Μια από τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση ως προς την ταχύτητα απονομής δικαιοσύνης εξακολουθεί να καταγράφει η Ελλάδα. Το 2024, που αποτελεί το πλέον πρόσφατο έτος για το οποίο υπάρχουν συγκρίσιμα ευρωπαϊκά στοιχεία, ο συνολικός χρόνος επίλυσης αστικών, εμπορικών και διοικητικών υποθέσεων σε πρώτο βαθμό ανήλθε στις 638 ημέρες, έναντι μόλις 100 ημερών στη διάμεσο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Την εικόνα του ελληνικού δικαστικού συστήματος, τις σημαντικότερες αποκλίσεις του από τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες και τα πρώτα αποτελέσματα των πρόσφατων μεταρρυθμίσεων εξετάζει η νέα μελέτη πολιτικής του ΚΕΦΙΜ με τίτλο “Η ακτινογραφία της Ελληνικής Δικαιοσύνης σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕ”, την οποία υπογράφουν ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας και ο Επικεφαλής Ερευνών του ΚΕΦΙΜ Κωνσταντίνος Σαραβάκος.
Η μελέτη καταδεικνύει ότι η ταχύτητα απονομής της δικαιοσύνης παραμένει η μεγαλύτερη αδυναμία του ελληνικού δικαστικού συστήματος. Ιδιαίτερα προβληματική είναι η εικόνα στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις, όπου ο χρόνος επίλυσης φθάνει τις 737 ημέρες, καθώς και στις υποθέσεις προστασίας καταναλωτή, οι οποίες απαιτούν κατά μέσο όρο 1.643 ημέρες, δηλαδή περίπου 4,5 χρόνια, για να ολοκληρωθούν.
Αντίθετα, η διοικητική δικαιοσύνη παρουσιάζει βελτιωμένη εικόνα, καθώς το ποσοστό επίλυσης υποθέσεων παραμένει πάνω από το 100%, γεγονός που υποδηλώνει ότι συνεχίζεται η σταδιακή μείωση των εκκρεμοτήτων.
Πιο συγκεκριμένα, τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης είναι τα εξής:
– Ο συνολικός χρόνος επίλυσης αστικών, εμπορικών και διοικητικών υποθέσεων σε πρώτο βαθμό ανέρχεται στην Ελλάδα σε 638 ημέρες, έναντι 100 ημερών στη διάμεσο της ΕΕ.
– Στις αστικές και εμπορικές υποθέσεις ο εκτιμώμενος χρόνος επίλυσης φθάνει τις 737 ημέρες, ενώ οι εκκρεμότητες παραμένουν πολλαπλάσιες του ευρωπαϊκού επιπέδου.
– Οι υποθέσεις προστασίας καταναλωτή απαιτούν κατά μέσο όρο 1.643 ημέρες, δηλαδή περίπου 4,5 χρόνια, για να ολοκληρωθούν.
– Το ποσοστό επίλυσης των εκκρεμών αστικών και εμπορικών υποθέσεων μειώθηκε κατά 11,8% μέσα σε έναν χρόνο, με αποτέλεσμα το σύστημα να μην καταφέρνει να διεκπεραιώνει όσες νέες υποθέσεις εισέρχονται σε αυτό.
– Αντίθετα, η διοικητική δικαιοσύνη συνεχίζει να μειώνει τις εκκρεμότητές της, με το ποσοστό επίλυσης να παραμένει πάνω από το 100%.
– Η σημαντικότερη βελτίωση του 2024 καταγράφεται στις υποθέσεις νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, των οποίων η μέση διάρκεια μειώθηκε κατά 89%.
– Επιδείνωση σημειώθηκε στις υποθέσεις δωροδοκίας, όπου η μέση διάρκεια αυξήθηκε κατά περίπου 62%, από 356 ημέρες το 2023 σε 576 ημέρες το 2024.
– Κατά 53% αυξήθηκε και η μέση διάρκεια των διαδικασιών ενώπιον των εθνικών αρχών ανταγωνισμού, από 861 σε 1.319 ημέρες.
– Η Ελλάδα καταγράφει υψηλότερο ποσοστό γυναικών δικαστών στα Ανώτατα Δικαστήρια από τη διάμεσο της ΕΕ. Το σχετικό ποσοστό ανέρχεται σε 69% στην Ελλάδα, έναντι 39% στην ευρωπαϊκή διάμεσο.
Η μελέτη εξετάζει επίσης τις μεταρρυθμίσεις που εφαρμόζονται τα τελευταία χρόνια στον δικαστικό χάρτη, την ψηφιοποίηση, το ανθρώπινο δυναμικό και το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των δικαστηρίων.
