Του Μιχάλη Σάλλα*
Στις σημαντικές δυνατότητες που έχει η χώρα για την ανάπτυξη τεχνολογίας αναφέρεται σε άρθρο του στο “Βήμα της Κυριακής” ο Μιχάλης Σάλλας τονίζοντας ότι η Ελλάδα θα πρέπει να πάψει να είναι μόνο καταναλωτής της τεχνολογίας. Ολόκληρο το άρθρο έχει ως εξής:
“Η δημόσια συζήτηση στην Ελλάδα περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από την κατανάλωση της τεχνολογίας. Συζητούμε πώς θα χρησιμοποιήσουμε την τεχνητή νοημοσύνη, πώς θα ψηφιοποιήσουμε το Δημόσιο, πώς θα εκσυγχρονίσουμε τις επιχειρήσεις και πώς θα αποκτήσουμε νέες ψηφιακές δεξιότητες. Όλα αυτά είναι αναγκαία. Δεν απαντούν όμως στο ουσιαστικό ερώτημα: γιατί η Ελλάδα να είναι μόνο χρήστης της τεχνολογίας και όχι, ως ένα βαθμό, παραγωγός της;
Η χώρα διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά αποθέματα στον κόσμο σε σχέση με το μέγεθός της. Χιλιάδες Έλληνες διαπρέπουν στα κορυφαία πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα. Ανάμεσά τους ο καθηγητής του MIT Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, ένας από τους σημαντικότερους επιστήμονες διεθνώς στους αλγορίθμους, στη θεωρία παιγνίων και στην τεχνητή νοημοσύνη. Δεν είναι όμως ο μόνος. Στο MIT, στο Stanford, στο Harvard, στο Cambridge, στην Οξφόρδη, στο ETH της Ζυρίχης και σε δεκάδες ακόμη κορυφαία ιδρύματα εργάζονται Έλληνες επιστήμονες που συμμετέχουν στη διαμόρφωση των τεχνολογιών του μέλλοντος.
Δύσκολα μπορεί κανείς να αγνοήσει το παράδοξο. Οι Έλληνες παράγουν τεχνολογία για πολλές χώρες σε όλο τον κόσμο, αλλά στην Ελλάδα δεν παράγεται σχεδόν καμία.
Δεν πρέπει να έχουμε την ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να ανταγωνιστούμε τις Ηνωμένες Πολιτείες ή την Κίνα στην κατασκευή γιγαντιαίων γλωσσικών μοντέλων ή στην παραγωγή δισεκατομμυρίων μικροεπεξεργαστών. Μπορούμε όμως να επιλέξουμε τομείς στους οποίους διαθέτουμε πραγματικά συγκριτικά πλεονεκτήματα και να επιδιώξουμε να γίνουμε διεθνείς πρωταγωνιστές.
Η πρώτη και σημαντικότερη επιλογή θα μπορούσε να είναι η ίδρυση ενός Ινστιτούτου Αλγοριθμικής Οικονομίας και Τεχνητής Νοημοσύνης, οργανωμένου ως φορέα επιχειρηματικού χαρακτήρα με πλειοψηφική συμμετοχή ιδιωτικών εταιρειών και θεσμικών επενδυτών. Το Δημόσιο να συμμετέχει με μειοψηφικό αλλά στρατηγικό ποσοστό (ενδεικτικά έως το ένα τρίτο), διασφαλίζοντας τον εθνικό προσανατολισμό χωρίς να περιορίζει την ευελιξία και την επιχειρηματική λειτουργία του φορέα.
Η δεύτερη επιλογή είναι η ναυτιλιακή τεχνολογία. Η Ελλάδα ελέγχει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, αλλά σχεδόν όλα τα προηγμένα λογισμικά, οι αισθητήρες και τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται στα πλοία, αναπτύσσονται στο εξωτερικό. Είναι ακατανόητο γιατί η μεγαλύτερη ναυτιλιακή δύναμη να μην αποτελεί και τεχνολογική δύναμη στη ναυτιλία.
Η τρίτη επιλογή αφορά τις τεχνολογίες άμυνας και ασφάλειας. Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή απέδειξαν ότι το λογισμικό, τα drones, τα αυτόνομα συστήματα, οι αισθητήρες και η κυβερνοασφάλεια αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Η Ελλάδα, λόγω της γεωπολιτικής της θέσης, δεν έχει την πολυτέλεια να εξαρτάται αποκλειστικά από εισαγόμενες τεχνολογίες.
