Η κυριαρχία της Ρωσίας στην πύλη της προς τη Μαύρη Θάλασσα υποχωρεί, καθώς μια σειρά ουκρανικών επιθέσεων ανάγκασε τη Μόσχα να αναστείλει αυτή την εβδομάδα την κυκλοφορία στη σημαντική θαλάσσια οδό, περιορίζοντας την ικανότητα του Κρεμλίνου να διεξάγει εμπορικές συναλλαγές με τον υπόλοιπο κόσμο.
Η εξέλιξη αυτή αποτελεί σημαντική ανατροπή των δεδομένων για τη Ρωσία, καθώς η Θάλασσα του Αζόφ παρέμενε επί χρόνια εκτός της εμβέλειας του Κιέβου, προσφέροντας στη Ρωσία μια βολική βάση για την πραγματοποίηση επιθέσεων κατά της Ουκρανίας και συνδέοντας τεράστιες περιοχές της νότιας Ρωσίας με τους ωκεανούς του κόσμου.
Ωστόσο, οι πρόσφατες εξελίξεις στο πρόγραμμα μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) της Ουκρανίας έχουν αλλάξει αυτή την κατάσταση. Ο Ρόμπερτ Μπρόβντι, διοικητής των ουκρανικών δυνάμεων drones, δήλωσε την Τετάρτη ότι το Κίεβο έπληξε 116 ρωσικά πλοία στη Θάλασσα του Αζόφ μέσα στις τελευταίες μόλις εννέα ημέρες — μια απότομη αύξηση.
Προηγουμένως, οι επιθέσεις κατά ρωσικών πλοίων περιορίζονταν κυρίως στον “σκιώδη στόλο” και σε στρατιωτικά πλοία. Το CNN δεν μπορεί να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα τον ισχυρισμό του Μπρόβντι, ωστόσο βίντεο από ορισμένες πρόσφατες επιθέσεις, τα οποία δημοσιοποίησαν Ουκρανοί αξιωματούχοι, δείχνουν απευθείας πλήγματα.
Οι αδιάκοπες επιθέσεις ανάγκασαν τη Ρωσία να αναστείλει την κυκλοφορία μέσω της Θάλασσας του Αζόφ, κλείνοντας τα δύο σημεία διέλευσης στις άκρες της: το Κανάλι Ντον-Αζόφ, το οποίο συνδέει τη θάλασσα με τα εσωτερικά υδάτινα δίκτυα, και τα Στενά του Κερτς, τα οποία τη συνδέουν με τη Μαύρη Θάλασσα.
Δορυφορικές εικόνες και υπηρεσίες παρακολούθησης πλοίων δείχνουν μεγάλες ουρές πλοίων που περιμένουν και στις δύο πλευρές της θάλασσας.
Η Ουκρανία έχει σημειώσει αυξανόμενες επιτυχίες στη στοχοποίηση του σκιώδους στόλου της Ρωσίας, δηλαδή των πετρελαιοφόρων που μεταφέρουν καύσιμα υπό κυρώσεις. Ωστόσο, ο αποκλεισμός της Θάλασσας του Αζόφ θα μπορούσε να έχει ευρύτερες επιπτώσεις, επηρεάζοντας ακόμη και εξαγωγές που δεν υπόκεινται σε κυρώσεις, όπως το σιτάρι ή το ηλιέλαιο.
Το Ινστιτούτο για τη Μελέτη του Πολέμου, ένας αμερικανικός οργανισμός παρακολούθησης συγκρούσεων, δήλωσε την Τρίτη ότι οι ουκρανικές επιθέσεις στη Θάλασσα του Αζόφ “αντιπροσωπεύουν μια νέα φάση στις προσπάθειες της Ουκρανίας να απομονώσει την κατεχόμενη Κριμαία από το ρωσικό δίκτυο εφοδιαστικής και να διαταράξει τις ρωσικές θαλάσσιες εμπορικές διαδρομές, ιδιαίτερα για πετρελαϊκά προϊόντα και σιτηρά”.
