, τα αποθέματα ουρανίου του Ιράν ελέγχονταν εβδομαδιαία από τον IAEA ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν διοχετεύονται σε στρατιωτική χρήση. Αυτό πλέον δεν ισχύει.
Οι επιθεωρήσεις έχουν μειωθεί πάνω από το μισό από πέρυσι, μετά την επιβολή νέων περιορισμών από το Ιράν μετά τον 12ήμερο πόλεμο.
Οι επιθεωρητές δεν έχουν ακόμη επιστρέψει σε κατεστραμμένες εγκαταστάσεις στο Φορντό, το Ισφαχάν και τη Νατάνζ, όπου είχαν καταγραφεί τελευταία φορά 440,9 κιλά και 8.599,6 κιλά χαμηλότερα εμπλουτισμένου υλικού. Όσο περισσότερο το υλικό παραμένει εκτός εποπτείας του IAEA, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος να χρησιμοποιηθεί για μη ειρηνικούς σκοπούς.
Το προσχέδιο ψηφίσματος υπογραμμίζει επανειλημμένα την ανάγκη για διπλωματική λύση και καλεί το Ιράν να εμπλακεί “σοβαρά και χωρίς προϋποθέσεις” σε διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, εκφράζει και αυξανόμενη δυσαρέσκεια των δυτικών κυβερνήσεων μετά από μήνες περιορισμένης πρόσβασης των επιθεωρητών.
Αν και οι ΗΠΑ αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο παραπομπής του Ιράν στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, οι πιθανότητες για ουσιαστικά μέτρα θεωρούνται χαμηλές. Η Κίνα και η Ρωσία έχουν ευθυγραμμιστεί όλο και περισσότερο με το Ιράν και είναι μόνιμα μέλη με δικαίωμα βέτο.
Έτσι, η ψηφοφορία στο διοικητικό συμβούλιο αναμένεται κυρίως ως πολιτικό μήνυμα — μια προσπάθεια ενίσχυσης της αξιοπιστίας του συστήματος ελέγχου του IAEA και αύξησης της πίεσης προς την Τεχεράνη να λογοδοτήσει για το ουράνιο που πρέπει να επαληθεύεται πριν από οποιαδήποτε ευρύτερη πυρηνική συμφωνία.
