Του Στάθη Βασιλόπουλου
Σε δύο διαφορετικές ταχύτητες κινείται ο εκσυγχρονισμός των αστικών συγκοινωνιών. Στους δρόμους της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης, η ανανέωση του στόλου των λεωφορείων αρχίζει να παράγει ορατό αποτέλεσμα. Στις γραμμές του μετρό και του ηλεκτρικού, αντίθετα, οι επιβάτες εξακολουθούν να μετακινούνται με παλαιούς συρμούς και, σε αρκετές περιπτώσεις, χωρίς κλιματισμό.
Η θετικότερη εικόνα καταγράφεται στα λεωφορεία. Στην Αθήνα, 125 νέα ηλεκτρικά λεωφορεία των Οδικών Συγκοινωνιών (ΟΣΥ) βρίσκονται στη διαδικασία προετοιμασίας για την ένταξή τους στην κυκλοφορία. Προηγούνται τεχνικοί έλεγχοι, δοκιμαστικά δρομολόγια και η εγκατάσταση συστημάτων τηλεματικής, έκδοσης και επικύρωσης εισιτηρίων. Με την πλήρη ένταξή τους, ο συνολικός αριθμός των καινούργιων λεωφορείων προβλέπεται να φτάσει τα 1.076. Από την 1η Σεπτεμβρίου, όταν αναμένεται να τεθούν σε κυκλοφορία και τα 50 νέα ηλεκτρικά αρθρωτά λεωφορεία της Θεσσαλονίκης, το σύνολο θα ανέλθει στα 1.126 οχήματα.
Τα νέα λεωφορεία του ΟΑΣΘ, μήκους 18 μέτρων, προορίζονται κυρίως για μεγάλες γραμμές κορμού, περιοχές που δεν εξυπηρετούνται από το μετρό και τη σύνδεση με το αεροδρόμιο. Με την παραλαβή τους, ο στόλος των καινούργιων οχημάτων του Οργανισμού φτάνει τα 206, ενώ από τον Σεπτέμβριο περισσότερα από 250 νέα λεωφορεία του ΟΑΣΘ και ιδιωτών αναδόχων αναμένεται να εκτελούν δρομολόγια στη Θεσσαλονίκη.
Μέχρι το τέλος του 2026 προβλέπεται η προσθήκη ακόμη 201 οχημάτων. Από αυτά, τα 120 θα είναι ηλεκτρικά λεωφορεία μέσω χρηματοδοτικής μίσθωσης και τα 81 θα χρησιμοποιηθούν από ιδιώτες αναδόχους σε επιπλέον περιαστικές γραμμές. Παράλληλα, προγραμματίζεται η απόσυρση παλαιότερων λεωφορείων τεχνολογίας Euro 2.
Για την επόμενη διετία έχουν ανακοινωθεί χρηματοδοτήσεις άνω των 290 εκατ. ευρώ για ακόμη 396 λεωφορεία: 130 μέσω του ΕΣΠΑ, 150 μέσω του Ταμείου Εκσυγχρονισμού και 116 μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου. Η πραγματική επιτυχία, ωστόσο, δεν θα κριθεί μόνο στις παραλαβές, αλλά στην καθημερινή διαθεσιμότητα των οχημάτων, στην επάρκεια οδηγών και τεχνικών και στη συχνότητα των δρομολογίων.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών, μέχρι το 2028 ο ενεργός στόλος των δημόσιων οδικών συγκοινωνιών προβλέπεται να ξεπεράσει τα 2.000 οχήματα, από τα οποία τα 1.673 θα είναι καινούργια. Πρόκειται για το σχέδιο “ολικής ανανέωσης” με περίπου 1.700 σύγχρονα λεωφορεία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Καθυστερήσεις στις ράγες
Στις σταθερές συγκοινωνίες της Αθήνας η εικόνα είναι λιγότερο αισιόδοξη. Στη Γραμμή 1, το έργο ανακατασκευής 14 παλαιών συρμών έχει ήδη υπερβεί κατά πολύ το αρχικό χρονοδιάγραμμα. Η παράδοση του πρώτου ανακατασκευασμένου συρμού, ο οποίος θα αποτελέσει πρότυπο για τους υπόλοιπους 13, είχε προγραμματιστεί για τις 14 Ιουλίου 2026. Τεχνικές αστοχίες που εντοπίστηκαν κατά τους ελέγχους, μεταξύ των οποίων λανθασμένες τοποθετήσεις εξοπλισμού και ελλείψεις προστατευτικών εξαρτημάτων, οδήγησαν σε νέα μετάθεση για τις 7 Αυγούστου.
Η καθυστέρηση των 24 ημερών προστίθεται σε μια ήδη προβληματική πορεία, για την οποία η ΣΤΑΣΥ έχει επιβάλει πρόστιμα περίπου 3,5 εκατ. ευρώ στον ανάδοχο. Η ολοκλήρωση της ανακατασκευής του συνόλου των συρμών έχει μεταφερθεί για τον Μάιο του 2027, ενώ ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε παράδοση τον Οκτώβριο του 2025. Μέχρι να εγκριθεί ο συρμός-πρότυπο, δεν μπορεί να επιταχυνθεί η ανακατασκευή των υπολοίπων, γεγονός που περιορίζει τη διαθεσιμότητα του στόλου και δυσκολεύει τη μείωση των χρόνων αναμονής.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η κατάσταση στις Γραμμές 2 και 3. Οι 28 συρμοί πρώτης γενιάς έχουν συμπληρώσει 26 χρόνια λειτουργίας και είναι οι μοναδικοί στον στόλο της ΣΤΑΣΥ χωρίς κλιματισμό στον χώρο των επιβατών. Από αυτούς, οι 20 εξυπηρετούν τις δύο γραμμές, τέσσερις έχουν ακινητοποιηθεί και άλλοι τέσσερις έχουν παραχωρηθεί στη Γραμμή 1.
Η πρώτη φάση του προγράμματος αναβάθμισης αφορά 12 συρμούς, μεταξύ των οποίων και τους τέσσερις παροπλισμένους. Προβλέπονται εγκατάσταση κλιματισμού, αναβάθμιση βασικών συστημάτων λειτουργίας, κάμερες ασφαλείας, νέες οθόνες και συστήματα ενημέρωσης επιβατών.
Ο προϋπολογισμός ανέρχεται σε 109 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ και η διάρκεια υλοποίησης ορίζεται σε 36 μήνες από την υπογραφή της σύμβασης. Ακόμη και με το αισιόδοξο σενάριο, ο πρώτος αναβαθμισμένος συρμός δεν αναμένεται πριν από το 2028. Μέχρι τότε, μεγάλο μέρος των επιβατών θα συνεχίσει να μετακινείται σε οχήματα χωρίς κλιματισμό, ακόμη και σε περιόδους ακραίων θερμοκρασιών. Για τους υπόλοιπους 16 συρμούς προβλέπεται ξεχωριστός μελλοντικός διαγωνισμός, χωρίς σαφή ημερομηνία έναρξης.
