Της -
Με το βλέμμα στραμμένο στο 2027, η παγκόσμια οικονομία καλείται να ισορροπήσει πάνω σε ένα εύθραυστο τεντωμένο σχοινί, όπου η ανθεκτικότητα της ανάπτυξης δοκιμάζεται διαρκώς από ισχυρά εξωγενή σοκ. Οι προβλέψεις των τεσσάρων μεγάλων οίκων αξιολόγησης –Moody’s, S&P Global Ratings, Morningstar DBRS και Fitch Ratings– συνθέτουν ένα δύσκολο σκηνικό. Ενώ το βασικό σενάριο διατηρεί ζωντανή την οικονομική δραστηριότητα, οι “νάρκες” πληθαίνουν: η παρατεταμένη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και οι ενεργειακές πιέσεις, τα υψηλά επιτόκια, το νέο πολιτικό τοπίο στις ΗΠΑ μετά τις ενδιάμεσες εκλογές, αλλά και ο φόβος μιας διόρθωσης στις υπερφουσκωμένες επενδύσεις της τεχνητής νοημοσύνης συνιστούν ένα εκρηκτικό κοκτέιλ αβεβαιότητας.
Την ίδια ώρα, η Ευρώπη εισέρχεται στη νέα χρονιά με πολλά “βαρίδια”. Οι υψηλές αποδόσεις των ομολόγων και τα διογκωμένα ελλείμματα σφίγγουν τον κλοιό γύρω από παραδοσιακές δυνάμεις όπως η Γαλλία, η Ιταλία και το Βέλγιο, ξυπνώντας μνήμες αστάθειας, ενώ το γεμάτο εκλογικό ημερολόγιο ενισχύει τις αβεβαιότητες. Στον αντίποδα, ο ευρωπαϊκός Νότος –και ιδίως η Ελλάδα– κεφαλαιοποιεί την πολυετή δημοσιονομική πειθαρχία και τη θωράκιση του χρέους. Οι οίκοι αξιολόγησης αναδεικνύουν τη χώρα σε φωτεινή εξαίρεση σταθερότητας, αποδεικνύοντας πως οι ρόλοι στην Ευρωζώνη έχουν πλέον αντιστραφεί.
Moody’s: Ανθεκτική ανάπτυξη με “βαρίδια”
Η παγκόσμια οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται με σταθερό ρυθμό, καθώς οι επενδύσεις, οι εύρυθμες πιστωτικές αγορές και η προσαρμοστικότητα του ιδιωτικού τομέα αντισταθμίζουν τους εξωγενείς κραδασμούς, σημειώνει η Moody’s. Ωστόσο οι καθοδικές πιέσεις εντείνονται. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος, η συμπίεση της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών, η πιο αυστηρή νομισματική πολιτική και οι υψηλότερες αποδόσεις των κρατικών ομολόγων περνούν σταδιακά στην πραγματική οικονομία, καθώς επιχειρήσεις και νοικοκυριά αναχρηματοδοτούν τα χρέη τους. Οι παράγοντες αυτοί περιορίζουν τα περιθώρια αντοχής, χωρίς όμως να εκτροχιάζουν το βασικό σενάριο της ανάπτυξης, όπως τονίζει.
Η σταθερή παγκόσμια εικόνα υποκρύπτει σημαντικές αποκλίσεις. Ο παγκόσμιος ρυθμός ανάπτυξης αναμένεται να επιβραδυνθεί στο 2,6% το 2026 (από 2,8% το 2025) και να σταθεροποιηθεί εκεί έως το 2028. Στις ανεπτυγμένες οικονομίες η ανάπτυξη θα διατηρηθεί κοντά στο 1,7%. Οι ΗΠΑ επιστρέφουν στον μακροχρόνιο ρυθμό τάσης τους έπειτα από πολυετή υπεραπόδοση, ενώ η Ευρωζώνη θα επιταχυνθεί σταδιακά στο 1,4% έως το 2028, από 1,1% φέτος.
Οι προβλέψεις αυτές στηρίζονται σε συγκεκριμένες παραδοχές για την ενέργεια και τα επιτόκια, επισημαίνει ο οίκος, τις εξής: Οι τιμές του πετρελαίου αναμένεται να παραμείνουν υψηλές και ευμετάβλητες, στα 90-110 δολάρια ανά βαρέλι το πρώτο εξάμηνο του 2027, προτού υποχωρήσουν σταδιακά. Παράλληλα, η απόδοση του αμερικανικού 10ετούς ομολόγου εκτιμάται ότι θα κινηθεί στο 4,5%-5,0% το επόμενο έτος, λόγω αυξημένων κρατικών και εταιρικών εκδόσεων, για να ισορροπήσει αργότερα στο 4,25%-4,50%.