Ο ταγματάρχης Γεβγέν Καράς, διοικητής του 413ου Ξεχωριστού Συντάγματος Μη Επανδρωμένων Συστημάτων των Ουκρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, μιας μονάδας που συμμετέχει στην επιχείρηση, δήλωσε ότι η Ρωσία έχει μετατρέψει την Κριμαία σε μία τεράστια στρατιωτική βάση, με μονάδες που τροφοδοτούν τις δυνάμεις οι οποίες επιχειρούν να προωθηθούν βαθύτερα στην Ουκρανία.
“Κόβουμε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα”, δήλωσε ο Καράς στο CNN, υποστηρίζοντας ότι η ικανότητα της Ουκρανίας να πλήττει στόχους σε μεγαλύτερη απόσταση με χαμηλότερο κόστος “έχει γίνει ένα πρόβλημα που οι Ρώσοι δεν μπορούν να λύσουν”.
“Θα αυξήσουμε αυτή την πίεση όσο βαθιά μπορούμε να φτάσουμε… αυτό είναι μόνο η αρχή”, πρόσθεσε.
Η Ρωσία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας σιτηρών στον κόσμο, καθώς αντιπροσωπεύει περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών σιταριού, σύμφωνα με την Υπηρεσία Εξωτερικής Γεωργικής Υπηρεσίας του Υπουργείου Γεωργίας των ΗΠΑ.
Περίπου το ένα τέταρτο των εξαγωγών σιταριού της Ρωσίας μεταφέρεται μέσω της Θάλασσας του Αζόφ, σύμφωνα με τον Αντρέι Σίζοφ, κορυφαίο αναλυτή των αγορών αγροτικών προϊόντων της Μαύρης Θάλασσας.
“Η Μαύρη Θάλασσα για την αγορά σιταριού είναι παρόμοια με αυτό που σημαίνει ο Περσικός Κόλπος για την αγορά αργού πετρελαίου. Η Μαύρη Θάλασσα είναι μακράν ο μεγαλύτερος προμηθευτής σιταριού στην παγκόσμια αγορά”, δήλωσε, προσθέτοντας ότι εάν η κατάσταση συνεχιστεί, οι οικονομικές απώλειες της Ρωσίας θα μπορούσαν να ανέλθουν σε δισεκατομμύρια δολάρια.
Η Ρωσία υποστηρίζει ότι μπορεί να παρακάμψει τη Θάλασσα του Αζόφ και να διοχετεύσει όλες τις εξαγωγές σιτηρών της μέσω άλλων τερματικών σταθμών στη Μαύρη Θάλασσα. Ωστόσο, ο Σίζοφ δήλωσε ότι αυτό δεν θα ήταν δυνατό κατά την περίοδο αιχμής, όταν οι συνολικές εξαγωγές σιτηρών της Ρωσίας υπερβαίνουν κατά πολύ τη δυναμικότητα αυτών των λιμανιών.
Η Ρωσία, η οποία έχει επανειλημμένα στοχοποιήσει ουκρανικές μη στρατιωτικές υποδομές, κατηγόρησε το Κίεβο για τρομοκρατία και εξαπέλυσε επιθέσεις εναντίον του νότιου ουκρανικού λιμανιού της Οδησσού και άλλων στόχων στην περιοχή.
Ο Ρώσος υπουργός Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ δήλωσε την Τετάρτη ότι η εκστρατεία του Κιέβου στη Θάλασσα του Αζόφ είναι “χειρότερη και από την πειρατεία”.
“Οι πειρατές τουλάχιστον ληστεύουν και κρατούν τα λάφυρα για τον εαυτό τους. Εδώ όμως πρόκειται για την περίπτωση “ούτε για τους ίδιους ούτε για άλλους” — ο στόχος είναι απλώς να προκληθούν ζημιές και να εκφοβιστούν οι άλλοι. Αυτό είναι τρομοκρατία”, δήλωσε.
Η Ουκρανία έχει υποστηρίξει ότι πραγματοποιεί σκόπιμα επιθέσεις μόνο εναντίον στρατιωτικών στόχων.
