Σε μια προσπάθεια να εξασφαλιστεί συμφωνία σε συγκεκριμένα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, που θα ανοίξει τον δρόμο για επανέναρξη των διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό, έχουν επικεντρωθεί οι διπλωματικές διεργασίες των τελευταίων ημερών. Η προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, επιχειρεί να εξασφαλίσει τις τελικές απαντήσεις των δύο πλευρών, ενώ η σημερινή επίσκεψη του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν στα κατεχόμενα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Το βασικό ζητούμενο είναι να υπάρξει μια πρώτη συμφωνία, η οποία θα επιτρέψει στον Αντόνιο Γκουτέρες να προχωρήσει σε νέα πρωτοβουλία, με απώτερο στόχο την επανέναρξη των συνομιλιών που έχουν ουσιαστικά διακοπεί από το ναυάγιο του Κραν Μοντανά το 2017.
Η αισιοδοξία που εκφράζει ο Κύπριος Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης στηρίζεται στις επαφές της Ολγκίν με την τουρκοκυπριακή πλευρά και στην ανταλλαγή μηνυμάτων με την Άγκυρα. Ωστόσο, μέχρι το πρωί της Παρασκευής 6 Νοεμβρίου δεν είχε ανακοινωθεί οριστική συμφωνία.
Τέσσερα οδοφράγματα και αποναρκοθέτηση
Σύμφωνα με πληροφορίες που μετέδωσε το τουρκικό πρακτορείο ANKA, επικαλούμενο διπλωματικές πηγές, η Ολγκίν έχει θέσει ενώπιον των δύο πλευρών ένα πακέτο μέτρων οικοδόμησης εμπιστοσύνης, ζητώντας τις απαντήσεις τους μέχρι σήμερα.
Στο πακέτο περιλαμβάνεται η διάνοιξη τεσσάρων νέων σημείων διέλευσης μεταξύ ελεύθερων και κατεχόμενων περιοχών, στη Μια Μηλιά, στη διαδρομή Αθηένου, Πυροΐου και Αγλαντζιάς, στη διαδρομή Λουρουτζίνας και Λυμπιών και στη σύνδεση Κάμπου με Καραβοστάσι.
Η τελευταία πρόταση αποτελεί εναλλακτική επιλογή έναντι της διάνοιξης σημείου διέλευσης στην περιοχή των Κοκκίνων, την οποία η τουρκική πλευρά δεν αποδέχεται, επικαλούμενη στρατιωτικούς λόγους.
Παράλληλα, το πακέτο περιλαμβάνει την αποναρκοθέτηση εκτάσεων 70.000 τετραγωνικών μέτρων σε καθεμία από τις δύο πλευρές. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η ελληνοκυπριακή πλευρά αντιμετωπίζει θετικά την πρόταση, ενώ η τουρκοκυπριακή ζητάει ευρύτερη αποναρκοθέτηση.
Οι προσπάθειες έχουν επικεντρωθεί σε συγκεκριμένες προτάσεις, με τις δύο πλευρές να εμφανίζονται πιο κοντά στο ζήτημα των διελεύσεων, αλλά να διατηρούν διαφορές ως προς την αποναρκοθέτηση.
Ο Φιντάν στα κατεχόμενα πριν από την τριμερή
Η σημερινή επίσκεψη του Χακάν Φιντάν στα κατεχόμενα πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία η τουρκοκυπριακή πλευρά καλείται να τοποθετηθεί επί των προτάσεων που βρίσκονται στο τραπέζι.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών αναμένεται να συναντηθεί με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, ενώ στο πρόγραμμά του περιλαμβάνονται επαφές με τον λεγόμενο πρωθυπουργό Ουνάλ Ουστέλ και τον λεγόμενο υπουργό Εξωτερικών Ταχσίν Ερτουγρούλογλου.
Η Άγκυρα έχει επιβεβαιώσει ότι αντικείμενο των συναντήσεων θα είναι και οι τελευταίες εξελίξεις στο Κυπριακό. Παράλληλα, όμως, τουρκικές διπλωματικές πηγές επανέλαβαν, μέσω του πρακτορείου Anadolu, ότι η Τουρκία θεωρεί ως ρεαλιστική λύση τη συνύπαρξη δύο χωριστών κρατών, με κυριαρχική ισότητα και ίσο διεθνές καθεστώς.
Η θέση αυτή βρίσκεται σε αντίθεση με το πλαίσιο της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας, στη βάση των σχετικών αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, το οποίο υποστηρίζει η Κυπριακή Δημοκρατία.
Ο ίδιος ο Έρχιουρμαν είχε δηλώσει στις 3 Νοεμβρίου ότι βρίσκεται σε πλήρη διαβούλευση με την Άγκυρα, επισημαίνοντας ότι επιδιώκει διαπραγματεύσεις που θα έχουν ως αποτέλεσμα τη λύση και όχι συνομιλίες χωρίς κατάληξη.
Το μήνυμα της Άγκυρας μέσω του «πρέσβη»
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διπλωματική επικοινωνία που προηγήθηκε της επίσκεψης Φιντάν. Η Μαρία Άνχελα Ολγκίν συναντήθηκε στις 3 Νοεμβρίου με τον Αλί Μουράτ Μπαστσερί, τον λεγόμενο “πρέσβη” της Τουρκίας στα κατεχόμενα, προκαλώντας την αντίδραση της κυπριακής κυβέρνησης.
Η προσωπική απεσταλμένη του Γκουτέρες διευκρίνισε ότι η συνάντηση πραγματοποιήθηκε προκειμένου να παραλάβει μήνυμα από τον Τούρκο υφυπουργό Εξωτερικών, το οποίο στη συνέχεια μετέφερε στον Νίκο Χριστοδουλίδη.
