Με το NAZA θα γίνεις μάρτυρας της γενοκτονίας στη Γάζα

Με το «NAZA» των Ισραηλινών Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ συμβαίνει το εξής παράδοξο. Υπό μια έννοια δεν υπάρχει είδηση. Δεν περιμέναμε την ταινία για να μάθουμε ότι συντελείται μια γενοκτονία. Έχουμε δηλαδή ήδη τις ειδησεογραφικές πληροφορίες στο μυαλό μας προτού μπούμε στην αίθουσα για να παρακολουθήσουμε το ντοκιμαντέρ που κέρδισε στο φεστιβάλ της Βενετίας, εκτός από το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής, και το μεγαλύτερο standing ovation στην ιστορία του θεσμού, 24 ολόκληρα λεπτά, αλλά έβαλε τους συντελεστές του σε ένα μόνιμο καθεστώς απειλής από το κράτος του Ισραήλ, το οποίο ετοιμάζει δύο τιμωρητικά νομοσχέδια για όσους συκοφαντούν το IDF (Δυνάμεις Άμυνας του Ισραήλ) που προβλέπουν αφαίρεση της ισραηλινής ιθαγένειας και μεγάλα χρηματικά πρόστιμα. Οι τολμηροί σκηνοθέτες είναι οι ίδιοι δημιουργοί που είχαν κάνει το «Καμία άλλη γη» (2024), το βραβευμένο με Όσκαρ ντοκιμαντέρ όπου ένας Ισραηλινός δημοσιογράφος και ένας Παλαιστίνιος ακτιβιστής κατέγραψαν τους αγώνες των κατοίκων του Μάσαφερ Γιάτα στη Δυτική Όχθη απέναντι στη βία του ισραηλινού στρατού που ήθελε να ισοπεδώσει τα σπίτια τους.

Υπάρχει λοιπόν στο «NAZA» κάτι πέρα από το γεγονός μιας γενοκτονίας που κάνει την ταινία αυτή γροθιά στο στομάχι που όχι μόνο δικαιούται, αλλά είναι αναγκαίο, να ταξιδέψει παντού την αλήθεια της, που δεν είναι άλλη από την αποκάλυψη ενός στυγερού μηχανισμού εξόντωσης των Παλαιστινίων που στηρίζεται σε εξελιγμένα συστήματα παρακολούθησης τηλεφώνων και προηγμένα AI λογισμικά αλλά και μια ψυχρή αίσθηση καθήκοντος από την μεριά των στελεχών το στρατού που δείχνει πάνω απ’ όλα μια τρομακτική κανονικοποίηση των θηριωδιών που καθοδηγεί την ισοπέδωση της Γάζας.

Γιατί οι μαρτυρίες που ακούγονται δεν είναι «αδέσποτες», δεν είναι ανώνυμες πηγές, ούτε γραπτές αφηγήσεις σε εφημερίδες. Έχουν πρόσωπο. Στην κυριολεξία. Είκοσι τέσσερα μέλη του IDF περιγράφουν λεπτομερώς ένα σύστημα εξόντωσης που στήθηκε, όπως χαρακτηριστικά παραδέχεται ένας εξ αυτών, πάνω στο αφήγημα ότι «μετά την 7η Οκτωβρίου δεν υπάρχουν αθώοι, έπρεπε να σβήσουμε τη Γάζα από τον χάρτη». Τα πρόσωπα τους είναι υποφωτισμένα για ευνόητους λόγους ενώ έχει αλλοιωθεί και ο γραφικός τους χαρακτήρας την ώρα που κάνουν σκίτσα πάνω στο χαρτί για να εξηγήσουν τις επιχειρήσεις τους. Σε ένα από αυτά τα σκίτσα, ο Ισραηλινός στρατιωτικός ζωγραφίζει πτώματα Παλαιστινίων οι οποίοι πήγαιναν προς τα σημεία διανομής φαγητού. Σε αυτό το «παιχνίδι» ο στόχος ήταν ένας: να μην καταφέρει κανένας να φτάσει το πακέτο βοήθειας.