Πρόσθετα Στρατηγικά Αντικείμενα του Ινστιτούτου θα μπορούσαν να είναι: ΑΙ για Δημόσια Διοίκηση και Δικαιοσύνη, ΑΙ για την Κλιματική Αλλαγή, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, την αξιοποίηση φυσικών πόρων και τέλος ΑΙ για την Γεωοικονομία της Μεσογείου.
Για να συμβούν όμως όλα αυτά απαιτείται μια διαφορετική αντίληψη. Δεν αρκούν επιμέρους προγράμματα, ούτε αποσπασματικές δράσεις ή συμβουλευτικές Επιτροπές κλπ. Χρειάζεται ένας ισχυρός φορέας με ιδιωτικοοικονομική λειτουργία, σταθερή χρηματοδότηση, διεθνή διοίκηση και σαφή στόχο την παραγωγή εμπορεύσιμης τεχνολογίας, την κατοχύρωση πατεντών, τη δημιουργία spin-offs και την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων με συμμετοχή στις αποδόσεις του επιχειρηματικού φορέα των επιστημόνων – δημιουργών.
Το Ινστιτούτο θα μπορούσε να συνεργάζεται θεσμικά με το Δημόσιο, τα πανεπιστήμια, τις Ένοπλες Δυνάμεις και ευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα, διατηρώντας όμως εταιρική δομή και ευελιξία ως Ανώνυμη Εταιρία Ειδικού Σκοπού. Βασικός του στόχος θα είναι η μετατροπή της έρευνας σε προϊόντα, λογισμικό, πατέντες, νέες επιχειρήσεις και εξαγώγιμη τεχνολογία.
Στο επιστημονικό του συμβούλιο θα μπορούσαν να συμμετέχουν, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους, κορυφαίοι Έλληνες επιστήμονες της διασποράς, οι οποίοι, σε συνεργασία και με άλλες διεθνώς αναγνωρισμένες προσωπικότητες, θα μπορούσαν να αποτελέσουν τον πυρήνα μιας προσπάθειας, που θα ξεπερνά τις κυβερνητικές θητείες και θα αποκτήσει πραγματικά εθνικό χαρακτήρα.
Το αρχικό κεφάλαιο θα προέλθει από μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις, εφοπλιστικούς ομίλους, τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, επενδυτικά κεφάλαια και ευρωπαϊκούς χρηματοδοτικούς οργανισμούς, με συμπληρωματική συμμετοχή του Δημοσίου. Η κερδοφορία του Ινστιτούτου θα βασίζεται σε δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας, άδειες χρήσης λογισμικού, συμμετοχές σε εταιρείες τεχνολογίας και διεθνή συμβόλαια.
Η χώρα πρέπει να προχωρήσει, η ανάπτυξή της δεν θα κριθεί μόνο από τη βελτίωση δρόμων για τη διευκόλυνση του κυκλοφοριακού. Το κόστος για τον τόπο είναι τεράστιο αν συνεχίσουμε να εισάγουμε για τα πάντα τεχνολογία, να πληρώνουμε δικαιώματα χρήσης σε ξένες εταιρείες και να βλέπουμε τους καλύτερους επιστήμονές μας να δημιουργούν τον πλούτο άλλων οικονομιών.
Στον 21ο αιώνα η ανταγωνιστικότητα και η ισχύς των κρατών θα βασιστεί στους αλγορίθμους, στα δεδομένα και στην τεχνητή νοημοσύνη. Αν η Ελλάδα θέλει να έχει ουσιαστικό ρόλο στη νέα εποχή, οφείλει να πάψει να αντιμετωπίζει την τεχνολογία ως προϊόν προς αγορά και να αρχίσει να τη βλέπει ως εθνικό προϊόν προς παραγωγή. Αυτή θα μπορούσε να είναι η σημαντικότερη αναπτυξιακή επιλογή της χώρας για τις επόμενες δεκαετίες”.
*Ο κ. Μιχάλης Σάλλας είναι πρόεδρος του Lyktos Group, επίτιμος πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς, πρώην καθηγητής Πανεπιστημίου.
