Κυκλοφοριακό χάος και σήμερα – Στην Αθήνα τα αυτοκίνητα κινούνται με 17 χλμ./ώρα

Λεωφορεία των δήμων που μεταφέρουν δωρεάν τους μαθητές στα σχολεία τα πρωινά, κυλιόμενα όρια ταχύτητας ανάλογα με την κίνηση, διαφορετικά ωράρια προσέγγισης των πλοίων στον Πειραιά και τροφοδοσίας, φανάρια που θα ελέγχονται από Τεχνητή Νοημοσύνη, μετατροπή της λεωφόρου Βουλιαγμένης σε ταχείας κυκλοφορίας χωρίς φανάρια. Αυτές είναι μερικές από τις προτάσεις που ετοιμάζονται να καταθέσουν στην κυβέρνηση επιστημονικοί φορείς για την αντιμετώπιση της κίνησης στην Αττική, η οποία θα γίνεται όλο και χειρότερη, ιδιαίτερα όσο πλησιάζουν οι γιορτές όπως φάνηκε το πρωί της Δευτέρας όταν λόγω τροχαίων και βροχής οι βασικές λεωφόροι ήταν γεμάτοι από αυτοκίνητα για αρκετές ώρες.

Οι παρεμβάσεις που εισηγούνται οι ειδικοί είναι η μία πλευρά του νομίσματος. Λύσεις για το κυκλοφοριακό δίνουν και τα έργα που βρίσκονται σε εξέλιξη ή ολοκληρώνονται, όπως η νέα έξοδος της Μεταμόρφωσης, η οποία ολοκληρώνεται αυτό το διάστημα και θα δώσει «ανάσες» στην Αττική και την εθνική οδό, μειώνοντας στο μισό τον χρόνο μποτιλιαρίσματος: Με τη νέα έξοδο που θα δοθεί στην κυκλοφορία εκτιμάται ότι θα μειωθούν οι χρόνοι καθυστέρησης συνολικά κατά μέσο όρο στα 10 από τα 20 λεπτά σήμερα. Θα μειωθεί δηλαδή κατά 50% ο χρόνος που χάνουν οι οδηγοί περιμένοντας να βγουν από την Αττική οδό στην εθνική οδό, σήμερα. «Είναι κάτι που έπρεπε να γίνει εδώ και πολύ καιρό», λέει στο «ΘΕΜΑ» ο υπουργός Μεταφορών, Υποδομών και Δικτύων, Χρίστος Δήμας. Είναι ένα από τα στοιχήματα που κερδήθηκαν. Οχι όμως όλη η «παρτίδα».

Νέες προτάσεις

Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν στο «ΘΕΜΑ» ότι «η πόρτα παραμένει ανοιχτή» σε όλους τους φορείς, σε ό,τι αφορά προτάσεις που θα βοηθήσουν στην αποσυμφόρηση της Αθήνας, της Θεσσαλονίκης και των άλλων αστικών κέντρων, επισημαίνοντας ότι ο πρωθυπουργός τις έχει ακούσει και επεξεργαστεί προσωπικά.

Εως τώρα, το βάρος έχει πέσει, όπως είχε αποφασιστεί στην τελευταία σχετική σύσκεψη στο Μαξίμου, στην καλύτερη διαχείριση των καθημερινών περιστατικών που προκαλούν καθυστερήσεις, με προτεραιοποίηση στον Κηφισό. Για παράδειγμα, υπάρχει γερανός της Τροχαίας, ο οποίος βρίσκεται σε διαρκή ετοιμότητα, ιδιαίτερα τις ώρες αιχμής, στην έξοδο της λεωφόρου Αχαρνών, ενώ υπάρχει μέριμνα να απομακρύνονται άμεσα τα οχήματα από βλάβες, μικροσυγκρούσεις κ.ά. Ταυτόχρονα, λαμβάνονται μέτρα μείωσης της κυκλοφορίας των φορτηγών στον Κηφισό.

