Μητσοτάκης: Μπόνους ενός έως δύο ορόφων για κατοικίες προς ενοικίαση, ανοίγει ξανά η συζήτηση για τη δόμηση και το στεγαστικό

Η πρόταση για επενδύσεις αποκλειστικά στη μακροχρόνια μίσθωση, η αναφορά στο ΣτΕ και η αντίδραση Δούκα – Στο επίκεντρο και η αξιοποίηση των παλαιών διαμερισμάτων

Τη σύνδεση της στεγαστικής πολιτικής με νέα πολεοδομικά κίνητρα έβαλε στο τραπέζι ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, προτείνοντας περισσότερα τετραγωνικά και ενδεχομένως επιπλέον έναν ή δύο ορόφους για κτίρια που θα κατασκευάζονται αποκλειστικά για μακροχρόνια ενοικίαση. Η παρέμβαση ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση για τα όρια της δόμησης, αυτή τη φορά με αφετηρία την έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών.

Ο πρωθυπουργός περιέγραψε την ιδέα ενός νέου επενδυτικού μοντέλου, στο οποίο οι εταιρείες ανάπτυξης ακινήτων θα αναλαμβάνουν την κατασκευή κατοικιών με αποκλειστικό προορισμό τη μακροχρόνια μίσθωση. Ως αντάλλαγμα, θα μπορούσαν να αποκτούν πρόσθετα δικαιώματα δόμησης, ακόμη και τη δυνατότητα αύξησης του ύψους των κτιρίων.

Τις σχετικές τοποθετήσεις έκανε στη συζήτησή του με τον συγγραφέα Daniel Mendelsohn, στο συνέδριο «Διάλογοι για την Αθήνα: Από τον μύθο στη σύγχρονη πόλη», που διοργανώθηκε στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών. Πρόκειται για πρόταση που ο ίδιος έθεσε προς συζήτηση και όχι για παρουσίαση ενός ολοκληρωμένου πλαισίου εφαρμογής.

Η αναφορά σε νέα πολεοδομικά κίνητρα έρχεται σε συνέχεια όσων είχε δηλώσει ο πρωθυπουργός στη συνέντευξη Τύπου της ΔΕΘ. Απαντώντας σε δημοσιογραφικές ερωτήσεις, είχε αναδείξει το στεγαστικό ως μείζον ζήτημα, σημειώνοντας ότι η κυβέρνηση εξετάζει και δυνατότητες επέκτασης της πόλης για την αύξηση της προσφοράς κατοικιών. Είχε μάλιστα αναφερθεί στον Ελαιώνα, ως μία από τις λίγες περιοχές της Αθήνας που εξακολουθούν να διαθέτουν αδόμητες εκτάσεις που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν κατοικίες για μίσθωση με προσιτά ενοίκια.

Κατασκευή με προορισμό το ενοίκιο

Στον πυρήνα της παρέμβασής του βρίσκεται η εκτίμηση ότι η στεγαστική κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με οικονομική ενίσχυση όσων αναζητούν κατοικία. «Δεν μπορούμε, όμως, να λύσουμε το πρόβλημα μόνο με μέτρα που εστιάζουν στη ζήτηση. Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη προσφορά», ανέφερε.

Σε αυτή τη λογική ενέταξε το μοντέλο «κατασκευή προς ενοικίαση» (build-to-rent), επιδιώκοντας να συνδέσει την κινητοποίηση ιδιωτικών επενδύσεων με την αύξηση των ακινήτων που διατίθενται για μακροχρόνια μίσθωση.

«Θα μπορούσαμε να τους δώσουμε ένα μικρό κίνητρο: να τους επιτρέψουμε να χτίσουν περισσότερα τετραγωνικά μέτρα, αυξάνοντας ίσως το ύψος κατά έναν ή δύο ορόφους. Αυτό θα μπορούσε να είναι μια λύση», είπε χαρακτηριστικά.

Η πρόταση αφήνει προς εξειδίκευση κρίσιμες παραμέτρους: τις περιοχές στις οποίες θα μπορούσαν να εφαρμοστούν τα κίνητρα, το μέγεθός τους και τον τρόπο με τον οποίο θα διασφαλίζεται ότι οι νέες κατοικίες παραμένουν στη μακροχρόνια μίσθωση.

Η αναφορά στο Συμβούλιο της Επικρατείας

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αναφορά του πρωθυπουργού στην ανάγκη συζήτησης με το Συμβούλιο της Επικρατείας για τα περιθώρια εφαρμογής νέων πολεοδομικών κινήτρων. Η πρόταση για πρόσθετους ορόφους επαναφέρει το ζήτημα της αυξημένης δόμησης, αρκετούς μήνες μετά το δικαστικό μπλόκο στα μπόνους του ΝΟΚ, που υποχρέωσε την κυβέρνηση να αναθεωρήσει το σχετικό πλαίσιο.

«Το πρόβλημα είναι ότι, δυστυχώς, το ανώτατο δικαστήριό μας έχει εκδώσει αποφάσεις κατά κινήτρων αυτού του είδους», ανέφερε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, αναγνωρίζοντας το εμπόδιο που θέτουν οι δικαστικές αποφάσεις στον σχεδιασμό αντίστοιχων παρεμβάσεων.