Η ουκρανική εκστρατεία στη Θάλασσα του Αζόφ ξεκίνησε ως προσπάθεια απομόνωσης της Κριμαίας, της νότιας ουκρανικής χερσονήσου που έχει προσαρτηθεί παράνομα από τη Ρωσία από το 2014. Οι διορισμένες από τη Ρωσία αρχές στην Κριμαία κήρυξαν κατάσταση έκτακτης ανάγκης τον περασμένο μήνα, μετά από ουκρανικές επιθέσεις στη χερσόνησο που προκάλεσαν εκτεταμένες διακοπές ηλεκτροδότησης και ελλείψεις καυσίμων.
Στη συνέχεια, το Κίεβο ενίσχυσε τις επιθέσεις εναντίον γεφυρών, αυτοκινητοδρόμων και σιδηροδρομικών γραμμών, προκειμένου να στερήσει από τη Ρωσία τη δυνατότητα μεταφοράς αγαθών και ανθρώπων μέσω μιας “χερσαίας γέφυρας” που συνδέει την Κριμαία με τη Ρωσία μέσω των κατεχόμενων περιοχών της νότιας Ουκρανίας.
Παράλληλα, η Ουκρανία έχει επίσης στοχοποιήσει ρωσικά πλοία που επιχειρούν να μεταφέρουν καύσιμα στη χερσόνησο.
Το όνειρο του Μεγάλου Πέτρου
Η Θάλασσα του Αζόφ είναι μια εσωτερική θάλασσα που βρίσκεται ανάμεσα στις νότιες ακτές της Ουκρανίας και της Ρωσίας, λειτουργώντας ουσιαστικά ως ένα είδος προέκτασης της μεγαλύτερης Μαύρης Θάλασσας.
Μετά την ανεξαρτησία της Ουκρανίας από τη Σοβιετική Ένωση, η Μόσχα και το Κίεβο υπέγραψαν το 2003 συμφωνία για την από κοινού διαχείριση της θαλάσσιας αυτής περιοχής. Ωστόσο, το Κρεμλίνο παραβίασε επανειλημμένα τη συμφωνία μετά την έναρξη του πολέμου στην ανατολική Ουκρανία το 2014, όταν προσάρτησε παράνομα την Κριμαία.
Μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022, η Ρωσία κατάφερε να καταλάβει όλες τις ουκρανικές περιοχές που περιβάλλουν την Αζοφική Θάλασσα, στερώντας από το Κίεβο την πρόσβαση σε αυτήν. Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν είχε μάλιστα υποστηρίξει ότι η θάλασσα αποτελεί εσωτερική ρωσική υδάτινη οδό.
Παρότι σχετικά μικρή και ρηχή, η Αζοφική Θάλασσα διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στη ρωσική οικονομία. Αποτελεί σημαντικό κρίκο σε ένα ευρύ σύστημα εσωτερικών ποταμών και καναλιών, μέσω του οποίου μεταφέρονται πετρέλαιο, σιτηρά, φυτικά προϊόντα, χάλυβας και άλλα εμπορεύματα από μεγάλες περιοχές της νότιας Ρωσίας προς τη Μαύρη Θάλασσα και στη συνέχεια προς τις διεθνείς αγορές.
Το δίκτυο αυτό κατασκευάστηκε κατά τη σοβιετική περίοδο, όμως οι πρώτες προσπάθειες σύνδεσης της σημαντικής αυτής θαλάσσιας οδού χρονολογούνται από τη βασιλεία του Μεγάλου Πέτρου, στα τέλη του 17ου αιώνα.
Η Ρωσία απέκτησε τον έλεγχο της Θάλασσας του Αζόφ μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία το 2022, χρησιμοποιώντας τη θαλάσσια αυτή περιοχή ως βάση εξόρμησης για επιθέσεις εναντίον σημαντικών ουκρανικών λιμανιών, όπως η Μαριούπολη, η Μελιτόπολη και το Μπερντιάνσκ.