«Ήταν σαν να παίζεις ένα videogame από απόσταση», παραδέχεται ένας άλλος, χωρίς ίχνος ρωγμής, που να φανερώνει μεταμέλεια, στη φωνή του. Σαν να περιγράφει μια μέρα στη δουλειά. «Ήταν σαν να είχαν τρελαθεί οι ορμόνες. Ήταν διασκεδαστικό», θα πει κάποιος άλλος. Κι αυτές είναι μερικές μόνο από τις σοκαριστικές ομολογίες.

Ο τίτλος, άλλωστε του ντοκιμαντέρ, ορίζει τη θεματική του. Η λέξη «NAZA» αναφέρεται στις παράπλευρες απώλειες σε μια στρατιωτική επίθεση. Τη χρησιμοποιούν οι στρατιώτες του Ισραήλ για να υπολογίσουν τις απώλειες σε άμαχο πληθυσμό όταν θα χτυπηθεί ένας στρατιωτικός στόχος, δηλαδή ένας μαχητής της Χαμάς. Αυτό όμως, τελικά που μας δείχνει το ντοκιμαντέρ, αυτό δηλαδή που λένε οι Ισραηλινοί υπάλληλοι του στρατού είναι ότι ο όρος ακυρώνεται στην πράξη γιατί καταλαβαίνουμε ότι όταν ένα στρατιωτικός ομολογεί ότι «η εντολή μας ήταν να ισοπεδώσουμε την Γάζα», η διάκριση ανάμεσα σε μαχητές και γυναικόπαιδα δεν είχε καμία σημασία. Άλλωστε, παραδέχονται ότι πολλές φορές δεν επρόκειτο καν για υψηλόβαθμους, στην ιεραρχία της Χαμάς, στόχους. Ομολογούν ακόμα ότι σε γνώση τους βομβάρδιζαν σπίτια κι ας ας γνώριζαν ότι μέσα ήταν πολλά παιδιά ή ότι βομβάρδιζαν οικοδομικά τετράγωνα ακόμα και με 500(!) «παράπλευρες απώλειες» για έναν και μόνο ύποπτο!.

«Για έναν χαμηλόβαθμο μπορούσαμε να γκρεμίσουμε ολόκληρα κτίρια», ακούμε. Κάποια στιγμή αναφέρεται ότι σε τρία χρόνια βομβαρδίστηκαν περίπου 60-70.000 αριθμοί τηλεφώνου. Ποιος ξέρει πόσο μεγαλώνει αυτό το νούμερο με τις παράπλευρες απώλειες. Αδιανόητο. Το «NAZA» πάντως, μιλάει για χιλιάδες επιθέσεις δολοφονίας που έγιναν σε μαζική κλίμακα.

Το φόντο των συνεντεύξεων είναι ένα και σταθερό κατά τη διάρκεια των αφηγήσεων που γίνονται σε μια ταράτσα του Τελ Αβίβ, σε απόσταση μόλις εξήντα χιλιομέτρων από την ισοπεδωμένη Γάζα, σε ημιφωτισμένο κάδρο για λόγους προστασίας που έρχεται σε αντίθεση με το υπόλοιπο φόντο: τα πανύψηλα κτίρια μιας υπερφωτισμένης πόλης, όπου διακρίνονται Ισραηλινοί στα διαμερίσματα τους ή τους χώρους εργασίας τους σε ανυποψίαστες στιγμές καθημερινότητας, την ώρα που ακούμε για εξοντώσεις χιλιάδων Παλαιστινίων μέσα στο σπίτι τους, με όλη την οικογένεια μαζεμένη γύρω από ένα τραπέζι, ή σε ένα σαλόνι να παρακολουθεί τηλεόραση, με ένα μωράκι να κλαίει στο διπλανό δωμάτιο ή μια σύζυγο να μιλάει με τον άντρα για τα τρέχοντας μιας καθημερινότητας, πριν γίνουν όλοι στάχτη.