Προχωρώντας ένα βήμα παραπέρα, έθεσε ζήτημα συνεννόησης με το δικαστήριο, προτάσσοντας παράλληλα με την προστασία του περιβάλλοντος και τη συνταγματική υποχρέωση του κράτους για την εξασφάλιση στέγης. «Πρέπει, λοιπόν, να φροντίσουμε να συζητήσουμε και με το δικαστήριο και να συμφωνήσουμε πώς θα βρούμε ισορροπία ανάμεσα αφενός στην προστασία του περιβάλλοντος, που είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη, και, αφετέρου, την ανάγκη εξασφάλισης στέγης, που αποτελεί επίσης συνταγματική υποχρέωση του κράτους», σημείωσε.

Με αυτό το σκεπτικό, ο πρωθυπουργός εισάγει τη στεγαστική ανάγκη ως επιχείρημα υπέρ νέων κινήτρων δόμησης. Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί ένα τέτοιο πλαίσιο ώστε να ενισχύει την προσφορά κατοικιών και ταυτόχρονα να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις που έχει θέσει το ΣτΕ για την προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος.

Αρμόδιες πηγές επισημαίνουν ότι οι παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του στεγαστικού πρέπει να σχεδιάζονται ανά περιοχή, με βάση τα ιδιαίτερα οικιστικά χαρακτηριστικά της, κάτι που επισημάνθηκε και με την τελευταία δικαστική απόφαση για το ΝΟΚ. Στο πλαίσιο αυτό θα μπορούσαν να εξεταστούν επεκτάσεις πόλεων σε αδόμητες ή αραιοδομημένες περιοχές, καθώς και αλλαγές χρήσεων από εμπορική σε κατοικία. Προϋπόθεση, όπως τονίζουν, είναι ο στοχευμένος πολεοδομικός σχεδιασμός, καθώς οι ανάγκες και οι συνθήκες διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή και δεν επιτρέπουν οριζόντιες λύσεις.

Τα παλαιά διαμερίσματα και η επιστροφή στη μακροχρόνια μίσθωση

Πέρα από τις νέες κατασκευές, ο πρωθυπουργός στάθηκε στην αξιοποίηση του υπάρχοντος κτιριακού αποθέματος. Επισήμανε ότι η Αθήνα διαθέτει πολλές παλαιές πολυκατοικίες και περιέγραψε ως μεγάλη πρόκληση την παροχή κινήτρων στους ιδιοκτήτες, ώστε να αναβαθμίσουν τα διαμερίσματά τους και να τα διαθέσουν για μακροχρόνια αντί για βραχυχρόνια μίσθωση.

Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στα φορολογικά κίνητρα για τη μετάβαση από τη βραχυχρόνια στη μακροχρόνια ενοικίαση, καθώς και στους περιορισμούς για νέες βραχυχρόνιες μισθώσεις στο ιστορικό κέντρο. Υπενθύμισε επίσης την επιστροφή ενός μηνιαίου ενοικίου, έως 800 ευρώ, τον Νοέμβριο, παρουσιάζοντάς την ως παρέμβαση άμεσης ανακούφισης των ενοικιαστών.

Πράσινο και άνοιγμα προς τη θάλασσα

Η συζήτηση επεκτάθηκε στη συνολική φυσιογνωμία της Αθήνας, με τον πρωθυπουργό να αναγνωρίζει τις συνέπειες της πυκνής δόμησης και της ανάπτυξης των δεκαετιών του ’50 και του ’60 χωρίς επαρκή πολεοδομικό σχεδιασμό.

Έδωσε έμφαση στο άνοιγμα της πόλης προς τη θάλασσα, στο πάρκο «Αέναον» στο Φάληρο και στην αξιοποίηση του Τατοΐου. Παράλληλα, υπογράμμισε τη σημασία μικρότερων χώρων πρασίνου μέσα στις γειτονιές, λέγοντας ότι «ακόμη και ένα μικρό πάρκο μπορεί να κάνει μεγάλη διαφορά σε μια πυκνοκατοικημένη γειτονιά».

Στο ίδιο πεδίο άσκησε κριτική στον δήμαρχο Αθηναίων για την πρόοδο στη δημιουργία νέων χώρων πρασίνου, αποδίδοντας τη βασική ευθύνη στον δήμο. Έτσι, η συζήτηση για τη στέγαση συνδέθηκε ευθέως με το ευρύτερο ερώτημα για την πρωτεύουσα: πώς θα προσφέρει περισσότερες κατοικίες, εξασφαλίζοντας παράλληλα περισσότερο ελεύθερο χώρο και καλύτερες συνθήκες καθημερινότητας.

Η αντίδραση Δούκα

Η αναφορά σε πρόσθετους ορόφους προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Χάρη Δούκα, ο οποίος συνέδεσε την πρωθυπουργική πρόταση με τα επίμαχα μπόνους του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού.

Ο δήμαρχος Αθηναίων κατηγόρησε τον πρωθυπουργό ότι προτείνει να αντιμετωπιστεί το στεγαστικό φορτώνοντας τις πόλεις «με μερικούς ακόμα τόνους τσιμέντο». Υποστήριξε μάλιστα ότι πραγματικός στόχος είναι «να επαναφέρει τον αντισυνταγματικό ΝΟΚ από το παράθυρο», μέσω μπόνους ορόφων σε κτίρια που θα προορίζονται για μακροχρόνια μίσθωση.

Η αντιπαράθεση αναδεικνύει ήδη τη διαφορετική προσέγγιση ως προς το εργαλείο που προτείνεται: η κυβέρνηση προβάλλει την ανάγκη νέων κινήτρων για αύξηση της προσφοράς, ενώ ο δήμαρχος εστιάζει στην πρόσθετη πολεοδομική επιβάρυνση.