Εξυπνα φανάρια

Αυτό το διάστημα αναμένεται να τεθούν υπό εξέταση και άλλα μέτρα που θα αποσυμφορήσουν την κίνηση στο Λεκανοπέδιο. Ενα από αυτά είναι η τοποθέτηση έξυπνων φαναριών, τα οποία με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης διαβάζουν την κίνηση και ανάβουν ή σβήνουν ή διαρκούν με κριτήριο να μην προκαλείται μποτιλιάρισμα.

Επιστημονικοί φορείς, όπως ο Σύλλογος Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων, έχουν επεξεργαστεί και πιο τολμηρές προτάσεις. Μία από αυτές είναι η κατάργηση του Δακτυλίου, ο οποίος φέτος συμπληρώνει 48 χρόνια από την πιλοτική εφαρμογή του (το 1979, ως μέτρο για οικονομία καυσίμων). Οι ειδικοί χαρακτηρίζουν το μέτρο αναχρονιστικό, καθώς δημιουργήθηκε για να περιοριστεί το νέφος στην Αθήνα. Σήμερα, επισημαίνει η πρόταση των συγκοινωνιολόγων, αυτό το μέτρο δεν βοηθά και θα μπορούσε να εκσυγχρονιστεί με τη διαφοροποίησή του, επιτρέποντας να κυκλοφορούν στο κέντρο αυτοκίνητα με κλιμακωτά χαμηλότερες εκπομπές ρύπων ή μηδενικές.

Μηχανικοί του ΤΕΕ επεξεργάζονται μια άλλη πρόταση, η οποία εφαρμόζεται πιλοτικά σε κάποιες πρωτεύουσες του κόσμου για περιορισμό της πρωινής κίνησης. Προτείνουν να αναλάβουν οι δήμοι τη δωρεάν -και αποκλειστική- μετακίνηση των μαθητών, με λεωφορεία των δημοτικών συγκοινωνιών. Με αυτόν τον τρόπο θα αποσυμφορηθεί η κίνηση «των 07.45», με τους γονείς που κάνουν παράκαμψη και σύντομη στάση, προκαλώντας μποτιλιάρισμα πίσω τους, για να αφήσουν τα παιδιά τους στο σχολείο. Αν και ο Δήμος Αθηναίων δοκιμάζει πιλοτικά κάτι παρεμφερές, για να μετατραπεί σε πραγματικότητα αυτή η ιδέα, θα χρειάζονταν πολλές ακόμα λεπτομέρειες. Μία από αυτές είναι η αλλαγή του νόμου για με τις δημοτικές συγκοινωνίες, καθώς σήμερα απαγορεύεται τα λεωφορεία ενός δήμου να πραγματοποιούν δρομολόγια στα όρια άλλων δήμων.

Αλλη πρόταση θέλει το ωράριο των σχολείων να διαφοροποιείται, έστω και ελάχιστα. Μελέτη των ερευνητών Αντώνιου Γεωργαντά, Στέλιου Τιμοθέου και Χρίστου Γ. Παναγιώτου του Πανεπιστημίου Κύπρου, που υποβλήθηκε προς δημοσίευση στο επιστημονικό περιοδικό «Transportation Research», διαπιστώνει, μέσα από προσομοίωση, ότι η διαφοροποίηση των σχολικών ωραρίων κατά μόλις 12 λεπτά ανά σχολείο (άλλο νωρίτερα, άλλο αργότερα, άλλο καθόλου) συνδέθηκε με μείωση έως 17,2% του συνολικού χρόνου παραμονής των οχημάτων στους δρόμους.