Ο Κύπριος κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης χαρακτήρισε τη συνάντηση απαράδεκτη, σημειώνοντας ωστόσο ότι το μήνυμα επέτρεψε τη συνέχιση των επαφών. Από την πλευρά του, ο Νίκος Χριστοδουλίδης εκτίμησε ότι το περιεχόμενο της επικοινωνίας δημιουργεί προοπτικές θετικών εξελίξεων, χωρίς να αποκαλύψει περισσότερα στοιχεία.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη δείχνει ότι η Άγκυρα συμμετέχει ενεργά στις διεργασίες, έστω και μέσω έμμεσης διπλωματικής επικοινωνίας, πριν από την επίσημη τοποθέτηση της τουρκοκυπριακής πλευράς.
Αισιοδοξία Χριστοδουλίδη για ανακοινώσεις
Ο Κύπριος Πρόεδρος εμφανίστηκε χθες περισσότερο αισιόδοξος για την πορεία των προσπαθειών, μετά από τηλεφωνική συνομιλία με τη Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Όπως δήλωσε, η διαδικασία βρίσκεται στο στάδιο των τελικών απαντήσεων και είναι πιθανό να υπάρξουν συγκεκριμένες ανακοινώσεις μέσα στο Σαββατοκύριακο.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης διευκρίνισε ότι οι συζητήσεις δεν περιορίζονται στα νέα οδοφράγματα, αλλά καλύπτουν και τους τρεις άξονες που έχει θέσει ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ. Πρόκειται για τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, τη μεθοδολογία των μελλοντικών διαπραγματεύσεων και την ουσία του Κυπριακού.
Η Λευκωσία θεωρεί ότι μια συμφωνία σε συγκεκριμένα πρακτικά μέτρα μπορεί να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για το επόμενο στάδιο της διαδικασίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι έχουν ξεπεραστεί οι διαφορές στα βασικά ζητήματα της λύσης.
Τη Δευτέρα η τριμερής συνάντηση
Τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν επισήμως ότι η τριμερής συνάντηση Χριστοδουλίδη, Έρχιουρμαν και Ολγκίν θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα , στις 11 το πρωί, στην κατοικία του επικεφαλής της αποστολής του ΟΗΕ, στην νεκρή ζώνη της Λευκωσίας.
Η συνάντηση θα αποτελέσει την πρώτη ευκαιρία για να διαπιστωθεί εάν οι τελευταίες διπλωματικές επαφές έχουν οδηγήσει σε συγκεκριμένες συγκλίσεις.
Η Ολγκίν έχει πραγματοποιήσει διαδοχικές συναντήσεις με τους δύο ηγέτες, προσπαθώντας να εξασφαλίσει απαντήσεις σε ζητήματα που παραμένουν ανοικτά. Παράλληλα, στις 5 Νοεμβρίου συναντήθηκε με τους συμπροέδρους των 13 δικοινοτικών τεχνικών επιτροπών, στο πλαίσιο της προσπάθειας για ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των δύο κοινοτήτων.
Ο επόμενος στόχος είναι η διάσκεψη 5+1
Εφόσον υπάρξει συμφωνία στα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, το επόμενο βήμα που εξετάζεται είναι μια συνάντηση των δύο ηγετών με τον ίδιο τον Αντόνιο Γκουτέρες.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδόθηκαν από τουρκικές διπλωματικές πηγές, σε μια τέτοια συνάντηση θα μπορούσε να εξεταστεί η μεθοδολογία των διαπραγματεύσεων, ώστε στη συνέχεια να ανοίξει ο δρόμος για μια διευρυμένη διάσκεψη 5+1, με τη συμμετοχή των δύο κυπριακών πλευρών, της Ελλάδας, της Τουρκίας και της Βρετανίας, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ είχε καταστήσει σαφές κατά την επίσκεψή του στην Κύπρο, στις 29 Ιουλίου, ότι η σύγκληση νέας διευρυμένης συνάντησης προϋποθέτει επαρκή προετοιμασία σε θέματα εμπιστοσύνης, μεθοδολογίας και ουσίας, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκλίσεις που έχουν επιτευχθεί κατά το παρελθόν.
Για την κυπριακή κυβέρνηση, στόχος παραμένει η επανέναρξη των ουσιαστικών συνομιλιών από το σημείο στο οποίο διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, με αξιοποίηση των προηγούμενων συγκλίσεων.
Η δυσκολία βρίσκεται στο γεγονός ότι, ενώ οι δύο πλευρές συζητούν πρακτικά μέτρα που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα, εξακολουθούν να υπάρχουν θεμελιώδεις διαφωνίες για τη μορφή της επιδιωκόμενης λύσης.
Αυτό ακριβώς είναι και το ζήτημα που καλείται να αντιμετωπίσει η πρωτοβουλία του ΟΗΕ. Μια συμφωνία για νέα σημεία διέλευσης και αποναρκοθέτηση μπορεί να αποτελέσει σημαντικό βήμα για την καθημερινότητα των Κυπρίων και τη δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης. Δεν αρκεί όμως από μόνη της για να διασφαλίσει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.
Οι απαντήσεις που θα δοθούν μετά τις σημερινές επαφές Φιντάν στα κατεχόμενα και η έκβαση της συνάντησης της Δευτέρας θα δείξουν αν η κινητικότητα των τελευταίων ημερών μπορεί να αποκτήσει ουσιαστική συνέχεια.
Μανώλης Καλατζής – Λευκωσία