Μια βιώσιμη εκεχειρία στη Μέση Ανατολή ή ισχυρότερα κέρδη παραγωγικότητας από την AI θα ενίσχυαν την ανάπτυξη.
Αντίθετα, ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ, νέες εμπορικές ή γεωπολιτικές εντάσεις, η περαιτέρω άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων ή απογοητευτικές αποδόσεις από τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη συνιστούν βασικούς κινδύνους, σύμφωνα με τη Moody’s. Επιπλέον, η επίμονη ακρίβεια μπορεί να τροφοδοτήσει κοινωνικές και πολιτικές πιέσεις.
Όπως εξηγεί, η ανθεκτικότητα της οικονομίας έχει όρια. Οι χρηματοπιστωτικές συνθήκες έχουν σφίξει, ενώ Ευρώπη και Ασία παραμένουν ευάλωτες ενεργειακά – με τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου σε χαμηλό πενταετίας εν όψει χειμώνα. Η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και ο πόλεμος στην Ουκρανία πιέζουν τις αγορές ενέργειας, ενώ οι ανανεωμένες πληθωριστικές ανησυχίες έχουν οδηγήσει τις κεντρικές τράπεζες σε πιο περιοριστική στάση από τον Σεπτέμβριο, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού και καθιστώντας το οικονομικό περιβάλλον πιο ευαίσθητο σε νέα σοκ.
Παράλληλα, η Moody’s τονίζει πως, καθώς η ισχυρή ονομαστική ανάπτυξη και το χαμηλό πραγματικό κόστος δανεισμού των τελευταίων ετών εξασθενούν, η διαφορά μεταξύ ρυθμού ανάπτυξης και επιτοκίων καθίσταται λιγότερο ευνοϊκή για τις περισσότερες χώρες, και η σταθεροποίηση του χρέους θα εξαρτάται όλο και περισσότερο από τη δημοσιονομική επίδοση. Τα βάρη του δημόσιου χρέους πολλών κρατών θα συνεχίσουν να αυξάνονται. Αντιθέτως, τα πρωτογενή πλεονάσματα σε ορισμένες αναδυόμενες οικονομίες, καθώς και στην Κορέα, την Ινδία, την Ιαπωνία και την Ελλάδα, θα επαρκούν για τη σταθεροποίηση ή την πτώση του δείκτη χρέους προς ΑΕΠ.
Ειδικά όσον αφορά την Ευρώπη, ο οίκος επισημαίνει πως η χαμηλή παραγωγικότητα, η διάβρωση της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας, η επιφυλακτικότητα των νοικοκυριών και οι δημοσιονομικοί περιορισμοί έχουν καθηλώσει την οικονομία σε τροχιά χαμηλής ανάπτυξης, με την εμπορική αβεβαιότητα και το υψηλό ενεργειακό κόστος να προσθέτουν επιπλέον βάρη. Οι πιο αυστηρές πιστωτικές συνθήκες θα λειτουργήσουν ως πρόσθετος περιορισμός στην ανάπτυξη.
Η ανάπτυξη στις μεγάλες οικονομίες της περιοχής αναμένεται να παραμείνει συγκρατημένη, αν και οι επιμέρους πορείες διαφέρουν. Η ανάκαμψη της Γερμανίας θα συνεχιστεί, στηριζόμενη στις αυξημένες δαπάνες για άμυνα και υποδομές, ενώ οι διαρθρωτικές αδυναμίες στη μεταποίηση και τις εξαγωγές εξακολουθούν να επιβαρύνουν τη δραστηριότητα. Στη Γαλλία, η πολιτική αβεβαιότητα, οι υψηλότερες αποδόσεις των ομολόγων και οι δημοσιονομικές προκλήσεις περιόρισαν την ανάπτυξη το 2026. Αναμένεται μια μέτρια ανάκαμψη το 2027, η οποία θα ανακόπτεται από τις σφιχτές συνθήκες δανεισμού, με την ανάπτυξη να σταθεροποιείται στον μακροχρόνιο ρυθμό τάσης, περίπου στο 1,2%, το 2028. Τέλος, η χαμηλή παραγωγικότητα, οι δημογραφικές πιέσεις και το υψηλό δημόσιο χρέος θα περιορίσουν την επέκταση της Ιταλίας.