Αλλες προτάσεις που έχουν πέσει στο τραπέζι είναι το ξήλωμα των φωτεινών σηματοδοτών στη λεωφόρο Βουλιαγμένης για να μετατραπεί σε ταχείας κυκλοφορίας, όπως η Συγγρού (ο Σύλλογος Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων έχει επισημάνει την ανάγκη αναβάθμισης της Βουλιαγμένης με ανισόπεδους κόμβους), αλλά και η προσθήκη έξυπνων φαναριών. Αυτή η λύση έχει εφαρμοστεί με επιτυχία στη Θεσσαλονίκη, κάτι που την κάνει πιο πειστική για να εφαρμοστεί και στην Αθήνα, με ένα συνεργαζόμενο με τις κάμερες σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης που θα «διαβάζει» ζωντανά την κίνηση και θα ρυθμίζει τη διάρκεια των φωτεινών σηματοδοτών.

Οι νταλίκες

Φυσικά, το μέτρο το οποίο προτείνεται από τους περισσότερους φορείς είναι η αλλαγή των ωραρίων τροφοδοσίας. Εδώ προτείνεται η συνεννόηση ώστε τα καράβια να προσεγγίζουν σε συγκεκριμένες ώρες το λιμάνι του Πειραιά και να αποφεύγεται το κυκλοφοριακό έμφραγμα που προκαλείται από τις νταλίκες. Ομοίως, η τροφοδοσία των καταστημάτων -σούπερ μάρκετ κ.λπ.- να γίνεται σε διαφορετικές ώρες από τις σημερινές, ώστε να μην επιβαρύνεται η κυκλοφορία των οχημάτων στους δρόμους του Λεκανοπεδίου.

Συγκοινωνιολόγοι και μηχανικοί προτείνουν επίσης τη δημιουργία ποδηλατόδρομων και χώρων περπατήματος, αλλά και περαιτέρω ενίσχυση των Μέσων Μαζικής Μεταφοράς, ώστε αυτά να γίνουν ελκυστικότερα στο κοινό και να πεισθεί να αφήσει το αυτοκίνητο και να μετακινηθεί με αυτά. Για να γίνει αυτό, πρέπει να υπάρχουν συχνά δρομολόγια, νέα μέσα, αρκετός χώρος σε αυτά και εγγυημένος, σύντομος χρόνος προσέγγισης του προορισμού.

Στις μακροπρόθεσμες προτάσεις που έχει στα χέρια της η κυβέρνηση και στον υπάρχοντα σχεδιασμό περιλαμβάνονται έργα, όπως νέοι παρακαμπτήριοι οδικοί άξονες, ολοκλήρωση της γραμμής 4 του Μετρό και άλλα. Μέχρι το τέλος του 2026, όσοι βγαίνουν από την Αττική οδό προς Λαμία στη Μεταμόρφωση θα βρίσκουν δύο εξόδους αντί για μία. Είναι η πρώτη από μια σειρά παρεμβάσεων που θα αποτελέσουν κυκλοφοριακές ανάσες για το Λεκανοπέδιο.

Ο κόμβος Μεταμόρφωσης είναι το σημείο όπου η Αττική οδός συναντά την εθνική οδό Αθηνών – Λαμίας. Εως τώρα, σε αυτήν την έξοδο συναντώνται δύο ρεύματα από διαφορετικές ροές (από Αεροδρόμιο και Ελευσίνα) που συγχωνεύονται σε μία λωρίδα, με αποτέλεσμα την πρόκληση κυκλοφοριακού χάους, αφού οι οδηγοί που έρχονται από το «Ελ. Βενιζέλος» ακινητοποιούνται παραχωρώντας προτεραιότητα σε αυτούς που έρχονται από Ελευσίνα, οι οποίοι με τη σειρά τους κόβουν ταχύτητα για να μην προκληθεί ατύχημα. Το αποτέλεσμα είναι ουρές 3-4 χιλιομέτρων τις ώρες αιχμής και αναμονές τουλάχιστον μισής ώρας.