Σύμφωνα με την τελευταία αξιολόγηση του Δείκτη Εφαρμογής των προτάσεων της Έκθεσης Πισσαρίδη στη Δικαιοσύνη, το 36% των προτάσεων έχει εφαρμοστεί σε κάποιον βαθμό, το 56% βρίσκεται σε εξέλιξη και το 8% δεν έχει εφαρμοστεί.
Τα πρώτα στοιχεία από την εφαρμογή του Νέου Δικαστικού Χάρτη είναι ενθαρρυντικά. Εννέα μήνες μετά την έναρξη της εφαρμογής του, ο εκτιμώμενος χρόνος έκδοσης απόφασης στο σύνολο των Πρωτοδικείων μειώθηκε από 705 σε 364 ημέρες, δηλαδή κατά 48%. Στην Αθήνα η μείωση έφθασε το 64%, στη Θεσσαλονίκη το 40% και στον Πειραιά το 23%.
Η μελέτη επισημαίνει, ωστόσο, ότι τα στοιχεία αυτά αφορούν αποκλειστικά τα Πρωτοδικεία και βασίζονται σε διαφορετική μεθοδολογία από εκείνη του EU Justice Scoreboard. Συνεπώς, δεν είναι άμεσα συγκρίσιμα με τον συνολικό δείκτη των 638 ημερών και η πλήρης επίδραση των μεταρρυθμίσεων θα μπορεί να αξιολογηθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια στις επόμενες ευρωπαϊκές εκθέσεις.
Παράλληλα, σε εξέλιξη βρίσκονται σημαντικά έργα ψηφιακού μετασχηματισμού, όπως η επέκταση του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης Δικαστικών Υποθέσεων για την Πολιτική και Ποινική Δικαιοσύνη και η ανάπτυξη του Ηλεκτρονικού Φακέλου Υπόθεσης. Η πραγματική επιτυχία των έργων αυτών θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο θα ενσωματωθούν στην καθημερινή λειτουργία των δικαστηρίων και θα συμβάλουν μετρήσιμα στη μείωση των καθυστερήσεων.
Ενθαρρυντικά τα πρώτα αποτελέσματα των μεταρρυθμίσεων
“Η μεγάλη καθυστέρηση στην απονομή της δικαιοσύνης παραμένει μία από τις σοβαρότερες θεσμικές και αναπτυξιακές αδυναμίες της χώρας”, σχολίασε ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας και πρόσθεσε: “Όταν μια διαφορά χρειάζεται σχεδόν δύο χρόνια για να κριθεί σε πρώτο βαθμό και μια υπόθεση προστασίας καταναλωτή τεσσεράμισι χρόνια, το κόστος για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και εντέλει την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς είναι μεγάλο.
Τα πρώτα αποτελέσματα των μεταρρυθμίσεων όπως ο Νέος Δικαστικός Χάρτης, είναι ενθαρρυντικά. Ωστόσο χρειάζεται πλήρης εφαρμογή, συστηματική αξιολόγηση με διαφανείς και μετρήσιμους δείκτες, και επιτάχυνση της ψηφιοποίησης, ώστε η βελτίωση αυτή να γίνει μόνιμη και αισθητή στην καθημερινότητα των πολιτών”.
Γιατί η ταχύτητα και η αποτελεσματικότητα της δικαιοσύνης μάς αφορά όλους:
-Γιατί η έγκαιρη απονομή δικαιοσύνης αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ουσιαστική προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.
-Γιατί οι μεγάλες καθυστερήσεις αυξάνουν την αβεβαιότητα και το οικονομικό κόστος για πολίτες και επιχειρήσεις.
-Γιατί η αποτελεσματική λειτουργία των δικαστηρίων επηρεάζει άμεσα την ασφάλεια των συναλλαγών, τις επενδύσεις, την επιχειρηματικότητα και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.
-Γιατί, όταν μια υπόθεση προστασίας καταναλωτή χρειάζεται κατά μέσο όρο 4,5 χρόνια για να ολοκληρωθεί, η δικαστική προστασία χάνει σημαντικό μέρος της πρακτικής της αξίας.
-Γιατί η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς εξαρτάται και από το αν η δικαιοσύνη απονέμεται σε εύλογο χρόνο.
Σχετικά με τη μελέτη
Η μελέτη βασίζεται στα στοιχεία της ετήσιας Έκθεσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Δικαιοσύνη, EU Justice Scoreboard 2026, τα οποία αφορούν το έτος 2024.
Η ανάλυση εστιάζει στις σημαντικότερες αποκλίσεις της Ελλάδας από τη διάμεσο των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και εξετάζει τις διαχρονικές μεταβολές σε σύγκριση με το 2010, το 2019 –το τελευταίο έτος πριν από την πανδημία– και το 2023.
Το Policy Brief “Η ακτινογραφία της Ελληνικής Δικαιοσύνης σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΕ” συνέγραψαν ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας και ο Επικεφαλής Ερευνών του ΚΕΦΙΜ Κωνσταντίνος Σαραβάκος.