S&P: Οι τρεις απειλές
Σημαντικούς κίνδυνους, που ενδέχεται να δοκιμάσουν τις αντοχές της παγκόσμιας οικονομίας το 2027, σκιαγραφεί από την πλευρά της η S&P Global Ratings. Παρότι το βασικό σενάριο του οίκου αξιολόγησης εξακολουθεί να προεξοφλεί διατήρηση της οικονομικής ανθεκτικότητας, οι αναλυτές του προειδοποιούν ότι οι αλληλοεπικαλυπτόμενες ενεργειακές, χρηματοοικονομικές και πολιτικές πιέσεις μπορούν να επιβαρύνουν αισθητά την πιστοληπτική ικανότητα επιχειρήσεων και κρατών.
Σύμφωνα με την ανάλυση της S&P, οι βασικές εστίες αβεβαιότητας εντοπίζονται σε τρεις άξονες:
1) Παρατεταμένες γεωπολιτικές εντάσεις και απειλές σε κρίσιμες υποδομές
Το βασικό σενάριο της S&P υποθέτει πλέον ότι οι αναταραχές στη Μέση Ανατολή θα συνεχιστούν και το 2027, καθώς η ασταθής γεωπολιτική κατάσταση θα ταλαντεύεται διαρκώς μεταξύ διπλωματικής αποκλιμάκωσης και κλιμάκωσης. Δεδομένου ότι το Ιράν έχει αφήσει να εννοηθεί πως ενδέχεται να απαντήσει επιθετικά σε περίπτωση επίθεσης, και λαμβάνοντας υπόψη την έλλειψη παραχωρήσεων από τις κύριες εμπλεκόμενες πλευρές μέχρι στιγμής, οι τιμές ενδέχεται να παρουσιάσουν έντονη μεταβλητότητα το 2027, παρόμοια με εκείνη του 2026.
Παράλληλα, ο οίκος επισημαίνει αυξημένο κίνδυνο κυβερνοεπιθέσεων, σε συνδυασμό με φυσικές απειλές κατά κρίσιμων υποδομών. Τέτοια περιστατικά θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρές διαταραχές στη λειτουργία νευραλγικών κλάδων όπως οι αερομεταφορές, η χημική βιομηχανία, ο τουρισμός και το παγκόσμιο εμπόριο.
2) Αβεβαιότητα γύρω από τις αποδόσεις της τεχνητής νοημοσύνης (AI)
Καθώς η παγκόσμια ανάπτυξη στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις τεράστιες κεφαλαιουχικές δαπάνες για την τεχνητή νοημοσύνη, η S&P προειδοποιεί για το ενδεχόμενο επιβράδυνσης. Εάν ο ταχύς ρυθμός της ζήτησης που σχετίζεται με την AI υποχωρήσει ή ομαλοποιηθεί νωρίτερα από το αναμενόμενο, η εξαγωγική δυναμική –ιδίως στους τεχνολογικούς κόμβους της περιοχής Ασίας-Ειρηνικού– θα εξασθενήσει. Μια ενδεχόμενη διόρθωση στις τεχνολογικές αγορές θα πυροδοτούσε έντονη μεταβλητότητα στις κεφαλαιαγορές, οδηγώντας σε σύσφιξη των χρηματοπιστωτικών συνθηκών.
3) Ακριβότερος δανεισμός και πολιτική αβεβαιότητα στις ΗΠΑ
Στο μέτωπο της νομισματικής πολιτικής, ο επίμονος πληθωρισμός και οι εμπορικοί δασμοί διατηρούν τα επιτόκια των κεντρικών τραπεζών και τις αποδόσεις των ομολόγων σε υψηλά επίπεδα. Το αυξημένο κόστος δανεισμού εντείνει τις πιστωτικές πιέσεις για τις υπερχρεωμένες επιχειρήσεις και τα πιο ευάλωτα κράτη, που καλούνται να αναχρηματοδοτήσουν το χρέος τους εντός του 2027.
Τέλος, στον απόηχο των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, η S&P εκτιμά ότι η χάραξη πολιτικής ενδέχεται να βασίζεται ολοένα και περισσότερο σε εκτελεστικά διατάγματα (executive actions), συντηρώντας ένα περιβάλλον διαρκούς αβεβαιότητας γύρω από τους εμπορικούς δασμούς και τις ρυθμιστικές αλλαγές.