Η λύση είναι μικρής κλίμακας. Διαμορφώνονται δύο ξεχωριστές έξοδοι, σε απόσταση περίπου 150 μέτρων η μία από την άλλη, ώστε κάθε ρεύμα να μπαίνει στην Εθνική από δική του λωρίδα. Το κόστος, περίπου 2,5 έως 3 εκατ. ευρώ, αναλαμβάνει το Δημόσιο, ενώ το υπουργείο έχει δηλώσει ότι η παρέμβαση δεν θα επηρεάσει τα διόδια. Με την κατασκευή νέας εξόδου που θα διαχωρίζει τους ερχόμενους από διαφορετικές κατευθύνσεις οδηγούς, θα αποσυμφορηθεί ο κόμβος της Μεταμόρφωσης, βελτιώνοντας τη ροή της κυκλοφορίας στο σημείο κατά τουλάχιστον 50%. Με αυτόν τον τρόπο, «τσεκάρεται ένα κουτάκι» από τα πολλά προβληματικά σημεία της πρωτεύουσας. Με τη νέα έξοδο, εκτιμάται ότι θα μειωθούν οι χρόνοι καθυστέρησης στο ρεύμα από Ελευσίνα από 18 σε 9 λεπτά, στο ρεύμα από Αεροδρόμιο από 22 σε 11 λεπτά και συνολικά (μέση καθυστέρηση) από 20 σε 10 λεπτά.

Παράκαμψη Κηφισού

Επιπλέον, η αποσυμφόρηση δεν αφορά μόνο την Αττική οδό αλλά και την εθνική οδό. Οπως εξηγούν οι ειδικοί, όταν η έξοδος προς Λαμία θα εκκενώνεται με πιο σταθερό ρυθμό, θα μειωθούν οι διαδοχικές επιβραδύνσεις πάνω στην Εθνική, κυρίως στα πρώτα χιλιόμετρα μετά τη Μεταμόρφωση, όπου η κυκλοφορία συχνά κολλάει.

Η έξοδος της Μεταμόρφωσης αποτελεί κομμάτι ενός ευρύτερου σχεδιασμού παρεμβάσεων (όπως ο τριπλός κόμβος Σκαραμαγκά), οι οποίες συνδυαστικά μπορούν να κατανείμουν καλύτερα τα βαρέα οχήματα και να περιορίσουν τη συγκέντρωσή τους μέσα στον αστικό ιστό. Η κυβέρνηση μελετά επίσης και άλλα έργα, όπως την παράκαμψη του Κηφισού και την επέκταση της Αττικής οδού προς Ραφήνα/Λαύριο ώστε η νέα έξοδος της Μεταμόρφωσης να λειτουργεί ως μέρος ενός ολοκληρωμένου δικτύου λύσεων.

Ο κόμβος Σκαραμαγκά

Στη δυτική πλευρά του Λεκανοπεδίου, το έργο που ξεκινά είναι ο τριπλός κόμβος Σκαραμαγκά. Η σύμβαση υπογράφηκε στις 13 Ιουλίου, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, με ανάδοχο την κοινοπραξία ΜΕΤΚΑ – Δομική Κρήτης. Το συμβατικό αντικείμενο είναι περίπου 60 εκατ. ευρώ και ο χρόνος κατασκευής 36 μήνες από την υπογραφή. Με αυτό το χρονοδιάγραμμα, η παράδοση τοποθετείται στο καλοκαίρι του 2029.

• Παρά το όνομα, δεν πρόκειται για έναν κόμβο αλλά για ένα πακέτο παρεμβάσεων:
• – n ολοκλήρωση του τελευταίου τμήματος της Δυτικής Περιφερειακής Λεωφόρου Αιγάλεω, μήκους 1,5 χλμ.
• – n ανισόπεδος ημικόμβος Σκαραμαγκά, που συνδέει τη Δυτική Περιφερειακή με την εθνική οδό Αθηνών – Κορίνθου
• – n αναβάθμιση της Αθηνών – Κορίνθου σε τρεις λωρίδες κυκλοφορίας στο τμήμα Σχιστού – Σκαραμαγκά
• – n ανισόπεδος κόμβος Ναυπηγείων στη λεωφόρο Σχιστού, στη θέση της σηματοδοτούμενης διασταύρωσης με την Παλάσκα.