Σε κάποιες περιπτώσεις το «σύστημα», εξηγούν, λειτουργεί με λέξεις κλειδιά. Αρκεί ένα μήνυμα που εντοπίζουν οι μυστικές υπηρεσίες στο κινητό ενός 12χρονου κοριτσιού που ρωτάει τη μαμά του «πότε θα έρθεις σπίτι από τη δουλειά; ο μπαμπάς γύρισε» για να πατηθεί το κουμπί με στόχο τον ύποπτο πατέρα, κι όποιον πάρει ο Χάρος. Σε μια άλλη περίπτωση, αρκεί ο εντοπισμός ενός τηλεφώνου ενός μέλους της Χαμάς για να γίνει στόχος το σπίτι κι ολόκληρη οικογένεια του, κι ας αποδείχθηκε ότι αυτός ήταν αλλού και απλά είχε αφήσει το κινητό στο σπίτι.

Οι λεπτομέρειες των αφηγήσεων είναι ανατριχιαστικές. Το συναίσθημα της φρίκης μεγεθύνεται βαθμιαία καθ΄ όλη τη διάρκεια του ντοκιμαντέρ. Αυτό όμως, που είναι πραγματικά σοκαριστικό είναι ο τόνος της φωνής των συνεντευξιαζόμενων μελών του ισραηλινού στρατού, όπου δύσκολα εντοπίζονται σημάδια μεταμέλειας-ίσως κάποια αμυδρά σημάδια λύπης σε λίγους. Γιατί αυτό που περιγράφουν είναι το πώς η εντολή για μια γενοκτονία ήταν εγγεγραμμένη ως αίσθηση υψηλού καθήκοντος, σχεδόν σαν μια γραφειοκρατική διεκπεραίωση καθημερινού καθηκοντολογίου-«περνούσα στην επόμενη αποστολή χωρίς να σκέφτομαι», δηλώνει ένας από τους μάρτυρες. Με λίγα λόγια, η απόλυτη κανονικοποίηση της βίας και, ναι, η περίφημη κοινοτοπία του κακού της Χάνα Άρεντ μας έρχεται κατευθείαν στο μυαλό, και δυστυχώς είναι πολλές οι φορές που την επικαλούμαστε και την θυμόμαστε τα τελευταία χρόνια. Και τι ειρωνεία σε ένα πλάνο του «NAZA» βλέπουμε μια αφίσα στην Ταινιοθήκη του Τελ Αβίβ για ένα αφιέρωμα στον Κλοντ Λανζμάν, δημιουργό του θρυλικού «Shoah», ταινία ορόσημο για το Ολοκαύτωμα.

Το δικό μου μυαλό πάντως, έκανε και μια ακόμα ευθεία αναφορά στη «Ζώνη ενδιαφέροντος», τη συγκλονιστική ταινία του Τζόναθαν Γκλέιζερ-τον οποίο βρίσκουμε στους παραγωγούς της ταινίας μαζί με την εφημερίδα Guardian. Σε εκείνη την ταινία ο Γκλέιζερ δεν έδειχνε ούτε ένα πλάνο φρίκης, η βία όμως, κατέκλυζε τις αισθήσεις μέσα από τον ήχο ενός φουγάρου που δούλευε ασταμάτητα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης και την παρακολούθηση της καθημερινότητας μιας οικογένειας Ναζί που την ώρα που η γυναίκα ανησυχούσε για τα λουλούδια της και τα πότιζε, ο άντρας της έδινε εντολές για την εξόντωση Εβραίων στο στρατόπεδο που βρισκόταν «μεσοτοιχία» με το νοικοκυρεμένο σπίτι τους. Στο ντοκιμαντέρ των Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ ακούμε κάποια στιγμή έναν από τους Ισραηλινούς στρατιωτικούς να λέει «οι ΝΑΖΙ ήταν σατανικοί, αλλά τι λέει αυτό για μένα….». Κι αυτή είναι μία από τις πολλές σκέψεις που παίρνεις μαζί σου μετά το τέλος του συγκλονιστικού ντοκιμαντέρ που έχει τον τίτλο «NAZA».

Το «NAZA» βγαίνει στις αίθουσες στις 2 Οκτωβρίου από την εταιρεία διανομής «Filmtrade»