DBRS: Ο ευρωπαϊκός Νότος ξεχωρίζει και το 2027
Σε γενικές γραμμές αμετάβλητα αναμένει να παραμείνουν τα θεμελιώδη κρατικά πιστωτικά μεγέθη η Morningstar DBRS, προβλέποντας ωστόσο έναν συνδυασμό αναβαθμίσεων και υποβαθμίσεων στην Ευρώπη το 2027, με τον ευρωπαϊκό Νότο –και την Ελλάδα– να συνεχίζει να ξεχωρίζει.
Σύμφωνα με την ανάλυση του οίκου, από τα 45 κράτη που αξιολογεί, μόλις πέντε παρουσιάζουν θετικές τάσεις –μεταξύ αυτών η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία και η Κύπρος–, ενώ τρία εμφανίζουν αρνητικές τάσεις (Γαλλία, Βέλγιο και Πολωνία). Όλες οι χώρες με μεταβαλλόμενες προοπτικές εντοπίζονται στην Ευρώπη, γεγονός που προμηνύει έντονες πιστωτικές αποκλίσεις εντός της περιοχής το επόμενο έτος.
Όπως επισημαίνει η DBRS, τα κράτη που επλήγησαν περισσότερο από την κρίση χρέους της Ευρωζώνης πριν από 15 χρόνια έχουν πραγματοποιήσει τις σημαντικότερες δημοσιονομικές προσαρμογές, γεγονός που εξηγεί τη σταθερή βελτίωση της πιστοληπτικής τους εικόνας. Αντίθετα, χώρες όπως η Γαλλία, το Βέλγιο και η Πολωνία βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενο χρέος εν μέσω έντονων πολιτικών περιορισμών. Ειδικά στη Γαλλία, ο οίκος διαβλέπει περιορισμένα περιθώρια αύξησης των εσόδων και ικανοποίησης των κοινωνικών αιτημάτων, καθώς η άνοδος αντισυστημικών κομμάτων και οι κοινωνικές αντιδράσεις για το κόστος ζωής και τη στέγαση δυσχεραίνουν τη δημοσιονομική εξυγίανση.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η οικονομία επέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα το 2026, με τις ΗΠΑ να υπεραποδίδουν (ανάπτυξη 3,4% το τρίτο τρίμηνο) και τη Γερμανία να επιστρέφει σε τροχιά ανάκαμψης έπειτα από χρόνια στασιμότητας. Για το 2027 η DBRS προβλέπει διατήρηση της δυναμικής, με πιθανή επιτάχυνση σε Ευρώπη και Καναδά, σταθερή πορεία στις ΗΠΑ και ήπια επιβράδυνση στην Ασία.
Ωστόσο το δημόσιο χρέος διεθνώς συνεχίζει να διογκώνεται, ενώ τα ονομαστικά επιτόκια βρίσκονται σε υψηλά δεκαετιών, καθιστώντας τη δυναμική του χρέους πιο ευάλωτη. Παρότι το πραγματικό κόστος εξυπηρέτησης παραμένει διαχειρίσιμο για τις ανεπτυγμένες οικονομίες, ο υψηλός πληθωρισμός ωθεί τις κεντρικές τράπεζες σε πιο επιθετική πολιτική, την ώρα που τα αυξημένα μακροπρόθεσμα επιτόκια αναμένεται να λειτουργήσουν ανασταλτικά για την ανάπτυξη το 2027.
Ο οίκος προειδοποιεί ότι οι γεωπολιτικές συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και η σύγκρουση Ρωσίας – Ουκρανίας εγκυμονούν κινδύνους νέων ενεργειακών σοκ, τα οποία θα περιέπλεκαν περαιτέρω τη νομισματική πολιτική. Επιπλέον, η εμπορική πολιτική και οι δασμοί των ΗΠΑ προκαλούν αναταράξεις, ενώ η έκρηξη επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί αβεβαιότητα στην αγορά εργασίας. Τέλος, οι αυξημένες ανάγκες για αμυντικές δαπάνες πιέζουν τους Προϋπολογισμούς, με τις χώρες που εμφανίζουν υψηλά ελλείμματα –ιδίως εν όψει εκλογικών αναμετρήσεων– να δυσκολεύονται να προχωρήσουν σε ουσιαστική δημοσιονομική προσαρμογή.