Από την περιοχή περνούν καθημερινά περίπου 100.000 οχήματα, από τα οποία 20.000 είναι φορτηγά. Σημαντικό μέρος των φορτηγών εξυπηρετεί το λιμάνι του Πειραιά και τις βιομηχανικές ζώνες του Θριασίου. Η κυβέρνηση παρουσιάζει το έργο κυρίως ως διέξοδο γι’ αυτά προς την Αττική οδό, ώστε να μην μπαίνουν στον αστικό ιστό. Σύμφωνα με τις προσομοιώσεις του υπουργείου, η μέση ταχύτητα στην περιοχή ανεβαίνει από 28 σε 47 χλμ./ώρα. Η εξοικονόμηση χρόνου υπολογίζεται σε 1.600 ώρες την ημέρα για τα επιβατικά και σε 490 ώρες για τα φορτηγά. Μια απλή διαίρεση δείχνει τι σημαίνει αυτό για τον οδηγό. Οι 1.600 ώρες είναι 96.000 λεπτά. Μοιρασμένα στα περίπου 80.000 επιβατικά της ημέρας, αντιστοιχούν σε περίπου 1,2 λεπτά ανά διέλευση. Για τα φορτηγά, 29.400 λεπτά σε 20.000 οχήματα δίνουν περίπου 1,5 λεπτό το καθένα.

Διαρκής εφιάλτης

Μπορούν τα παραπάνω να μας γλιτώσουν από αυτόν τον εφιάλτη; «Απλώς μας αγοράζουν λίγο χρόνο», λένε οι συγκοινωνιολόγοι, οι οποίοι τονίζουν ότι όσο περνά ο καιρός, η κίνηση στους δρόμους θα χειροτερεύει. Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας GPS Tomtom, η Αθήνα το 2025 είχε μέσο όρο συμφόρησης 44%, με μέση ταχύτητα 29,3 χιλιόμετρα ανά ώρα. Αν το συγκρίνουμε αυτό με το πρωινό της προηγούμενης Πέμπτης (22 Οκτωβρίου και ώρα 8.26-8.55) σε ώρα αιχμής, το επίπεδο συμφόρησης έφτανε το 84% και η μέση ταχύτητα τα 16,9 χλμ./ώρα. Την εξεταζόμενη ώρα, η Tomtom μέτρησε 166 μποτιλιαρίσματα, συνολικού μήκους 76,8 χλμ. και ο μέσος οδηγός στο Λεκανοπέδιο χρειαζόταν 15 λεπτά για να διανύσει μόλις 4,2 χλμ.

Ο καθηγητής και διευθυντής του Τομέα Μεταφορών και Συγκοινωνιακής Υποδομής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, Γιώργος Γιαννής, έχει πει ότι την επόμενη διετία-τριετία η κατάσταση θα χειροτερεύσει, κάτι στο οποίο συμφωνεί και ο πρόεδρος των Ελλήνων Συγκοινωνιολόγων, Θανάσης Τσιάνος, που έχει εξηγήσει ότι καθώς τα αυτοκίνητα αυξάνονται (120.000 επιπλέον προστίθενται κάθε χρόνο στους δρόμους, το οδικό δίκτυο σήμερα καλείται να διαχειριστεί 4-6 εκατ. οχήματα, ενώ έχει σχεδιαστεί για να «σηκώσει» 2 εκατ.), η μέση ταχύτητά τους μειώνεται. Σήμερα η μέση ταχύτητα των οχημάτων στις ώρες αιχμής δεν ξεπερνά τα 17 χιλιόμετρα την ώρα, το 2027 αναμένεται έως και κατά 5 χλμ./ώρα μικρότερη, ενώ οι χρόνοι και τα μήκη (σε χιλιόμετρα) των μποτιλιαρισμάτων να έχουν υπερδιπλασιαστεί σε μια δεκαετία, επιμηκύνοντας και τις ώρες αιχμής.

ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