Fitch: Οι “νάρκες” στην αγορά ομολόγων
Η άνοδος των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων στις ανεπτυγμένες αγορές κατά τη διάρκεια του 2026 –στον απόηχο της σύγκρουσης ΗΠΑ – Ιράν, του άλματος των τιμών της ενέργειας και των αυξήσεων επιτοκίων από την ΕΚΤ– διαμορφώνει ένα απαιτητικό περιβάλλον για τα δημόσια οικονομικά της Ευρώπης εν όψει του 2027, προειδοποιεί η Fitch Ratings. Παρότι ο οίκος εκτιμά ότι οι υψηλότερες αποδόσεις αποτελούν παράγοντα πίεσης και όχι προάγγελο μιας νέας κρίσης τύπου Ευρωζώνης, επισημαίνει ότι η σταδιακή αύξηση του κόστους δανεισμού θα δυσκολέψει τη δημοσιονομική εξυγίανση των υπερχρεωμένων κρατών.
Για την Ελλάδα, η Fitch αναφέρει ότι παραμένει θωρακισμένη βραχυπρόθεσμα, χάρη και στη μακρά μέση διάρκεια ωρίμανσης του χρέους (8,9 έτη) και τις περιορισμένες λήξεις εντός των επόμενων 12 έως 24 μηνών. Επιπλέον, ο οίκος υπογραμμίζει τη σημαντική πρόοδο που έχουν σημειώσει χώρες όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ιρλανδία και η Κύπρος στη μείωση του χρέους τους μετά την κρίση, αποδεικνύοντας ότι η δημοσιονομική προσαρμογή είναι εφικτή όταν υπάρχει πολιτική βούληση.
Ο μεγαλύτερος άμεσος κίνδυνος αφορά κυβερνήσεις με ήδη υψηλό χρέος και μεγάλα ελλείμματα, όπως η Γαλλία, η Ιταλία, το Βέλγιο και το Ηνωμένο Βασίλειο, οι οποίες εκπέμπουν μηνύματα δημοσιονομικής χαλάρωσης ή αδυναμίας ελέγχου του χρέους. Η Fitch τονίζει ότι τυχόν ανακοινώσεις πολιτικής που κρίνονται ασύμβατες με τη δημοσιονομική σύνεση θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν απότομες εκτινάξεις στις αποδόσεις, θυμίζοντας την κρίση του βρετανικού μίνι Προϋπολογισμού το 2022. Μάλιστα, η εκτίναξη του γαλλικού spread έναντι των γερμανικών Bunds στα επίπεδα της κρίσης της Ευρωζώνης δείχνει πόσο γρήγορα ο πολιτικός κίνδυνος μεταφέρεται στα ασφάλιστρα κινδύνου, με ορατή την απειλή μετάδοσης της αστάθειας στο σύνολο της Ευρωζώνης λόγω του μεγέθους των χωρών αυτών.
Παρά τις ανησυχίες, η Fitch πάντως εντοπίζει σημαντικές διαφορές σε σχέση με την κρίση χρέους της δεκαετίας του 2010: απουσιάζουν οι ενδείξεις υπερθέρμανσης της οικονομίας, ο τραπεζικός τομέας διαθέτει ισχυρότερα κεφαλαιακά “μαξιλάρια” και οι περισσότερες χώρες της Δυτικής Ευρώπης εμφανίζουν πλεονάσματα ή μικρά ελλείμματα τρεχουσών συναλλαγών.
Καθοριστική ανακούφιση αναμένεται στο δεύτερο εξάμηνο του 2027, οπότε και η Fitch προβλέπει ότι η ΕΚΤ θα αρχίσει να αντιστρέφει τις πρόσφατες αυξήσεις επιτοκίων, επαναφέροντας το βασικό επιτόκιο στο 2% έως το τέλος του έτους.
Ωστόσο, εάν ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν παραταθεί πέραν του πρώτου τριμήνου του 2027 ή κλιμακωθεί, θα αυξηθεί ο κίνδυνος οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας να επιμείνουν και να προκαλέσουν δευτερογενείς πληθωριστικές πιέσεις, οδηγώντας σε πιο αυστηρή νομισματική πολιτική. Οι υψηλότερες από τις αναμενόμενες τιμές ενέργειας θα επιβάρυναν επίσης περισσότερο την ανάπτυξη και τις καταναλωτικές δαπάνες, οι οποίες μέχρι στιγμής έχουν επιδείξει ανθεκτικότητα.
Παράλληλα, ο οίκος βλέπει αυξανόμενους κινδύνους και για τις ευρωπαϊκές πιστωτικές αγορές το 2027 από μια ενδεχόμενη διόρθωση που σχετίζεται με την τεχνητή νοημοσύνη. Μια αναπροσαρμογή των προσδοκιών για τον τομέα και τη δυναμική κερδοφορίας του θα μπορούσε να προκαλέσει έντονη μεταβλητότητα στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
